Links of rechts: waar hoort de christen thuis?

Het was een tijd van maatschappelijke onrust en een snel veranderend Nederland. Midden in dat rumoer hoorde ik als middelbare scholier een indringende tijdrede van ds. H.G. Abma in de gereformeerde gemeente aan het Mijnsherenplein in Rotterdam-Zuid. Zijn woorden, gesproken ergens halverwege de jaren zeventig, maakten diepe indruk – niet alleen door hun scherpte, maar vooral door hun profetische lading. Wat toen gezegd werd, klinkt vandaag opnieuw verrassend herkenbaar.

De tekst waar Abma over sprak, kwam uit Prediker 10:16a: ‘Wee u, land, welks koning een kind is...’ Hij maakte al snel duidelijk wie dat ‘kind’ in de praktijk symboliseerde: de toenmalige premier Den Uyl en zijn regering. Abma wees op de diepe verdeeldheid die de samenleving van de jaren zeventig kenmerkte en op het geestelijk verval dat zich toen aftekende. Die periode liet zien hoe politieke keuzes en ideologische stromingen de samenleving diep konden polariseren. Maar Abma’s boodschap reikte verder: het ging om een land dat zijn geestelijke wortels verloor en daardoor stuurloos werd. Die diagnose klinkt nog altijd verrassend actueel.

Polarisatie toen en nu

Toch is er ook een duidelijk verschil met de huidige tijd. Waar de strijd in de jaren zeventig vooral via de traditionele media en in politieke debatten werd gevoerd, wordt polarisatie nu onophoudelijk aangewakkerd door social media. Platforms als X (voorheen Twitter), Instagram en Tiktok versterken emoties en zetten groepen lijnrecht tegenover elkaar. Het geschreeuw in de Tweede Kamer en aan de talkshowtafels doet er nog een schep bovenop. Demonstraties, blokkades en rellen zijn bijna routine geworden. Het gezag in de samenleving lijkt zoek. De journalistiek, die ooit een corrigerende en matigende rol vervulde, is steeds vaker een versterker van eenzijdige perspectieven. Dat is goed te zien in artikelen van veronderstelde kwaliteitskranten als Trouw, NRC en de Volkskrant – overwegend links van toon en anti-Israël.

Veel Nederlanders ervaren dat zij zich niet meer thuis voelen in hun eigen land. Het Nederland van nu lijkt steeds verder af te drijven van de cultuur en waarden waarin het ooit geworteld was. Christelijke feestdagen als Kerst en Pasen mogen uit onze agenda’s verdwijnen, terwijl iftarmaaltijden op het stadhuis inmiddels heel gewoon zijn. Tegelijk is onverholen antisemitisme, zeker sinds de Gaza-oorlog, verontrustend zichtbaar geworden. Dat Hamas op 7 oktober 2023 de verschrikkingen in Gaza ontketende, wordt daarbij nog maar zelden benoemd.

Kakofonie

Bij een groeiend deel van de bevolking – ook binnen de christelijke minderheid – roept deze ontwikkeling gevoelens van vervreemding op. De huidige verwarring en verdeeldheid zijn echter niet alleen het gevolg van social media of politieke keuzes, maar vormen vooral een uiting van een diepere geestelijke crisis.

Een land dat zijn fundament verlaat, wordt onvermijdelijk stuurloos. Dr. W. Aalders sprak in dit verband ooit over een ‘tuimelgeest’: het kan alle kanten op, telkens staan nieuwe ‘profeten’ op en loopt de massa kritiekloos achter de volgende politieke leider aan. Zelfs wanneer er, zoals onlangs, in deze kakofonie een oprechte poging wordt gedaan om de verdeeldheid te overstijgen – bijvoorbeeld door CU-leider Mirjam Bikker, die opriep tot een gezamenlijke veroordeling van geweld – stranden zulke initiatieven op partijpolitieke moraal. Linkse fracties weigerden mee te doen, omdat dat volgens hen zou neerkomen op het ‘witwassen van de zonden’ van PVV en FvD. Ik ben heiliger dan gij...

Twee uitersten

Wie vandaag de dag de maatschappelijke en politieke werkelijkheid bekijkt, ziet twee uitersten tegenover elkaar staan: links-progressief en rechts-nationalistisch.

Aan de ene kant staat een brede linkse beweging: een bont gezelschap van lhbt+- activisten, pro-Palestinademonstranten, klimaatactivisten, rijkswegplakkers en radicaal-progressieve partijen als GroenLinks-PvdA, Volt, Partij voor de Dieren en D66. Dit front presenteert zich graag als verdediger van vrijheid en diversiteit, maar in werkelijkheid vormt het een wonderlijke en innerlijk tegenstrijdige alliantie die zelden doet wat zij zegt na te streven.

Wie eerlijk kijkt, ziet hoezeer de symboliek wringt: regenboogvlaggen naast Palestijnse vlaggen, demonstranten die zich beroepen op tolerantie maar meelopen met Hamas-sympathisanten. In gebieden waar Hamas de macht heeft, genieten homo’s en vrouwen immers geen enkele bescherming – laat staan vrijheid. Toch sluiten veel progressieve Nederlanders de ogen voor deze evidente tegenstrijdigheid, zolang de gedeelde afkeer van ‘het Westen’, ‘de witte man’ en de staat Israël maar standhoudt.

Dubbele moraal

Het meest opvallende aan de hedendaagse linkse beweging is haar dubbele moraal. Enerzijds predikt men vrijheid, tolerantie en liefde; anderzijds schaart men zich achter bewegingen die deze waarden verachten. Dat is de onoprechtheid die blootgelegd moet worden: men roept om rechtvaardigheid, maar doet dat selectief. Men pleit voor vrijheid, maar sluit andersdenkenden uit. Men spreekt over verdraagzaamheid, maar verdraagt zelden een afwijkende mening – zeker niet wanneer die uit christelijke kring komt.

Een treffend voorbeeld daarvan is het recente onderzoek van tv-programma Nieuwsuur naar methoden op reformatorische scholen. Onder het mom van zorg om leerlingen wordt vooral de reformatorische identiteit ter discussie gesteld, terwijl de ‘olifant in de kamer’ – de invloed van de (radicale) islam – onbesproken blijft. Kritiek op de islam lijkt immers taboe, omdat die al snel als vrijheidsbeperkend of discriminerend wordt weggezet.

Deze scheefgroei typeert een samenleving die kritiekloos ideologische agenda’s volgt. Het is meer dan politiek opportunisme: het is het teken van een land dat zich losmaakt van zijn eigen roeping en traditie, en zich uitlevert aan ideologieën die geen toekomst bieden. De kritische reactie hierop vanuit orthodox-christelijke hoek is dan ook alleszins begrijpelijk.

Rechts-nationalistisch

Het zou echter te eenvoudig zijn om de waarheid dan maar aan de rechterzijde te zoeken. Ook daar schuilen gevaren. De rechtse beweging klinkt steeds feller: de roep om een strengere migratiepolitiek, herwaardering van nationale identiteit en soms zelfs herstel van christelijke wortels staat er centraal. Dat zijn op zichzelf legitieme en in veel opzichten begrijpelijke verlangens.

Maar ook deze beweging kent haar uitersten. Aan de flanken klinkt haatdragende taal, weerklinken racistische leuzen en duikt nostalgie op naar een donker verleden. Soms slaat de woede zelfs om in geweld tegen instituties en medeburgers. Denk aan relschoppers die in Den Haag ‘Sieg Heil’ roepen en vernielingen aanrichten.

De verleiding van rechts

Zorgen over immigratie, veiligheid en culturele verandering zijn op zichzelf volkomen legitiem. Wie bijvoorbeeld door Rotterdam wandelt, ervaart hoezeer de stad in korte tijd van gezicht is veranderd. Niet voor niets spreken sommigen al over ‘Mekka aan de Maas’. Het is begrijpelijk dat veel Nederlanders zich afvragen of hun land nog wel herkenbaar blijft. De vrees dat de Nederlandse cultuur – mede gebouwd op christelijke waarden – aan het verdwijnen is, komt niet uit de lucht vallen. Maar wanneer deze zorgen omslaan in woede, haat of racistische taal, raken we het Bijbelse fundament kwijt. Wie zich verliest in gewelddadig verzet, draagt niet bij aan herstel, maar wordt zelf onderdeel van het probleem dat hij bestrijdt.

Tussen beide uitersten bevindt zich de ‘gewone’ burger – misschien wel de zwijgende meerderheid. Verward en vermoeid kijkt hij naar het politieke gekrakeel, op zoek naar richting en houvast. Waar hoor ik thuis? Welke partij verdient op 29 oktober mijn stem? En hoe beweegt een christen zich in dit spanningsveld?

Een Bijbels perspectief

Het eerste wat een christen moet beseffen, is dat zijn uiteindelijke identiteit niet ligt in links of rechts. Paulus schrijft in Filippenzen 3 dat onze burgerrechten in de hemelen zijn. Dat ontslaat ons niet van verantwoordelijkheid in het maatschappelijk debat, integendeel: in Bijbels perspectief zijn wij geroepen om zout en licht te zijn (Matth. 5:13-16). Zout bewaart, licht wijst de weg. In een samenleving die steeds verder polariseert, betekent dat: niet meegaan in de harde toon, niet klakkeloos partij kiezen, maar waar mogelijk eerlijk, kritisch en getuigend aanwezig zijn.

Dat houdt ook in dat hypocrisie ontmaskerd mag worden. De regenboogvlag naast de Hamasvlag vraagt om duiding, net zoals de ‘Sieg Heil’-roep in Den Haag. Christenen kunnen nooit meelopen met extremisme – van welke kant het ook komt. Bovendien roept Paulus ons op om te bidden voor koningen en allen die hooggeplaatst zijn (1 Tim. 2:1-2). Ook wanneer hun koers ons tegenstaat, blijft dat onze opdracht. Zo dragen wij bij aan vrede en orde.

Angst en onzekerheid

Polarisatie wortelt vaak in angst en onzekerheid, in de vertwijfelde zoektocht naar wat nu de échte waarheid is. In ons land wordt die waarheid tegenwoordig bepaald door democratische consensus – en die kan van dag tot dag veranderen. Zo tuimelen we voort, zonder vaste grond. Het Koninkrijk van God laat zich echter nooit vereenzelvigen met een politieke partij of beweging. Alleen in de herontdekking van onze christelijke identiteit en geschiedenis ligt hoop voor de toekomst.

Dat betekent: weg van de tuimelgeest, terug naar de wijsheid die onze cultuur ooit droeg, geworteld in het christelijk geloof. Want met ‘een koning als kind’ komen we niet verder. En hoewel onze menselijke bedeling altijd gebrekkig en ten dele zal blijven, kan juist dat historisch en geestelijk besef heilzaam zijn.

Profetisch

Het is de roeping van christenen om eerlijk te benoemen wat er misgaat – niet uit cynisme, maar uit liefde voor de waarheid. Dat vraagt moed in tijden van felle polarisatie en opkomend extremisme, of dat nu van links, rechts of uit islamitische hoek komt. Ds. H.G. Abma deed dat in de jaren zeventig met misschien wel profetische helderheid te midden van de politieke strijd van zijn tijd tussen links en rechts. Diezelfde geest van profetisch getuigen is ook nu nodig.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen