Boekbesprekingen

Onlangs verscheen een fraaie heruitgave van de klassieker van dr. W. Aalders over Plato en het christendom. Het boek geeft blijk van grote waardering voor de Griekse filosofie. Plato wordt zelfs gepresenteerd als ‘voorbereider’ op het christendom.

Dr. H. Klink heeft deze uitgave voorzien van een uitgebreide inleiding. Volgens hem ziet Aalders in zijn jonge jaren vooral een tegenstelling tussen filosofie en het christelijke geloof, mede onder invloed van Karl Barth. Dit verandert na de Tweede Wereldoorlog. Aalders ontwikkelt een toenemende afkeer van Barth, vergezeld van een herwaardering van Plato.

Aalders waardeert in Plato vooral zijn besef dat er meer is dan de vergankelijke wereld waarin wij leven, namelijk een bovennatuurlijke of metafysische werkelijkheid die eeuwig is. Tegelijk verwijt hij Barth dat deze dit religieuze besef in diskrediet heeft gebracht, wat volgens hem heeft meegewerkt aan de opkomst van het nationaalsocialisme, het communisme en het postmodernisme.

Ten diepste ziet Aalders de drie genoemde ideologieën (‘het ideologische denken’) als bittere vrucht van de Franse revolutie. Kenmerkend hiervoor is de afwijzing van een hogere, goddelijke werkelijkheid en de bestrijding van elke absolute waarheidsclaim, ook die van het christendom. Heilzaam hiertegen is volgens Aalders de Grieks-platoonse filosofie die beseft dat er een geestelijke werkelijkheid is die de zichtbare wereld overstijgt. Omdat Plato geen christelijke maar een heidense denker is, kan zijn eeuwigheidsbesef een accolade slaan om zowel gelovigen als ongelovigen in de samenleving.

Behalve in de samenleving ziet Aalders in de kerk verontrustende verschuivingen. Hij signaleert een toenemend binnen-wereldse vertolking van het Evangelie waarin het eeuwigheidsbesef ontbreekt (‘sursum corda’). Ook hier is het metafysische denken van Plato van betekenis. In dit verband wordt Plato door de auteur voorgesteld als ‘de voorchristelijke voorbode’ van Augustinus. Van Plato heeft Augustinus immers geleerd om de geestelijke werkelijkheid te zoeken.

Tegelijk onderkent Augustinus dat Plato nog geen weet had van het hart van het Evangelie, namelijk het heilsgeheim dat God mens is geworden in Jezus Christus. Desondanks beschouwt Aalders zowel Augustinus als Plato als vertegenwoordigers van het Griekse metafysische denken dat zich richt op de eeuwige werkelijkheid. De verontrusting van Aalders over het afnemende eeuwigheidsbesef is voluit actueel. Met recht kan hij zich hierbij beroepen op zowel Plato als Augustinus. Wel is het de vraag of hij van laatstgenoemde niet te veel een leerling van de Griekse filosoof maakt. Anders dan Plato heeft Augustinus immers geleerd om de materiële wereld en het menselijk lichaam te waarderen als goede gaven van God.

Augustinus’ positieve waardering van Gods materiële schepping krijgt een bijzondere dynamiek in zijn polemiek met de manicheeërs. Kenmerkend voor deze gnostische denkers is hun negatieve oordeel over de zichtbare werkelijkheid. Hierin staan juist de manicheeërs dicht bij Plato, in tegenstelling tot de kerkvader. Dit belangrijke gegeven blijft bij Aalders buiten beeld.

Opmerkelijk is ook dat Aalders het heidense Griekse denken (Plato) hoger lijkt te waarderen dan het Joodse (oudtestamentische) denken. In zijn visie betekent het Nieuwe Testament een overgang van het Joodse naar het Griekse denken. In samenhang hiermee wekt hij de indruk dat Gods geschiedenis met Israël is afgesloten, ook volgens Augustinus. Hier blijft buiten beeld dat Augustinus in De stad van God oog houdt voor de blijvende betekenis van het Joodse volk en dat hij een geestelijk herstel van het letterlijke Israël verwacht.

Al zou hierover meer te schrijven zijn, waardevol blijft Aalders’ boodschap van eeuwigheidslicht in deze vergankelijke wereld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen