Theologiebeoefening in gereformeerde zin (2)

Hoe moet de theologie haar taak volbrengen? Langs welke weg haar doel trachten te bereiken? Geheel anders gezegd: hoe moet de theologie worden beoefend? Deze vraag sluit een hele reeks andere in, want wij hebben hier te letten op de zelfstandige theologische studie, maar wij moeten ook denken aan de theologische opleiding, ja zelfs aan de vooropleiding.

Met de vooropleiding bedoelen wij het onderwijs, dat aan de eigenlijke theologische opleiding moet voorafgaan. Dat onderwijs valt als zodanig buiten de theologie, maar komt hier terzijde voor een korte bespreking in aanmerking. Het is de normale algemene basis voor de theologische opleiding. Denk daarbij eerst aan de studie van de talen. God komt tot ons met Zijn Woord en Hij spreekt dit in menselijke talen. Dan moeten wij deze kunnen verstaan. Het eerste hebben wij te maken met onze eigen taal. Wij moeten de waarde van de woorden en de woordvormen kennen. Hoe vaardiger wij onze taal kennen en kunnen gebruiken, hoe beter wij gedachten van anderen kunnen opnemen en doorgeven.
Daarnaast denken wij aan de studie van Grieks en Latijn, en Hebreeuws. Grieks en Hebreeuws zijn de talen van het Nieuwe Testament en het Oude Testament, Latijn was eeuwenlang de taal van de geleerden. Veel gedachten van de reformatoren zijn in het Latijn tot ons gekomen. Wij achtten ook van veel belang kennis van enige moderne talen. Theologische werken worden in ons land voornamelijk gebruikt uit Duitsland, in mindere mate uit Engeland. Kennis van het Frans is evenwel niet te verwaarlozen. Trouwens, in het algemeen is talenkennis een grote levensrijkdom.
Vergeet daarnaast niet de waarde van historiekennis. Door geschiedenis worden wij geoefend in het leven, kunnen relativeren en evolueren. Goethe heeft een wijs woord gesproken: 'Geschichte ist rückwärts gewandte Prophetie'!

Komen wij nu bij de eigenlijke theologische opleiding, dan gaat het niet alleen om een zekere hoeveelheid kennis, het gaat ook om zelfstandig werken te leren. Wij moeten een overzicht krijgen over de stof, die in de theologie behandeld wordt, en wij moeten inzicht krijgen in de aard, de eisen en de verbanden van de theologie. Wij moeten leren, hoe wij de bijbel moeten bestuderen, hoe wij datgene, wat de bijbel ons leert voor geloof en leven in ordelijke samenhang kunnen zien en anderen voor ogen stellen; hoe wij in het kerkelijk leven onze plaats moeten zien en eventueel leiding moeten geven. Naar de aard van de onderscheiden vakken moeten wij leren lezen en luisteren, denken en oordelen, leren spreken en schrijven. Met andere woorden, wij moeten gedachten leren opnemen, overwegen en doorgeven.

Wij zouden nu nog kunnen uitweiden over het instituut waaraan wij gaan studeren, de vorm van het onderwijs dat wij krijgen en de duur ervan. Wij veronderstellen al deze dingen overbekend, maar willen nu drieërlei band noemen, waaraan iedere theologische studie moet gekoppeld zijn, wil je althans niet in wereldvreemde wateren vergaan en omkomen.

I. Wie in zelfstandige arbeid de theologische studie gaat beoefenen moet vooreerst een band hebben aan de Heilige Schrift. Daarin ligt ons vaste uitgangspunt. Dit is van de grootste betekenis voor ons werk van iedere dag. Wij belijden immers de werking van de zonde, die ons verstand verduistert. Deze erkenning moet ons heel kritisch maken tegenover onszelf. Wij hebben onszelf te bewaken. Nooit een houding kweken van 'ik weet het'! Wie over Gods waarheid gaat spreken, belijdt in ootmoed, maar decreteert nooit. Bovendien moeten wij ook in het oog houden het verschil tussen wat de Schrift zegt en onze opvatting daarover. Gods Woord is de waarheid, maar onze opvatting van dat Woord is het daarom nog niet. Dat moet ons dringen om met de grootste ernst en nauwkeurigheid te onderzoeken wat de Schrift zegt. Naar losse teksten alleen moeten wij niet luisteren, maar vooral letten op het verband, waarin een tekst voorkomt. Het onderwijs van de Schrift in haar geheel. Wij mogen dus voorzichtigheid betrachten, maar aan de andere kant óók weten, dat de Heere ons de Geest belooft, die leidt in alle waarheid.

II. Onze erkenning van de unieke betekenis van de Heilige Schrift bepaalt in deze ook onze verhouding tot de kerk. In het licht van de Schrift zien wij de kerk als de gemeenschap van allen, die in Jezus Christus als hun Zaligmaker geloven. Dat houdt in, dat de kerk niet met ons vandaag begint. Wij hebben een geschiedenis van eeuwen achter ons, waarin Christus Zijn kerk heeft geleid. Het is goed de geschiedenis van de kerk goed te beheersen. Zuivere historiekennis leert goed te oordelen, geeft normen aan voor het handelen, schenkt gemeenschap en vormt voor de toekomst. Komende van het verleden, beweegt zich de kerk naar de toekomst. Eén generatie kan niet alles doen en behoeft ook niet alles te doen. Elke tijd staat voor een eigen taak. Wat ons als erfenis is meegegeven door het voorgeslacht, moeten wij ons toeëigenen en verwerken naar de behoefte van ons leven nu, en zo moeten wij het dan, gezuiverd en verrijkt, weer doorgeven aan wie na ons komen. Een warme band met de gemeente waartoe wij behoren vormt voor het gehele leven. Theologische studenten hebben wel eens de verzoeking buiten-werelds te worden. Welnu, een gemeenschap met de gemeente, waartoe wij behoren, zuivert het geloof, overtuigt de hoop en vuurt aan in de liefde. Wij worden door de gemeenschap bewaard voor 'Pastorendünkel' en tevens worden wij behouden vor onrustige gejaagdheid, waanneer wij op veel vragen geen antwoord vinden. Een volgend geslacht kan verder komen dan wij.

III. De derde band is een bepaalde verhouding tot de theologie. De theologie begint niet bij ons, maar is in de kerk de eeuwen door gegroeid. De rechte houding voor ons is dan ook niet: doen alsof wij van het begin af aan alles opnieuw uit de bijbel moeten opbouwen. Wij staan in een historisch proces. Grote mannen zijn ons voorgegaan en hebben indrukwekkende geschriften nagelaten. Wij moeten hun werken bestuderen en voor onze bezinning gebruiken. God gaf deze schrijvers en denkers en wij moeten door hen God danken voor Zijn gaven.
Dat betekent intussen niet een slaafse onderwerping. Ook de grote mannen hebben fouten en feilen gehad. Het beroep op de geniale geesten mag voor ons nooit het einde zijn van alle tegenspraak. Iets is nog niet waar, omdat bijvoorbeeld Luther of Calvijn het hebben gezegd. Wij hebben een hoger gerechtshof om daar bij te pleiten. Zuiver historisch onderzoek leert relativeren, leert ook waarderen. Het blijkt vaak dat dezelfde kwesties zich de eeuwen door hebben voorgedaan. Zo kunnen wij alle dingen beproeven en het goede behouden.

Dit tweede deel willen wij nu besluiten met enkele formele opmerkingen. Voor alle theologie geldt een eeuwenoude drieslag: oratio, meditatio en tentatio. Oratio – door het gebed wordt hier alle werk geheiligd. Het betekent niet, dat wij voortdurend gebeden opzeggen, maar wel, dat wij ons altijd voor Gods Aangezicht weten.
Bij het gebed komt de meditatio – de overdenking. Het overwegen van datgene wat wij lazen of hoorden van anderen. Een consequent voortgezette meditatie geeft aan ons denken rijpheid, weloverwogen zetting. Geregeld bijbellezen en persoonlijk bijbelonderzoek is voor dit alles van de grootste waarde. Wij moeten allen een soort schrift bijhouden, waarin levenservaringen gedurig worden aangetekend. Dat leert denken.

In de tentatio – de zelfbeproeving vragen wij onszelf af, of we leven in de volle erkenning van Gods werk tot ons heil in de vergeving van onze zonden en de overwinning van ons leven. Met andere woorden: het komt aan op een kritische zelftoetsing. Wij mogen niet in twee structuren leven, één voor de buitenwereld en één voor onszelf. In deze drieslag van oratio, meditatio en tentatio is een goede levensvoorwaarde gelegen voor een oprechte levensinstelling ten opzichte van God èn van onze naaste. Er zit tevens in een belofte van een bepaalde levenstucht. Het studentenleven bevat een geweldige belofte, aan tijd en aan ontwikkelingsmogelijkheden. Daarom zouden wij er voor willen pleiten een zekere taak je te stellen voor ieder jaar, datje ontvangt. Trouwens, geheel in het algemeen kan een zekere discipline ons niet kwaad. Wij zouden willen aanbevelen: maat aan de studie, maar ook maat aan de vrije tijd. Elke dag geldt de regel van een zeker aantal uren voor de studie en voor de vrije tijd. Zorgvuldigheid in het patroon van de tijdbesteding, maar ook in de opbouw van de bibliotheek. Daar ligt een geweldige verzoeking voor iedere student. De studerende, die zonder binding aan een plan in de onmetelijke hoeveelheid boeken om zich heengrijpt, wordt verzwolgen door de lectuur. De ware vrijheid luistert naar wetten. Koop daarom nooit in het wilde weg, maar volg een bepaald plan, dat een kenner van de boekenwereld je aanbeveelt. Eén van de eenvoudigste levensregels zal voor het gehele leven rijkdom opleveren. Een eenvoudig commentaar 'lectio continia' met een potlood doornemen. Dat geeft diepte aan je kennis, maar ook samenhang. Zo vorderen wij in 'de kennis' van de Schrift als geen ander.

A. van Brummelen, Huizen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen