Als het Woord klinkt en het licht aangaat

Tijdens de eerste Willibrordlezing noemde prof. dr. Geurt Hendrik van Kooten de Choral Evensong – het anglicaanse avondgebed – een liturgische vorm die in een postseculiere tijd zoekende mensen naar de kerk kan trekken. Daar schreef ik de vorige keer over. Van Kooten verwees echter ook naar het Festival of Nine Lessons and Carols, dat jaarlijks vanuit King's College in Cambridge door de BBC wordt uitgezonden en wereldwijd miljoenen kijkers trekt. Nog even, en ook in ons land zullen de Lessons and Carols weer overal klinken. Wat gebeurt er eigenlijk tijdens zo’n viering – want dat is het: geen kerstconcert, maar een liturgische viering – en waarom is deze formule zo geliefd?

In 1880 introduceerde de bisschop van Truro – de hoofdstad van het Engelse graafschap Cornwall – een nieuw soort viering op kerstavond. Daarmee wilde hij niet alleen de liturgie van de kerstnacht verrijken, maar ook de bevolking weghouden van de traditionele kroegfeesten. Bisschop Benson combineerde in deze viering korte Schriftlezingen met kerstliederen, zowel traditionele carols als hymns. De formule bleek een schot in de roos: een evenwichtige combinatie van Woord en muziek, van ernst en feestelijkheid.

Wereldwijd fenomeen

In 1918 nam het King’s College in Cambridge dit concept over. Daarmee begon een traditie die wereldwijd bekend zou worden als A Festival of Nine Lessons and Carols. Sinds 1928 wordt de viering door de BBC uitgezonden op de radio, en sinds 1954 ook op televisie. Wat ooit begon als een lokaal initiatief, groeide uit tot een wereldwijd fenomeen.

De negen Schriftlezingen – de lessons – vertellen stap voor stap de heilsgeschiedenis, van de zondeval tot aan de woorden uit Johannes 1 dat het Woord vlees is geworden. Na elke lezing klinken één of twee carols: vertrouwde kerstliederen, maar ook nieuwe composities, soms speciaal voor deze gelegenheid geschreven. De viering opent traditiegetrouw met ‘Once in Royal David’s City’, waarvan het eerste couplet door een sopraansolist a capella wordt gezongen. In Engeland worden de lezingen doorgaans gelezen door verschillende personen – geestelijken, studenten, koorleden of vertegenwoordigers uit de lokale gemeenschap. Er is géén preek.

De Nine Lessons and Carols weerspiegelen een karakteristiek Engelse manier van vieren: ingetogen en waardig, maar tegelijk warm en gemeenschapsgericht. De traditie heeft inmiddels wereldwijd navolging gekregen. Ook in Nederland zal binnenkort op tal van plaatsen opnieuw van deze Engelse kerstviering genoten kunnen worden, waarbij de Bijbelteksten soms in het Engels, maar vaak ook in het Nederlands worden gelezen. In de oorspronkelijke Engelse vorm beperkt de begeleiding zich tot het orgel, en worden eventuele solo’s gezongen door leden van het koor.

Advent

Minder bekend, en ook minder internationaal overgenomen, zijn de vieringen met lessons and carols aan het begin van de adventstijd. In Oxford en Cambridge woonde ik zulke diensten bij – indrukwekkende ervaringen. In universiteitssteden is het rond Kerst vaak lastig om het Festival of Nine Lessons and Carols te organiseren, omdat de studenten dan naar huis zijn. Rond de eerste adventszondag zijn ze echter nog aanwezig, en daar ligt de oorsprong van de Advent Carol Service. De opzet van de liturgie lijkt sterk op die van Kerst, maar de lezingen en liederen zijn geheel toegesneden op de adventstijd. De toon is soberder; de muziek klinkt met minder klatergoud.

Zo’n Advent Carol Service begint vaak in een onverlichte kerk. Het koor trekt zingend binnen, ieder koorlid met een brandende kaars in de hand. Ook de bezoekers ontvangen bij binnenkomst een kaars, die vervolgens wordt ontstoken. Pas bij de eerste lezing – meestal een tekst die de komst van het Licht der wereld aankondigt – worden de kaarsen gedoofd en gaat de gewone verlichting aan. De advents hymne ‘O come, o come, Immanuel’ mag daarbij zelden ontbreken.

Rond Kerst raken onze agenda’s vaak overvol met vieringen en concerten. Wat mij betreft zouden we er best enkele mogen inruilen voor adventsbijeenkomsten naar Engels voorbeeld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen