Predikantenprotest om Gaza

‘Predikanten willen dat de kerk de “oorverdovende stilte” over Gaza doorbreekt’, kopte Trouw op 6 juli 2025. Predikanten uit de Protestantse Kerk in Nederland protesteerden dinsdag 8 juli bij het dienstencentrum van de kerk in Utrecht. Initiatiefnemer van dit protest is ds. Sander Ris uit Hengelo.

Trouw

Dinsdag is Ris in Utrecht, bij het dienstencentrum van de Protestantse Kerk. Predikanten, kerkelijk werkers en gemeenteleden gaan daar, zoals het persbericht het noemt, ‘een Rode Lijn trekken’, verwijzend naar de grote Rode Lijn-demonstraties van half mei en begin juni in Den Haag.

Demonstranten eisten van het Nederlandse kabinet actie tegen het oorlogsgeweld van Israël. De PKN’ers doen zo’n oproep aan het dagelijks bestuur van hun kerk. In Den Haag was het aantal deelnemers onverwacht groot, hoeveel kerkmensen afkomen op het protest bij de PKN is moeilijk vooraf te zeggen. De leiding van de grote, pluriforme kerk kiest in deze oorlog in Gaza voor een middenpositie. Op de rechterflank van de kerk zitten gelovigen die, kort gezegd, de Israëlische regering in deze oorlog steunen, de andere kant noemt de regering-Netanyahu misdadig. Beide flanken zien in de Bijbel een rechtvaardiging van hun standpunten. Daartussen zit een grote groep die noch duidelijk aan de ene, noch duidelijk aan de andere kant staat.

Het breed aangekondigde protest van de linkervleugel heeft inmiddels ook een tegenreactie ontlokt. Anderhalf uur voor de actie is er een gebedsbijeenkomst. Die is volgens Alfons van Vliet, predikant van de hervormde gemeente Wjelsryp-Baaium bij Leeuwarden, niet gericht tegen zijn collega-dominees en kerkelijk werkers. ‘Hun protest is wel de aanleiding, maar het is geen tegendemonstratie.’

Het gebed is gericht op de leiding van de PKN. ‘Wij hopen dat die meer achter Israël en het Joodse volk gaat staan, en dat die niet het internationaal recht, maar de Bijbel als uitgangspunt neemt.’

Het dagelijks bestuur luistert naar beide kanten in zijn kerk, zei vertrekkend scriba René de Reuver deze week nog eens in Trouw. Het landelijk bestuur voelt zich van oudsher ‘onopgeefbaar verbonden’ met het volk Israël en heeft ook een band met Palestijnse christenen. ‘En ik weiger een van hen los te laten’, aldus De Reuver.

Dominee Ris is daar niet gelukkig mee. ‘De kerk in het midden houden, dat helpt mij niet en dat helpt ook de lokale gemeente niet’, vindt hij. ‘De Israëlische oorlogsvoering in Gaza waarin etnische zuivering steeds zichtbaarder wordt, is verbijsterend. Dat wij dan zeggen: sorry, we kunnen niet één kant kiezen, dat slaat nergens op. We hebben geleerd dat iedereen recht heeft op een waardig leven. Zijn Palestijnse levens ons zo weinig waard?’

Met Pinksteren kwam de Raad van Kerken, waarin de PKN een grote rol heeft, met een verklaring. Daarin werden Israël en Hamas opgeroepen de oorlog te staken, de gijzelaars vrij te laten en de Gazanen terug te laten keren naar hun huis. Half juni heeft de PKN zelf aangegeven ‘de verbinding’ en ‘gerechtigheid’ te zoeken.

‘Nietszeggend’, vindt de organisatie van het protest die laatste verklaring. ‘We vinden het oorverdovend stil in onze kerk. Waarom spreekt zij zich niet meer uit?’, zegt medeorganisator Judith van den Berg, diakonaal predikant bij het diaconaal centrum De Bakkerij in Leiden.

Uitingen van medeleven met de slachtoffers volstaan volgens het comité niet meer. ‘Het is tijd voor duidelijke taal en echte solidariteit.’ En in een toelichting op het motto ‘Sta op, doe recht’, schrijven de organisatoren: ‘Sta op voor internationaal recht, voor menselijkheid en tegen het uithongeren en uitmoorden van Palestijnen. Sta op voor gerechtigheid!’

Predikant Van den Berg mist bij de PKN de context van het conflict. Ze vindt dat de PKN in haar documenten over Israël en Palestina voorbijgaat aan het machtsverschil tussen Israël en de Palestijnen. ‘De kerk doet alsof er twee vechtende broertjes in het Midden-Oosten zijn, ze heeft geen oog voor het verschil in macht. Dat is een neokoloniale manier van schrijven. De kerk durft niet in de spiegel te kijken.’

Het landelijk bestuur van de PKN heeft die reflectie naar zijn eigen idee wel gehad. Bij monde van René de Reuver heeft de kerk erkend dat zij in het verleden te veel heeft weggekeken van het leed van de Palestijnen. Maar zolang dat nu niet leidt tot een onomwonden keuze voor de slachtoffers, zegt dat Van den Berg weinig. ‘Het is benoemen en handelen. De kerk spreekt Israël niet aan, ze dringt niet aan op sancties. Een kerk die oog heeft voor machtsverschillen, oordeelt nu anders. Het gesprek moet hand in hand gaan met je uitspreken en solidair zijn met slachtoffers.’

Dat het landelijk bestuur ook rekening moet houden met de groep PKN’ers die achter Israël staat, vindt zij geen argument om een middenpositie te kiezen. ‘Het dagelijks bestuur wordt gegijzeld door de rechterflank, dat gevoel heb ik. Dan zit je dus klem. Als het gaat om loyaliteit met slachtoffers, moet je je niet laten gijzelen, maar onrecht benoemen. Ze hadden de theologische reflectie plaatselijk kunnen voeden. Nu oogst je wat je hebt gezaaid.’

CVandaag

De actie van de ‘Rode Lijn’ is een reactie op de ‘oorverdovende stilte’ van de Protestantse Kerk. Deze reactie riep weer een tegenreactie op van de bovengenoemde ds. Alfons van Vliet, predikant te Leeuwarden. Op de website CVandaag licht hij zijn standpunt toe.

Tientallen pro-Palestijnse christenen trekken op 8 juli een rode lijn voor het PKN-gebouw. Is jullie oproep en gebedsactie een reactie daarop?

‘Wij willen inderdaad een ander geluid laten horen. We zijn ervan overtuigd dat veel christenen, ook binnen de PKN, nog altijd voluit achter Israël staan. Met mijn mede-initiatiefnemer Geert Benedictus roep ik hen op om van zich te laten horen. Tegelijkertijd storen wij ons aan het feit dat binnen de generale synode en het moderamen van de PKN het zogenaamde ‘internationaal recht’ leidend is in plaats van wat de Bijbel zegt over Israël en het Joodse volk. Los van het Rode Lijn-protest willen we de PKN dan ook oproepen om een Bijbels standpunt in te nemen dat recht doet aan wat God zegt over Israël.’

In hoeverre zijn degenen die naar het Rode Lijnprotest komen representatief voor hoe de oorlog in Israël en Gaza wordt beleefd?

‘Ik moet denken aan een uitspraak van opperrabbijn Binyomin Jacobs: in de oorlog collaboreerde 5 procent met de nazi’s, 5 procent zat in het verzet en 90 procent zweeg. Ik denk dat nu hetzelfde geldt. De overgrote meerderheid zwijgt en is helaas te stil waar het gaat om steun voor Gods volk.’

De discussie over Gaza zal voorlopig niet stoppen. De situatie is te complex. De PKN zit in het nauw en weet niet goed hoe te reageren. Duidelijk is wel dat oude antisemitische sentimenten weer terugkeren. De kreet ‘From the river to the sea, Palestine will be free’ is duidelijk genoeg. Die kreet is bepaald geen ondersteuning van de tweestatenoplossing. Die tijd lijkt voorbij te zijn. Dat Hamas een wrede terroristische organisatie is, is ook duidelijk. Wie herinnert zich nog de bloedige strijd tussen Hamas en de PLO? Niet voor niets zwijgen de omringende Arabische volken. Anderzijds is het wel erg gemakkelijk om alles wat Israël doet te rechtvaardigen met het argument dat het Gods volk is. Alsof Gods volk zich alles mag permitteren en een nietsontziende oorlog mag voeren. Het is hartverscheurend dat zoveel kinderen omgekomen zijn. Bijbels gezegd: het is onschuldig bloed vergieten. Dat is geen bijzaak.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen