Klimaatbeleid reikt verder dan onze dijken

Jaar na jaar slokt de Atlantische Oceaan meer kust op bij dorpen als Azuretti in Ivoorkust. Een van de vele zichtbare gevolgen van klimaatverandering. Kusterosie maakt huizen onbewoonbaar en toeristische accommodaties waardeloos. Landbouwgronden verdrinken of verzilten, en vruchtbare bodems spoelen weg. Tegelijkertijd trekken vissoorten door opwarming van het zeewater weg naar koelere gebieden verder van de kust, waardoor de lokale visserij haar inkomsten verliest.

Toestanden als in Azuretti verbinden West-Afrika met Nederland en Europa. Allereerst omdat Nederlanders – zeker de oudere generaties – de strijd tegen het water herkennen. Maar ook omdat het wijst op onze verantwoordelijkheid in productie, consumptie en stemgedrag, kortom: wereldburgerschap. In politiek Den Haag hoort klimaatrechtvaardigheid hoog op de agenda te staan.

Vormen van ongelijkheid

Mondiale klimaatverandering is en blijft een van de grootste uitdagingen van onze tijd, omdat ze drie vormen van ongelijkheid blootlegt: in oorzaken van klimaatverandering, gevolgen én de toegang tot oplossingen. Industrielanden in het mondiale Noorden zijn historisch verantwoordelijk voor het grootste deel van de uitstoot van broeikasgassen. De 46 minst ontwikkelde landen met 1,1 miljard inwoners dragen samen minder dan 3 procent bij aan de historische uitstoot. Nederland alleen al is goed voor ongeveer 0,7 procent. Toch ondervinden landen in het mondiale Zuiden de zwaarste gevolgen. Droogte, stormen, overstromingen en ziektes treffen hen onevenredig hard, terwijl zij juist het minst in staat zijn hun bevolking te beschermen. Landen in West-Afrika beschikken niet over de middelen om hier iets tegenover te zetten in de vorm van compensatie.

Deze drievoudige ongelijkheid vraagt om rechtvaardigheid. Het Akkoord van Parijs uit 2015 was een eerste poging daartoe, met afspraken om klimaatverandering tegen te gaan en ontwikkelingslanden te ondersteunen in hun aanpak ervan. Toch liggen de meeste welvarende landen ver achter op hun beloften. Veel klimaatfinanciering vergroot zelfs de schuldenlast, omdat het merendeel bestaat uit leningen in plaats van onvoorwaardelijke giften. Nederland heeft hierin weliswaar een betere staat van dienst dan veel andere landen, maar staat niet vooraan om de steun op te schroeven tot het niveau waar landen als Benin op basis van reële behoeftes om vragen. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat demissionair minister Sophie Hermans op de klimaattop in Bakoe juist inzette op een uitkomst die Nederland geen extra geld zou kosten.

Strategische kwestie

Naast een morele opgave is klimaatrechtvaardigheid voor Nederland en Europa ook een strategische kwestie. Het eerste kwart van de eenentwintigste eeuw wordt getekend door grote geopolitieke verschuivingen: de opkomst van nieuwe economieën, het uitbreken van conflicten, het toenemende belang van kritieke grondstoffen zoals lithium en kobalt, en spanningen in de wereldhandel.

In die context is het uitbreiden en verdiepen van strategische partnerschappen met landen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika in ieders belang. Steeds meer landen in het mondiale Zuiden spelen een actieve en zelfstandige rol op het wereldtoneel. Intussen versterken Europa’s geopolitieke rivalen China en Rusland ieder op zijn eigen manier zijn aanwezigheid in deze regio’s – via investeringen in infrastructuur, grondstoffenverwerking en harde veiligheid.

De tijd ligt achter ons dat westerse landen wegkomen met het behandelen van partners in het mondiale Zuiden als ontvangers van hulp in plaats van als gelijkwaardige actoren met eigen strategische agenda’s. Juist vanuit dat besef kan klimaatrechtvaardigheid dienen als brug naar gelijkwaardige samenwerking, waarin duurzame ontwikkeling en wederzijds belang samenkomen.

Zelf regie voeren

Het is belangrijk dat samenwerking vorm krijgt in gelijkwaardige partnerschappen. Een concreet voorbeeld hiervan is het Benkadi-partnerschap, gefinancierd door het ministerie van Buitenlandse Zaken. Benkadi richt zich op het versterken van de positie van kwetsbare groepen en gemeenschappen in Benin, Burkina Faso, Ivoorkust en Mali. Daarbij wordt gewerkt aan betere toegang tot land, water en besluitvorming. Zo kunnen gemeenschappen zelf regie voeren over hun aanpassing aan klimaatverandering.

Bijvoorbeeld met de inwoners van Azuretti, die naast een afbrokkelende kust zich bedreigd zien door het stijgende water van de nabijgelegen lagune, die het rivierwater van de Komoé-rivier vasthoudt. Daar is door Benkadi een Sustainable Development Club of Azuretti opgezet. Deze actiegroep ging naar lokale en nationale overheden om de problemen van Azuretti onder de aandacht te brengen.

Uiteindelijk kregen ze het voor elkaar: de riviermonding ging open, de druk van de lagune nam af en de opmars van de zee werd geremd. De herstelde riviermonding was misschien tijdelijk, maar de ervaring van samenwerking en invloed blijft. De gemeenschap van Azuretti is nu beter voorbereid op nieuwe uitdagingen en weet haar stem te laten horen.

In een wereld die verandert, moet Nederland zijn verantwoordelijkheid blijven nemen. Klimaatrechtvaardigheid is behalve een morele plicht ook een kans voor partnerschap en wederzijds vertrouwen. Daarmee kan ons land bijdragen aan een rechtvaardiger en stabielere wereldorde. Hopelijk gaat het volgende kabinet hier werk van maken.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen