Ds. Poot begaf zich op glad ijs

“Ds. T. Poot, hervormd predikant te Middelharnis, heeft zijn benoeming als conrector, stafdocent aan het opleidingsinstituut ‘Kerk en Wereld’ te Driebergen aanvaard.” Het was toch wel bijzonder kerknieuws, ook omdat de provinciale kerkvergadering nog dispensatie moest verlenen vanwege de nog niet verstreken beroepingstermijn, en omdat de generale synode nog akkoord moest gaan. Maar vooral de komst van een Bonder in de zogeheten ‘Centrale voor evangelisatie’ baarde opzien.

In het laatste nummer van Historisch Tijdschrift GKN (december 2025; in 2026 gaat het tijdschrift verder als Memorabel. Historisch Tijdschrift Protestantse Kerk in Nederland) schreef prof. Fred van Lieburg een artikel over het Samen-op-Wegproces en met name over de betekenis van de onlangs overleden predikant Bob Poot voor het samengaan van de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Nederlandse Hervormde Kerk. Ds. Teunis Poot (beter bekend als ds. Bob Poot) was een markante predikant, die een eigen weg ging in de toenmalige Hervormde Kerk. Zijn naam is verbonden met ‘De Achttien’: een groep theologen uit beide kerken die streefden naar eenwording, maar vooral naar vernieuwing van beide kerken. De aanleiding om tot zo’n initiatief te komen was heel praktisch. Hieronder een fragment uit bovengenoemd artikel.

Historisch Tijdschrift GKN

Sinds geruime tijd vergaderden redactieleden van de bladen ‘De Open Deur’ en ‘Onderweg’ regelmatig om hun activiteiten op elkaar af te stemmen. Het was toch te gek voor woorden om rond Kerst in eenzelfde straat zowel hervormde als gereformeerde evangelisatiefolders rond te brengen. De nieuwe directeur van Kerk en Wereld, François Jacobus Pop (1903-1967), schreef een theologisch stuk waar beide groepen het over eens zouden moeten zijn. Om daarover door te praten ging er op 12 februari 1961 een uitnodiging naar vierentwintig personen, dertien aan gereformeerde en elf aan hervormde zijde (…). Dominee Poot ontbrak onder de hervormde gasten die op maandagmorgen 24 april 1961 in de kampeerboerderij op het terrein van De Horst werden verwacht. Op zondag 23 april preekte hij twee keer in zijn gemeente in Middelharnis. (…) Trouwens, op dinsdagavond 25 april zat hij in de consistoriekamer van Middelharnis naar gewoonte de kerkenraadsvergadering voor. Poot was dus niet bij de vergadering in De Boerderij. Toch stond, nogmaals, zijn naam onder het persbericht met de mededeling dat de achttien ondertekenaars ‘unaniem’ hun veroordeling van de gescheidenheid van hervormden en gereformeerden hadden uitgesproken. Zelfs wordt hij vermeld in de opsomming van aanwezigen in het gestencilde ‘Verslag van het hervormd-gereformeerde gesprek, gehouden op maandag, 24 april 1961, te Driebergen’.

(Van Lieburg vermoedt een schriftelijk of telefonisch contact tussen Driebergen en Middelharnis, AP.)

(…)

Nu was al op 21 maart 1960 in een van de initiële gesprekken tussen de redacties van evangelisatiebladen door de gereformeerde predikant Johannes Hendrik Alderse Baas (1914-2001) geheel spontaan het voornemen gelanceerd om de onhoudbare gescheidenheid eens op een ‘congres’ aan de orde te stellen. Tijdens een volgend overleg oordeelden de beide teams dat het nuttig zou zijn hierover eerst de mening van prominente personen te peilen. Op 31 oktober 1960 waren vier theologen uitgenodigd voor een bespreking in het Utrechtse Domhotel. De uitkomst was weinig bemoedigend. Om de impasse te doorbreken, besloten de redacties op 16 januari 1961 niet zozeer de oecumene als wel het apostolaat centraal te stellen in de verhoopte hereniging. In het evangelisatiewerk lag de potentie voor ontmoeting en communicatie. Vanuit beide kerkengroepen zouden predikanten én ‘mensen van de praktijk’ worden uitgenodigd voor een open bezinning, ‘bijvoorbeeld van beide zijden tien’. Mejuffrouw Gassenaar zou de namen krijgen. Dat werden er dus vierentwintig. In een later verslag is zelfs sprake van ‘de 27 die aanwezig konden zijn’ – een extra aanwijzing dat de lijst van achttien pas naderhand in de wereld is gekomen. De bewuste bijeenkomst van 24 april 1961 (waar Poot dus niet bij aanwezig was, AP) duurde die maandag van tien tot vijf uur. Het gesprek bewoog zich urenlang meer langs theologische dan praktische lijnen over de verhouding tussen de kerken en de ingesleten wederzijdse vooroordelen over ‘die vrijzinnigheid’ en ‘die zwarte kousen’. Halverwege de middag herinnerde Baas aan de eerder bedoelde mogelijkheid van “een soort congres, waarin hervormde en gereformeerde gemeenteleden samengebracht zouden worden”. Hierover doorpratend, besloten de aanwezigen eerst eens een ‘korte publicatie’ van deze bespreking de wereld in te brengen om adhesiebetuigingen uit te lokken. “Gewoon een persbericht met de namen erbij.” De predikanten Pop en Eduard Pijlman (1915-2003) zouden samen de tekst opmaken en aan alle deelnemers rondsturen, om het daarna via het hervormde persbureau onder de aandacht van allerlei media te brengen. Hoe de totstandkoming van het persbericht in de daaropvolgende drie weken tot Pinksteren precies verlopen is, blijkt niet uit de gearchiveerde stukken. Er is alleen nog een doorslag van het getypte concept, waarin achttien namen waren opgesomd, inclusief die van de al afgehaakte dr. Karel Johan Kraan (1912-1982) en de intussen erbij gehaalde dominee Poot. In originele typeletters was de naam van dr. Ernst Johannes Beker (1921-2006) toegevoegd met zijn eigen handtekening als waarmerk. Na de publicatie van de verklaring voor Pinksteren 1961 druppelden diverse commentaren binnen in kerkelijke bladen of persoonlijke brieven. Tegelijkertijd regende het adhesiebetuigingen uit alle windstreken via de twee opgegeven adressen aan gereformeerde en hervormde zijde. De werkgroep voelde zich bemoedigd door de grote respons vanuit het grondvlak van gewone kerkmensen.

(…)

Zo lagen de zaken in de zomer waarin Bob Poot met zijn gezin verhuisde van Middelharnis naar Driebergen, waar hij officieel op 1 augustus 1961 zijn werkzaamheden zou aanvangen. Op zondag 2 juli nam hij afscheid van zijn gemeente en op zondag 17 september zou hij in de Grote Kerk van Driebergen worden bevestigd in zijn bijzondere ambtspositie. In de aanloop van die gedenkwaardige dag vond op dinsdag 12 september opnieuw in de kamer van directeur Pop de tweede vergadering van ‘de Achttien’ plaats, zoals de groep inmiddels overal werd genoemd. Van die achttien waren er maar elf aanwezig, onder wie voor het eerst Bob Poot, die ook meteen als ‘notulator’ optrad.

Bob Poot wist maar al te goed dat hij zich als lid van de Gereformeerde Bond, waarmee ieder hem in kerkelijk Nederland associeerde, op glad ijs begaf. Het was al heel wat dat het hoofdbestuur van de invloedrijke richtingsorganisatie geen openlijke afstand nam van zijn gang naar het bolwerk van de middenorthodoxie. De Bond betaalde mee aan zijn salaris en hielp zelfs bij een lening voor de aankoop van een woonhuis in Driebergen. Met het oog op de achterban werd in ‘De Waarheidsvriend’, het weekblad van de Bond, bewust terughoudend gecommuniceerd over zijn benoeming.

Zaterdag 26 mei 1962 vond een landelijk congres over Samen-op-Weg plaats in Utrecht. Aanvankelijk was de Domkerk de locatie waar het congres gehouden zou worden. Maar de belangstelling was zo groot dat uitgeweken werd naar de Jaarbeurs. Ruim 4000 mensen kwamen erop af. Het zou de enige keer zijn dat er zo’n massale belangstelling was voor Samen-op-Weg.

Wat vond Poot – in 1986 gewoon gemeentepredikant in Zoetermeer – inmiddels van Samen-op-Weg? In één woord: kruimelwerk. Dat noteerde hij in zijn eerste ‘kroniek’ in het nieuwe tijdschrift Kontekstueel, dat helemaal paste bij zijn profiel. Opnieuw was hij een “man van het eerste uur”, nu bij het initiatief een platform te creëren voor bijdetijdse gereformeerde theologie. Wat hem bezighield, was bijvoorbeeld het gesprek tussen christendom en jodendom oftewel kerk en synagoge. “Dat in dít schisma de echte beslissingen vallen, wordt al duidelijker”, schreef Poot. “Daarbij vergeleken is zoiets als SoW kruimelwerk.”

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen