Tijdelijke zuivering of eeuwige straf?

“Een krachtig, helder en bevrijdend werk, dat elk argument voor de hel tot gesputter degradeert.” Zo omschrijft het juryrapport het Beste Theologische Boek, waarvan inmiddels de vierde druk verschenen is. Het boek, waarop deze lovende woorden gericht zijn, is van de hand van theoloog Reinier Sonneveld. Het boek heeft de nodige stof doen opwaaien en kreeg naast kritische ook veel lovende recensies. In verschillende reacties wordt gesuggereerd dat het werk een zware last van de schouders afneemt. Dat kan zo zijn binnen bepaalde orthodox-protestantse stromingen, maar niet binnen de kerkelijke richting waartoe Sonneveld zelf behoort. In neo-gereformeerde kring is de hel namelijk allang een soort PM-post: een pro memorie-leerstuk dat formeel nog bestaat, maar feitelijk geen betekenis meer heeft, omdat men ervan uitgaat dat iedereen uiteindelijk behouden wordt.

Wikipedia

Het boek heeft zelfs een Wikipedia-pagina, waar de volgende informatie wordt verstrekt. Ik noem enkele aandachtspunten:

‘Het einde van de hel’ bevat tien hoofdstukken die in twee delen zijn onderverdeeld: het eerste, neutralere deel bespreekt de belangrijkste argumenten voor een hiernamaals, met daarin m.n. aandacht voor bijna-doodervaringen; en het tweede, religieuzere deel behandelt de argumenten dat de mensheid na haar dood niet wordt opgesplitst in een hemel en een hel.

Sonneveld vat zelf zijn betoog in een aantal punten samen. Ik noem er enkele:

• Als God almachtig en werkelijk goed is, zal Hij uiteindelijk al het kwaad overwinnen en dat niet tot in eeuwigheid in een hel laten voortbestaan.

• Omdat het kwade afhankelijk is van het goede, kan het niet zelfstandig bestaan en niet blijvend God ‘buiten de deur’ houden, maar zal het uiteindelijk ‘verdampen’.

• Mensen eeuwig veroordelen voor beperkte misdaden, bovendien gepleegd in een gebroken leven vol misverstanden, is volstrekt onrechtvaardig.

• De menselijke vrijheid is wel in staat tijdelijk God te weerstaan, maar niet voor eeuwig; daar is een werkelijke God te aanlokkelijk, gastvrij, overtuigend en sterk voor.

• Er zijn 21 Bijbelteksten waarin o.a. expliciet staat dat “alle mensen” worden gered (o.a. Johannes 4:42; 12:31; Romeinen 5:18; 1 Korinthe 15:28; Efeze 1:10; 1 Timotheüs 4:10; 1 Johannes 4:14; Openbaring 5:13).

• De drie Bijbelteksten waarin Bijbelvertalingen spreken van een “eeuwig” oordeel, zijn onjuist vertaald: het betreffende Griekse woord ‘aionios’ slaat op een tijdperk of wereld, zonder een uitspraak te doen over de eeuwigheid daarvan.

• Jezus is volgens het christendom de ultieme belichaming van God en sluit nooit mensen op, maar bevrijdt en herstelt.

Nederlands Dagblad

Al vrij snel na de verschijning van zijn boek hadden Almatine Leene (NGK) en Rinie van Reenen (HHK), beiden predikant, een gesprek over het boek van Sonneveld (ND 10-03-25).

Leene merkt op dat de angst voor de hel in haar omgeving minder leeft dan vroeger. “Ik heb in mijn studententijd wel gesprekken gevoerd met mensen die echt wakker lagen van de gedachte aan de hel.” Toch ziet ze dat in haar huidige context nauwelijks terug.

Moet je de hel als eeuwig zien?

Reinier Sonneveld stelt in zijn boek ‘Het einde van de hel’ dat de hel niet voor eeuwig is, maar eerder een tijdelijke plaats van loutering. Van Reenen verwerpt die visie. “In de Bijbel worden het eeuwige leven en de eeuwige dood vaak parallel genoemd. Als het eeuwige leven echt eeuwig is, hoe kunnen we dan zeggen dat de eeuwige dood tijdelijk is?”

Leene is daar zoekender in: “Ik sluit niet uit dat de hel uiteindelijk leeg zal zijn of tijdelijk is. Gods liefde is zo groot, dat ik hoop dat uiteindelijk alles en iedereen met Hem verzoend wordt.”

Staat een eeuwige hel wel in proportie als straf voor wat we op aarde hebben gedaan? Leene erkent dat ze dat niet zo voor zich ziet. Van Reenen wijst erop dat we naast de keuzes van mensen ook God zelf serieus moeten nemen, in Zijn liefde maar ook in Zijn oordeel.

Leene: “Zou een tijdelijke straf niet logischer zijn? Dat doen wij mensen toch ook om onze kinderen iets te leren.”

Preken over de hel: hoe doe je dat?

“Je begint niet zomaar over de hel”, zegt Van Reenen. “Het gaat altijd eerst over God, die rechtvaardig en barmhartig is. Maar je moet de ernst ervan wel meenemen. Jezus waarschuwt keer op keer voor het einde.

Als wij zo over de hel praten dat mensen gerust gaan slapen en denken: ‘Het valt wel mee’, dan zitten we op een andere golflengte dan Jezus.” Ontroerd zegt hij dan: “God is zo groot en het Evangelie zo goed. Maar tegelijkertijd komt het erop aan.”

“Als ik preek, benoem ik dat er in de Bijbel verschillende beelden over de hel staan, zoals vuur en duisternis. Wat is vanuit het godsbeeld dat God liefde is, het hele verhaal?”

Leene blijft kritisch op de traditionele voorstelling van de hel als een plaats van eeuwige straf. Volgens Leene zijn de waarschuwingen van Jezus vooral gericht op het hier en nu: “Maak het nu goed met God en je naasten, wacht niet tot later.”

(…)

Wie komen in de hel?

“Als je in Jezus gelooft, hoef je niet bang te zijn voor de hel, want dan kom je er ook niet”, stelt Leene. Van Reenen reageert: “Je kunt niet over de hel spreken zonder dat je gelooft dat je zelf de hel verdient. Het gaat niet primair over de ander, maar als dominee spreek ik wel tot die ander. Er is een oordeel over wat je hebt gedaan, en de oplossing is: laat je met Jezus verzoenen.”

Beiden zijn het erover eens dat je niet om de verzoening met God heen kunt. “Zonder verzoening is geen leven”, zegt Leene. “Dat is de godverlatenheid van de hel.”

Verschuiving

Het boek van Sonneveld staat niet op zichzelf. Het maakt deel uit van een verschuiving in het gereformeerd protestantisme. Deze verschuiving manifesteert zich in de Nederlandse Gereformeerde Kerken, in de Christelijke Gereformeerde Kerken en zeker ook in de Protestantse Kerk, al is het proces daar, vanwege de breedte van de kerk, diffuser. Het is een beweging die in snel tempo afscheid neemt van het klassieke belijden van de kerk. Sonneveld schreef al eerder een boek over verzoening en veroorzaakte daarmee eveneens veel onrust. Dit boek doet daar een schepje bovenop.

David de Vos

Onlangs was evangelist David de Vos in het nieuws met een soortgelijk verhaal als Sonneveld. In het ND van 29-11-25 schrijft theoloog Dick Schinkelshoek een begripvol artikel over alverzoening. Het is alsof alle klassieke dogma’s in de gevarenzone terecht zijn gekomen. Allerlei ethische zaken vormen al geruime tijd hete hangijzers en leiden in veel gemeenten tot polarisatie. En nu zijn centrale geloofsuitspraken aan de beurt. Opmerkelijk is trouwens dat waar het Oude Testament zich niet zo duidelijk over de hel uitspreekt, het Nieuwe Testament dat juist wel doet. Daar lezen we van de scheiding tussen de arme Lazarus en de rijke man en dat die afstand niet overbrugd kan worden. Het Evangelie verzacht niets, maar scherpt aan. Ook de satan komt in de hel terecht. Als de hel een tijd van zuivering en inkeer is, kunnen we dan ook een bekering van de satan verwachten? Want dat moet toch de consequentie zijn van Sonnevelds betoog.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen