Macro- en micro-wereld

Op de zondag nadat de Amerikaanse president Trump en vicepresident Vance in botsing waren gekomen met de Oekraïense president Zelensky, zat ds. Coen Wessel, algemeen secretaris van de Raad van Kerken in Nederland, in de kerk. De ouderling van dienst heette de gemeente welkom. In zijn begroeting begon hij “enorm uit te varen tegen president Trump”.

Ds. Wessel vertelde dit in een lezing die hij hield tijdens de synodevergadering van de Protestantse Kerk in april van dit jaar. Hij voegde eraan toe: “Ik vond dat bijzonder onaangenaam. In de kerk gaat het om de ontmoeting met God, om mijn ziel open te stellen voor God. Een politiek standpunt blokkeert die ruime oriëntatie. Het haalt me weg bij God.”

Reformatorisch Dagblad

Het verslag van zijn lezing in het Reformatorisch Dagblad (11-04-25) volgt hier.

Het spreken van de kerk kwam op de agenda van de synode nadat ouderling A.G. van Steenwijk in november had gevraagd om een uitspraak te doen over rechts-extremisme in de samenleving. Dat was aanleiding om eerst na te denken over de vraag wat de kaders zijn voor het spreken van de kerk en over welke thema’s ze al dan niet een uitspraak zou moeten doen.

Ds. Wessel noemde in zijn lezing diverse voorbeelden van politiek spreken van de kerk, vanaf de vierde eeuw tot na de Tweede Wereldoorlog, zoals over kernwapens. Daarbij ging het altijd om “een spreken tegen de overheid”. In deze tijd zou het spreken van de kerk vooral “staatsondersteunend” moeten zijn, zoals het verdedigen van “de heersende rechtsstaat”, zei de predikant. Ds. Wessel waarschuwde voor het gebruik van “al te grote woorden” bij alles wat bij “alledaagse politiek” hoort. “Laten we geen anti-overheidssentimenten voeden, ook niet waar de overheid tekortschiet.”

Behalve de verdediging van de democratie noemde ds. Wessel de klimaatverandering, een “grote levensbedreigende kwestie”, als thema waarover de kerk zou kunnen spreken. Dat spreken moet wel zijn “ingebed” in de praktijk. “Als we als kerken spreken over klimaatverandering, dan moet dat spreken resoneren met een cultuur van groene initiatieven van de kerken.”

Ook noemde hij het van belang “met kennis van zaken” te spreken. “Niet zomaar wat roepen.” In het spreken van de kerk moet “de nieuwe wereld van God zichtbaar zijn. Het kan best scherp zijn, maar ook met mededogen. Het moet de weg wijzen, perspectieven openen, mensen meenemen.”

Een van de vragen die op tafel lagen, was namens wie de synode precies spreekt bij publieke uitlatingen over actuele kwesties. Ds. Wessel wees erop dat de PKN presbyteriaal-synodaal is georganiseerd en dat een synode daarom uitspraken mág doen. “Ambtsdragers komen bij elkaar in een kerkelijke vergadering. Wat u hier doet, doet u als kerk.”

Tijdens de laatste synodevergadering op 15 november kwam het onderwerp ‘het spreken van de kerk’ opnieuw ter sprake in de lezing van de nieuwe scriba, ds. Kees van Ekris. Of zijn bijdrage bedoeld was als reactie op ds. Wessel – ter ondersteuning of juist als correctie – werd voor mij niet helemaal duidelijk. Wat wél duidelijk werd: ds. Wessel benadrukt sterk dat de kerk geordend moet spreken, binnen de ambtelijke kaders, zodat helder is namens wie de kerk zich uitspreekt. Hij verzet zich tegen holle kreten.

Daarentegen lijkt bij Van Ekris de ambtelijke structuur van het spreken van de kerk onder druk te staan: “In plaats van vanuit ‘de top van de kerk’ een document te droppen, is in overleg met hen (de classis Noord-Brabant en Limburg, AP) het plan uitgewerkt om met tien, vijftien mensen uit hun netwerk een kleine proef te doen: hoe zou het kerkelijk spreken over rechts-extremisme eruit moeten zien? Het resultaat wordt aan de synode voorgelegd.”

Nederlands Dagblad

Hij beseft dat hier risico’s aan kleven, maar toch wil hij het experiment een serieuze kans geven. Daardoor krijgt zijn betoog iets ambivalents. Volgens het verslag in het Nederlands Dagblad (17-11-25) verwoordde de scriba het zo:

Een van de gevaren is volgens Van Ekris dat met het spreken over maatschappelijke thema’s een cultuurstrijd over actuele hete hangijzers de kerk wordt binnengehaald. “Als daarmee oude spanningen in de kerk opnieuw oplaaien, hebben we niets aanvullends te melden in onze cultuur, omdat we dan net zo verdeeld zijn als onze omgeving. Het gaat erom dat we in gezamenlijk beraad tot iets overstijgends komen.” Bij het spreken van de kerk blijven kerkleden niet buiten schot. “Het kan niet zo zijn dat het alleen maar een roep is om iets te horen wat jijzelf ook al vond, en dat als de kerk wat anders zegt, je dat langs je heen kunt laten gaan. Het spreken van de kerk vraagt dat we ons verplichten aan elkaar en aan het onderlinge beraad.” Daarbij kan de kerk tot voorbeeld zijn. “Populisme kan niets met meerstemmigheid; alles moet steeds uniformer, de denkpolitie is bepalend. Het is een geestelijk proces om de meerstemmigheid in de kerk werkelijk te laten functioneren. Dat vraagt om de gave om de geesten te onderscheiden en de bereidheid om naar de ander te luisteren.”

Aan het slot van zijn speech benoemde Van Ekris enkele thema’s “die nog langdurig onze aandacht zullen vragen. Rechts-extremisme, populisme, racisme, de rechtsstaat. Kerkelijk spreken heeft geen einde. Het is geen kwestie van een documentje maken met een standpunt, dat op de website zetten en doorgaan naar het volgende punt.” Op twee actuele zaken ging hij kort nader in. “De oorlog in Gaza raakt een zenuw in onze cultuur, ook in de kerk. Een van de oerelementen van het spreken van de kerk is het kyrie en het gebed. Altijd. Je hoort zoveel méér als je mensen uit Gaza, de Westbank of Israël live ontmoet. Misschien moeten we hen uitnodigen voor een ontmoeting in Nederland, om echt mee te kunnen voelen wat er in hen omgaat. Maar we kunnen ook denken aan leerhuisavonden, waarin we teksten uit de Joodse, christelijke en Palestijnse traditie lezen.”

Selectieve focus

Het is duidelijk dat de agenda al vastligt. De macrowereld krijgt alle aandacht; de micro-wereld blijft buiten beeld. Als we die selectieve focus blijven volgen, hollen we als kerk achter de media aan en wordt hun agenda automatisch die van de kerk. Wat de scriba opsomt, komt immers dagelijks voorbij in de talkshows: Gaza, rechts-extremisme – is er geen links-extremisme? – populisme, racisme, de rechtsstaat. Voeg daar gerust het klimaat en de woningnood aan toe.

Toch is er óók de micro-wereld van het persoonlijke leed. Het drama van relaties die aan de lopende band stuklopen (dat heet dan vrijheid), de verslavingsproblemen waardoor veel jongeren een ellendig bestaan leiden, de managers die massaal burnout raken (bedrijven sluiten inmiddels contracten met psychologen om het personeel weer op te lappen), de criminaliteit die de samenleving ondermijnt, de normalisering van geweld, het schrijnende aantal kinderen dat in pleeggezinnen terechtkomt, de daklozen die onze steden bevolken en anoniem sterven; raakt het ons eigenlijk nog?

(De enige ‘micro-aandacht’ gaat naar één asielgezin in Kampen.) Wanneer komen deze onderwerpen eens op de agenda van de synode?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen