Gods belofte

Het zal je maar gezegd worden: ‘Voor u, voor jou, een belofte van God.’ Toch is dit de toon die verwacht mag worden in de prediking, toen en nu. Een preek staat namelijk in het kader van het verbond. Wat betekent het verbond voor de belofte en de eis die klinkt in de gemeente die zich verzamelt rond het geopende Woord? Laten we opnieuw luisteren naar de pinksterpreek van Petrus.

Theologische kernwoorden

Als we scherp luisteren naar Petrus, horen we allerlei andere woorden en begrippen die om aandacht vragen: ‘belofte’, ‘bekering’, ‘doop’ en ‘geloof’. En wie Handelingen 2 goed leest, heeft onmiddellijk oog voor Gods verkiezende liefde voor Zijn volk Israël. De tweeslag ‘preek en verbond’ vormt een fundamenteel thema voor de homiletische bezinning vandaag. Voor het geestelijk welzijn van de gemeente is een theologisch verantwoorde prediking essentieel. Scheefgroei op dit terrein geeft geestelijke verwarring en honger die niet wordt gestild. Een onzorgvuldige omgang met de theologische kernwoorden in de preek en bij de voorbereiding daarvan blust de Geest uit.

Daarmee bedoel ik niet dat alles altijd aan de orde moet komen. Wie in een preek de gehele dogmatiek langs wandelt, zal de aandacht van de hoorder snel verliezen. Een prediker maakt, geleid door het geopende Schriftgedeelte, bewuste keuzes. Maar een welbespraakte preek waarin Gods beloften in Christus niet worden aangezegd – onder bevel van geloof en bekering – is als een emmer water op het vuur van de Heilige Geest. We preken in het besef dat de God van het verbond in de preek een relatie legt. Dat roept de vraag op: resoneren de Bijbelse lijnen van verbond, verkiezing, belofte en het bevel tot bekering in het juiste evenwicht in de verkondiging?

Wonder van de Heilige Geest

Voordat ik een streep zet onder verbond, verkiezing, belofte en bekering, is het van belang om te zien in welk kader de preek van Petrus staat. Het is een preek op de pinksterdag, dus op het feest van de uitstorting van de Heilige Geest. Gods Geest legt de verbinding tussen ‘belofte’, ‘bekering’, ‘doop’, ‘geloof’ en ‘volharden’. Het is de Heilige Geest die deze woorden op de juiste plek zet in de gemeente en persoonlijk. Gods Geest werkt en versterkt het geloof. En Hij verbindt de tegen de verbondsgemeente uitgesproken belofte met het appel tot bekering. Het gelovig antwoord op de preek is altijd weer een wonder van de Geest.

Kinderen brood onthouden

Het verleden laat zien dat een van beide polen – belofte en het appel tot bekering – tegen de achtergrond kan worden gedrukt. Prof. dr. Graafland signaleert in 1965 verschuivingen in de GB-prediking.

Naast andere, in zijn ogen positieve, ontwikkelingen juicht hij in ieder geval het volgende toe: ‘De waarachtigheid van Gods belofte wordt weer ernstig genomen.’ Ds. G. Boer, die beslist niet gelukkig was met alle door Graafland beschreven verschuivingen, schrijft: ‘Wie uit vrees voor de honden de kinderen het brood onthoudt, had beter nimmer dienaar des Woords kunnen worden!’ Met het brood heeft hij het heil op het oog dat de gemeente ‘als volk des verbonds’ in Christus heeft ontvangen. Stop met preken als je de kinderen geen brood geeft.

Achter het bovenstaande gaat een theologische kijk op de gemeente schuil, die voor de prediking van groot belang is. De gemeente die in de preek wordt aangesproken, is principieel verbondsgemeente. Het is de gemeente van de Heere Jezus waarover de HEERE spreekt als ‘mijn volk’. In de preek roept Hij: ‘Mijn Zoon, mijn dochter, geef Mij je hart’. Tot de verbondsgemeente zendt God Zijn gezanten die bidden en smeken: ‘Laat u met God verzoenen’ (2 Kor. 5).

Gods toezegging

Deze verkondiging bevat geen nieuwe wet, maar een genadige bekendmaking. We horen niet ‘u zult komen’, maar ‘u mag komen’. Omdat de weg naar God geopend is, door het middelaarswerk van de Zoon. Die bevrijdende woorden worden neergelegd in de gemeente. Een gereformeerde preek biedt zonder onderscheid het volle heil in Christus aan. Gods Zoon wordt in Zijn kruis en opstanding voor ogen geschilderd als de enige weg tot behoud. In Christus heeft de gemeente vergeving van zonde en de vernieuwing van het leven. Een te krachtig aangezet onderscheid tussen een uitwendig en een inwendig verbond maakt het beloftewoord van de prediking overigens weer krachteloos. Er is geen extra inwendige bijzondere openbaring nodig om de in de preek toegezegde belofte persoonlijk geadresseerd te krijgen. Gods toezegging klinkt door het gesproken woord.

Als ik spreek over de gemeente van Christus, valt er ook onmiddellijk licht op Gods verkiezing. De gemeente is uitverkoren, overeenkomstig de voorkennis van God de Vader (1 Petr. 1). Wanneer we over verbond spreken, hebben we het ook over verkiezing. Het is voor de praktijk van de prediking van belang dat de verkiezing geen leerstuk wordt dat losstaat van verbond. De levende bediening van het Woord dooft uit wanneer verkiezing vooropgaat en Gods beloften insnoert en beperkt tot een select deel van de gemeente.

Onder spanning

De volle nadruk op het verbond sluit separerende prediking niet uit, maar in. Zowel het Oude als het Nieuwe Testament laat zien dat er onderscheid is in de verbondsgemeente. Er is kaf en koren, tarwe en onkruid, levende en dode ranken (Joh. 15). De prediking staat dus onder een enorme spanning. Vijftig jaar na Graaflands boekje – in 2015 – wees prof. dr. J. Hoek erop dat verschuivingen niet enkel verbeteringen opleveren. Hoewel hij het belang van het verbond in de prediking benadrukt, schrijft hij: ‘We slaan echter door van het ene uiterste naar het andere wanneer in de prediking het onderscheidenlijke of separerende element gaat ontbreken.’ Als we de verbondsgemeente slechts zien als het object van de preek, dreigt het gevaar van een passief verbondsautomatisme. De gemeente is niet slechts object, maar adres. Het Woord wordt bediend om ontvangen te worden in geloof en bekering. In de preek van Petrus komt dit element krachtig naar voren: ‘Laat u behouden uit dit verkeerde geslacht.’ Even verder valt het woord ‘aannemen’. Er is een aannemen van het Woord en een afwijzen van het Woord. Er zijn tweeërlei verbondskinderen. Zij die geloven, en zij die in ongeloof hun weg gaan. Eerlijke verbondsprediking maakt onderscheid en schenkt aandacht aan de toorn van God over allen die Zijn verbond in de wind slaan.

Wie preek en verbond zegt, zegt ook appel. Een gezant met oog voor de heerlijkheid van de Koning preekt appellerend. De verkondiging van het Woord vraagt om een antwoord dat beslissend is voor het eeuwige heil. Dat zorgt voor een intense hoogspanning in de voorbereiding en tijdens de verkondiging. Onder de preek wil de Heilige Geest dit antwoord werken.

Geen kramp

De pneumatologische (alles wat de leer over de Heilige Geest betreft, red.) kant van de verkondiging wordt vergeten als de prediker ervan uitgaat dat alle hoorders hoofd voor hoofd behouden zijn vanwege het aanbod van de genade. Maar wie het aanbod van de genade beperkt tot de uitverkorenen, gaat voorbij aan het beloftekarakter van de preek (Van Ruler). Wanneer wij dit voor ogen houden, hoeven we overigens niet bij elke preekvoorbereiding krampachtig te wegen of aanbod en appel in die ene preek precies evenwichtig klinkt. Voorop staat: het Woord van God werkt scheidend.

Van groter belang is een evenwichtige tekstkeuze (inventio). Preken over een (gedeelte van een) Bijbelboek in serie is in dit verband aan te bevelen.

Generatie op generatie

De leerdienst vanuit de Heidelbergse Catechismus biedt ook mogelijkheid om de verschillende aspecten aan de orde te stellen. En er is nog iets dat het leerboekje van de kerk ons aanreikt. De catechismus ademt verbond, ook zonder het woord telkens expliciet te noemen. Door het verbond gestempelde verkondiging is niet per se te herkennen aan het aantal keer dat het woord verbond valt. Het is die verkondiging die de gemeente wijst op de trouw van God en Zijn beloften. De trouw die er van generatie op generatie is, ondanks onze ontrouw. In die prediking doet het Oude Testament volop mee en is er aandacht voor de grote lijnen in de Schrift. Ze loopt over van verwondering dat God ons Zijn vriendschap biedt (Verboom). De prediking die gedragen wordt door het verbond is niet afhankelijk van de talenten van de voorganger. Want het behaagt God ‘door de dwaasheid van de prediking zalig te maken hen die geloven’ (1 Kor. 1:21).

Worstelruimte

De spanning tussen de objectieve beloften van het verbond en de subjectieve verwerking daarvan is geen probleem dat de prediker moet gladstrijken in de voorbereiding. Het is juist de dynamiek waarin de prediking staat. Een preek waarin het verbond het volle pond krijgt, richt zich op Gods objectieve beloften. Dat geeft troost aan het hart dat inwendig vaak een puinhoop is. Bij een verkondiging die sterk wijst op de objectieve beloften is het van belang dat er worstelruimte (Immink/Van Ruler) overblijft voor de moeite die wij kunnen hebben met de toezegging. Verbondsprediking biedt een bevindelijke ruimte waarin gestreden wordt met het objectieve heil dat wordt aangezegd.

De pinksterpreek van Petrus toont hoe belofte en appel samenkomen. Wie verkeert onder een door het verbond gestempelde prediking kan niet om de trouw van God heen. De preek is het middel van de Heilige Geest om de gemeente te laten zien en geloven wat ze is: eigendom van Christus in leven en sterven, gemeente van het verbond.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen