Designerbaby’s en kweekembryo’s

De medisch-ethische ontwikkelingen blijven zich in hoog tempo opvolgen, en elk jaar laait de discussie opnieuw op. Er is al veel gezegd over de zogenoemde designerbaby’s, maar ook thema’s als abortus en euthanasie keren steeds weer terug in het publieke debat. Het blijft een uiterst gevoelig onderwerp.

Dat bleek onlangs toen SGP-lijsttrekker Chris Stoffer onder handen genomen werd in de talkshow van Eva Jinek. Televizier schrijft: “Eva ondervroeg de zwaar gelovige fractievoorzitter over de nieuwe postercampagne van zijn partij, eentje tegen abortus. In de campagne doet de SGP voorkomen alsof vrouwen heel makkelijk kiezen voor een abortus en dat zat de presentatrice duidelijk niet lekker. Ze ging er hard in bij Chris Stoffer. Tot onvrede van veel kijkers die het opvallend genoeg massaal opnamen voor de behoudende politicus.” Het programma trok 1.077.000 kijkers.

In 2015 was er veel te doen over de documentaireserie De Volmaakte Mens, van filmmaker Esther Pardijs. Op de website Tegenlicht.vpro.nl schrijft zij: “Een baby gemaakt uit drie ouders, met één pil een traumatische herinnering wissen, met laserlicht iemands gedrag sturen of menselijke organen opkweken in varkens. Geen sciencefiction, maar realiteit.”

Schrijver en columnist Bas Heijne ging in de documentaire op zoek naar de toekomst van de mens.

Tegenlicht

Wereldwijd werken wetenschappers aan nieuwe technieken die onze ongemakken wegnemen, gebreken repareren en ons gezonder, slimmer, handiger en ouder maken. Maar wat gebeurt er met ons menszijn als ingrijpende technieken net zo vanzelfsprekend worden als een kunstgebit of steunkous? En als verbeteren net zo gewoon wordt als genezen? Hoe beïnvloedt dit onze samenleving?

In zes afleveringen trekt Bas Heijne (dus in 2015, AP) langs laboratoria over de hele wereld, waar wetenschappers hem hun baanbrekende vindingen tonen.

Met filosofen en andere denkers buigt Heijne zich over de ethische dilemma’s die deze ontwikkelingen met zich meebrengen. Wat zijn de maatschappelijke gevolgen als perfectie de norm wordt en imperfectie een keuze? Wie is verantwoordelijk voor de gevolgen van technologische ontwikkelingen? En worden we er meer of minder mens van?

(…)

Designerbaby

Intelligent, empathisch, sympathiek, aantrekkelijk, gezond en spontaan – wie zou haar kind deze eigenschappen niet toewensen? Met een goede opvoeding hopen ouders er het beste van te maken, maar wat betreft de genetische aanleg van hun kind zijn ze overgelaten aan de natuur.

Filosoof Julian Savulescu vindt dat potentiële ouders de morele plicht hebben om de natuur een handje te helpen. Als ongewenste eigenschappen geëlimineerd kunnen worden door embryoselectie of genetische manipulatie, ziet hij geen reden om dat niet te doen. Bas Heijne voelt zich ongemakkelijk bij het idee van een designerbaby. Waar komt dat gevoel vandaan? En is het wel terecht? Heijne gaat te rade bij onderzoekers, filosofen en ethici. Waar Julian Savulescu zelfs zover gaat dat alleen genetische manipulatie de mensheid van de ondergang kan behoeden, betoogt bio-ethica Donna Dickenson dat de invoering van de benodigde technologie juist grote ongelijkheid en mensenrechtenschendingen teweeg zal brengen.

Genetische manipulatie van embryo’s is nu nog niet toegestaan. Stamcelonderzoekers roepen zelfs wereldwijd op tot een moratorium (opschorting, AP). Maar is de technologie te stoppen? In deze aflevering van ‘De Volmaakte Mens’ ziet Heijne hoe de klanten van een Turks-Cypriotische kliniek het geslacht van hun toekomstige kind kunnen kiezen, hoe onderzoekers in Amerika een kind met drie biologische ouders willen maken en hoe Leidse wetenschappers functionerende eicellen creëren uit doodgewone huidcellen. Natuurlijke voortplanting is hier ver te zoeken. Ligt in deze kweekschaaltjes onze toekomst? En hoe zal deze technologie de mensheid veranderen?

De Volkskrant

Het zijn niet alleen behoudende christenen die hun bedenkingen hebben bij de ongekende veranderingen die op medisch gebied gaande zijn. Een voorbeeld is een opiniestuk van Laura Jacobs dat in de Volkskrant (18-09-25) verscheen. Jacobs promoveert aan de Vrije Universiteit Amsterdam op de juridische aspecten rondom het aanpassen van embryo-DNA. De aanleiding is het initiatiefwetsvoorstel van Jan Paternotte (D66) en Harry Bevers (VVD). Deze politici willen dat het in Nederland mogelijk wordt om embryo’s te creëren voor wetenschappelijk onderzoek (‘kweekembryo’s’). Op dit moment kan dat niet, omdat de Embryowet voorschrijft dat alleen zogenoemde rest-embryo’s gebruikt mogen worden. Dit zijn embryo’s die tot stand zijn gebracht voor ivf-doeleinden, maar die niet geschikt zijn voor verder wetenschappelijk onderzoek. Daarvoor zijn kweekembryo’s nodig.

Met kweekembryo’s zou de vroegste ontwikkeling van menselijk leven onderzocht kunnen worden. De hoop is dat dit zowel de kans op succesvolle ivf-behandelingen vergroot als bijdraagt aan het voorkomen van erfelijke ziekten. Het debat hierover werd op 3 september in de Tweede Kamer gevoerd. (…) Terwijl Kamerlid Wieke Paulusma (D66) van mening was dat het een “heel strak, heel helder, heel omlijnd en heel ingekaderd” wetsvoorstel betreft, benadrukte Rosanne Hertzberger (NSC) de vele en grote gevolgen die de ogenschijnlijk simpele wetswijziging kan hebben.

Een van de gevolgen die Hertzberger noemde, betreft kiembaanmodificatie, het genetisch aanpassen van embryo-DNA. Een technologie waarmee wetenschappers dat kunnen doen, is CRISPR-Cas. Deze technologie wordt vaak aangeduid als een ‘genetische schaar’ waarmee eigenschappen of genetische ziektes ‘weggeknipt’ kunnen worden. Als je die genetische schaar gebruikt om embryo’s aan te passen en die embryo’s vervolgens implanteert, kunnen hieruit genetisch aangepaste baby’s voortkomen.

Deze procedure is niet louter theoretisch: in 2018 zijn in China de eerste CRISPR-baby’s geboren. Dit veroorzaakte wereldwijd een grote schok, want kiembaanmodificatie is zo goed als wereldwijd verboden voor voortplantingsdoeleinden, en in veel landen ook voor onderzoeksdoeleinden. Dat is niet zonder reden: het aanpassen van embryo-DNA wordt als zeer controversieel beschouwd, met name omdat dergelijke aanpassingen zullen worden doorgegeven aan volgende generaties. In reactie op Hertzberger benadrukte Sarah Dobbe (SP) dat ‘designerbaby’s’ niet aan de orde zijn bij het onderhavige wetsvoorstel en Paulusma noemde dat een doembeeld dat ver buiten de werkelijkheid ligt.

(…)

Al jarenlang wordt er opgeroepen om een breed maatschappelijk debat te voeren over kiembaanmodificatie. Paternotte en Bevers benadrukken ook in de Memorie van Toelichting dat “het belangrijk is dat bij iedere stap op medisch-ethisch terrein ruimte is voor een maatschappelijk en politiek debat om de juiste afweging te maken”. Volgens hen kun je echter pas een maatschappelijk debat over de toepassing van een technologie voeren, wanneer er gedegen onderzoek wordt gedaan.

Dit lijkt mij niet zo vanzelfsprekend als zij het doen voorkomen. Vinden we het bijvoorbeeld wenselijk om te investeren in onderzoek naar een technologie waarvan het de vraag is of we die ooit willen toepassen? Deze vraag behoort onderdeel te zijn van het maatschappelijk en politiek debat, maar wordt nu verdoezeld door het wetsvoorstel ter opheffing van het kweekverbod. Designerbaby’s (toepassing) zijn nog geen werkelijkheid, maar designerembryo’s (onderzoek) worden bij aannemen van dit wetsvoorstel realiteit – en daar moeten we het over hebben.

Rechtencircuit

In een artikel op de website Rechtencircuit.nl geeft Jacobs nog eens duidelijk aan wat er op het spel staat.

Het gebruik van kiembaanmodificatie is wereldwijd verboden. Jacobs: “Kiembaanmodificatie is controversieel omdat hierbij de aanpassing wordt doorgegeven aan volgende generaties, mocht dat embryo ooit uitgroeien tot een mens en zich weer voortplanten.” Er zijn echter wel andere mogelijkheden om aanpassingen te maken die niet verboden zijn, zoals somatische genetische modificatie. Hierbij worden lichaamscellen aangepast in een lab en vervolgens opnieuw ingebracht. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij de behandeling van kanker door aanpassing van eigen immuuncellen. Dit is minder omstreden dan kiembaanmodificatie, omdat de aanpassing alleen bij de betreffende persoon blijft. Jacobs: “Bij wijzigingen in de kiembaan pas je als het ware de mensheid aan. Het gaat verder dan je persoonlijke autonomie, omdat je een keuze maakt voor een ongeboren kind en diens nakomelingen.”

Vooral de laatste zinnen tonen aan wat er op het spel staat.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen