Democratie in het geding

Trump, Wilders, Farage, Le Pen, Weidel, Orbán – zomaar een paar politici die met een sloopkogel de democratie te lijf gaan. Opvallend is dat hun optreden vaak steun en legitimatie krijgt van christenen, schrijft de protestantse theoloog Gijsbert van den Brink, hoogleraar aan de VU.

Nederlands Dagblad

Terwijl het restant van het kabinet-Schoof naar de verkiezingen strompelt, werpt Van den Brink in het tijdschrift Theologia Reformata de vraag op hoe het eigenlijk staat met ‘het democratisch besef in de k e r k ’. Het Nederlands Dagblad publiceerde op 1 september een interview met deze theoloog.

Ook op landelijk niveau signaleert u het verschijnsel ‘weglekkende democratie’ in de kerk.

‘De van onderop samengestelde synodes van veel protestantse kerken – in elk geval de Protestantse Kerk in Nederland – lijken steeds minder plaatsen waar onder aanroeping van de Heilige Geest echt vertrouwd wordt dat die Geest een tot dan toe onbekende weg zal wijzen.

Besluitvoorstellen zijn in veel gevallen al dusdanig voorgekookt, dat er grote problemen ontstaan als ze niet worden overgenomen. Het wordt allemaal efficiënter, om niet te zeggen: bedrijfsmatiger. Je ziet dat trouwens niet alleen in de kerk, ook op de universiteit. Universiteiten worden nu vaak geprezen als hoeders van de democratische rechtsstaat. Maar hoe ondemocratisch zijn ze zelf niet ingericht?’

U zegt: als protestanten de democratie in de kerk verwaarlozen, maakt hen dat minder weerbaar in de strijd voor het behoud van de democratische rechtsstaat.

‘Ja. Het is interessant om te zien dat roomskatholieken – die altijd het verwijt kregen dat ze zo hiërarchisch en patriarchaal georganiseerd waren – precies een tegenovergestelde ontwikkeling doormaken. Onder aanvoering van de paus zoekt men oprecht hoe het volk Gods meer kan worden betrokken bij besluitvormingsprocessen. Het is beschamend dat protestanten wat ze op dit terrein hebben ontvangen, zo gemakkelijk teloor laten gaan.’ (…)

Alom zijn er zorgen over de democratie. Maar de ene zorg is de andere niet. Van den Brink lijkt zich vooral zorgen te maken over de democratische procedures. Als voorbeeld noemt hij dat besluitvoorstellen op de PKN-synode zo voorgekookt zijn dat ze wel overgenomen moeten worden.

Echte debatten – kenmerk van de democratie – worden ter synode nauwelijks nog gevoerd, voeg ik eraan toe. De democratie lijkt juist door ‘democratische’ procedures omzeild of ondermijnd te worden, zodat er een schijndemocratie ontstaat. Maar dat is niet alles. Hoogleraar Ronald van Raak maakt dat in een interview met het Reformatorisch Dagblad duidelijk. Hij was jarenlang Tweede Kamerlid voor de SP en werd naderhand hoogleraar aan de Erasmus School of Philosophy.

Reformatorisch Dagblad

Hieronder volgt een deel van het interview dat het Reformatorisch Dagblad met Van Raak had (06-09-25).

De actuele politiek volgt Van Raak nog steeds op de voet, zeker nu er weer verkiezingen in aantocht zijn en de bijbehorende campagne op volle toeren draait.

Wat vindt u van de campagne zoals die tot nu toe verloopt?

‘Zo’n acht weken voor de verkiezingen verkeert die ook nu weer in een fase waarin partijen alles op alles zetten om hun favoriete campagneonderwerpen op de agenda te krijgen. Net als voorgaande keren. Allemaal zijn ze maar met één ding bezig: strategisch nadenken welk thema voor hen het beste is, welke woorden en welke oplossingen. Dat valt op.’

Wat is daar opvallend aan?

‘Het is de wereld op z’n kop. In de vorige campagne beloofden PVV, VVD, NSC en BBB dat een stem op hen zou worden beloond met vier jaar effectief regeringsbeleid. Daarin hebben ze volledig gefaald en dáárom moesten ze terug naar de kiezer.

Ik zou zeggen: dan heeft die kiezer nu als eerste recht op opheldering over wat er is misgegaan. En vervolgens is hij dan ook degene die moet bepalen welke problemen bovenaan de campagneagenda horen te staan. Niet de politiek.

Die volgorde kennen we overigens al lang. Wonen en zorg en de tweedeling tussen bevolkingsgroepen hebben voor de kiezer al jarenlang de meeste prioriteit, weten we uit onderzoek. Net als asiel en immigratie en de manier waarop we in dit land samenleven. Daar moet het nu dus over gaan.’

Dat gebeurt niet en u noemt dat de wereld op z’n kop. Is het ook een probleem?

‘Als vragen zoals: “Wie is volgens u de beste premier?” of: “Wie kwam er volgens u het beste over in het debat?” daarvoor in de plaats komen wel. Dat zijn leuke spelletjes voor in de media. In die medialogica moeten politieke partijen niet meegaan. Doen ze dat toch, dan is dat een bedreiging. Zeker als die medialogica niet alleen de campagne domineert, maar ook de formatie en alles daarna.’

(…)

Dreigt dat onmogelijk te worden, of bedoelt u te zeggen: dat is al gebeurd?

‘Ik vind het zorgelijk en ronduit schrikbarend hoe overheersend de medialogica is geworden in de politiek. Laat eens op je inwerken hoe lang het duurt voor een nieuw opgerichte partij voet aan de grond krijgt in de Tweede Kamer. Of beter gezegd: hoe kort. En vergelijk dat eens met vroeger. Dat is heel illustratief.

Neem mijn oude club, de SP. Die deed bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1974 voor het eerst mee in twaalf gemeenten. Ze behaalde daarbij vijf zetels, twee in Nijmegen en drie in Oss. Vervolgens duurde het twintig jaar, dus tot 1994, voor Jan Marijnissen met twee zetels in de Kamer kwam. Twintig! Pas toen dacht de kiezer: Ja, die club is wat we nu nodig hebben. Die geef ik mijn stem.

Vergelijk dat eens met de groeispurt van FVD, van BBB, van NSC. Vroeger hadden partijen veel ideeën, maar in de Tweede Kamer komen was moeilijk voor ze. Door mediapolitiek te bedrijven, gaat dat laatste steeds makkelijker. Maar de onderscheidende ideeën, waar zijn die?’

Van Raak zegt hier zinnige dingen. De democratie wordt ondermijnd door de media. De media worden wel de vierde macht in onze samenleving genoemd – naast het parlement, de regering en de rechtspraak. De media moeten onpartijdig zijn, maar dat is eerlijk gezegd nooit het geval geweest. De kranten waren in het verleden spreekbuizen van politieke partijen. Liberalen, socialisten, communisten en christenen hadden hun eigen kranten en later hun eigen omroepen. Dus zo objectief waren de media ook in die tijd niet.

Maar – en dat is het verschil – het ging wel over principes, die breed werden uitgemeten in de eigen organen. Men had een maatschappijvisie waarvoor men streed. Partijen hadden een leidinggevend kader dat zich die visie had eigengemaakt en in felle debatten verdedigde. Inmiddels is het langetermijndenken afgeschaft. Nu wordt de politiek beheerst door de actualiteit. Politiek is reactiepolitiek op wat zich voordoet in de wereld. Voor de christen is er niet meer zoveel te halen in de politiek en ook niet te brengen. Hij staat aan de zijlijn. Misschien is dat ook wel prima.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen