In de evensong klinkt het Woord

Bij de opening van het academisch jaar van de Protestantse Theologische Universiteit (PthU) in Utrecht werd de eerste Willibrordlezing uitgesproken door prof. dr. Geurt Henk van Kooten, hoogleraar aan de Universiteit van Cambridge. In zijn referaat stelde hij dat we in een postseculiere tijd leven.

Postmoderne zoekers hebben een onvervuld verlangen naar God. De geestelijke leegte die zij voelen, kan de kerk opvullen met kwalitatief hoogstaande vieringen. Als voorbeelden noemde Van Kooten het Festival of Lessons and Carols op tv, dat elk jaar weer miljoenen luisteraars en kijkers trekt, maar ook de maandelijkse Psalmenvesper in anglicaanse stijl in de Martinikerk in Groningen. Mensen die de kerk al lang de rug toe hadden gekeerd, geven aan dat zij zich in deze diensten toch weer thuis voelen. In zulke avonddiensten moeten we het beste brengen wat we kunnen, stelt Van Kooten.

Waardevol moment

Ook in ons land is de Choral Evensong – de gebedsdienst die in Engelse kathedralen en college chapels dagelijks aan het eind van de middag wordt gehouden – door velen omhelsd als een waardevol moment van bezinning. Hoogwaardige koorzang, mooie hymnen, betekenisvolle stilte en het besef dat de liturgie dóórgaat, of er nu mensen zijn om te luisteren of niet. Ook doorgewinterde calvinisten halen hun hart op aan deze diensten.

Kampen, Leeuwarden, Gorinchem, Groningen, Wijk bij Duurstede, Utrecht, Leiden en Amsterdam: het aantal plaatsen waar van tijd tot tijd evensongs gehouden worden, is niet meer op de vingers van twee handen te tellen. Recent maakte ik nog zulke diensten mee in Deventer en Amsterdam, met Engelse kathedraalkoren die tijdens het zomerreces even naar Nederland kwamen. In ons land zijn onder meer het Kampen Boys Choir, de Roden Girl Choristers, het Utrechtse kamerkoor Cantiago en de Capella Sine Vinculis voorbeelden van koren die zich graag in de anglicaanse koortraditie scharen.

In stilte

Wellicht is het goed om kort te schetsen wat een evensong inhoudt. De oorsprong ligt in de oud-kerkelijke getijdengebeden. In Engeland kreeg het avondgebed in de zestiende eeuw de vorm van een gebedsdienst in de volkstaal. In kathedralen en colleges vervult het koor daarbij een centrale rol, en dan spreekt men niet meer van Evening Prayer, maar van Choral Evensong.

De dienst verloopt volgens een vast patroon, met als belangrijkste bestanddelen de psalm van de dag, het Magnificat (de lofzang van Maria) en het Nunc Dimittis (de lofzang van Simeon), twee Schriftlezingen (uit het Oude en Nieuwe Testament), de geloofsbelijdenis, gebeden en een anthem (een koorwerk). Het koor draagt het merendeel van de liturgie, waarbij de aanwezigen zich vooral in stilte kunnen laten meenemen door de muziek en de teksten; meezingen mag tijdens één of twee hymns. Dikwijls wordt de evensong ervaren als een meditatieve en contemplatieve vorm van eredienst, waar kunst en devotie elkaar ontmoeten. In deze eeuwenoude liturgie zijn schoonheid en sacraliteit middelen om God te aanbidden en te ontmoeten. Bezoekers verwoorden vaak dat ze zo even boven het alledaagse uitgetild worden.

Onwennig

En nee, er is géén preek! Soms, vooral op zon- en feestdagen, een kort meditatief woord (address), maar in de meeste gevallen is de evensong een dienst van lezingen, gebeden en muziek. Dat voelt voor ons calvinisten misschien wat onwennig. Wij zijn immers gewend aan diensten waarin de Woordverkondiging centraal staat. Maar dat Woord klinkt volop en voortdurend, in Schriftlezing, gebed en gezang!

Een maandelijkse evensongtraditie kan vooral gedijen in regio’s waar mensen openstaan voor cultuur, voor een stijlvolle en tot in detail verzorgde liturgie, waar een koor en orgel aanwezig zijn met voldoende kwaliteit om de vaak veeleisende muziek te realiseren, en dat alles in een weldadige akoestiek. De kerklieddichter Willem Barnard vertelde eens hoe zijn scepsis en twijfel wegvielen tijdens een evensong: ‘Dan weet ik dat ik niet ongelovig wil zijn, zelfs niet kán zijn, ik houd het niet vol’.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen