Staat en Maatschappij.

Een teeken des tijds.

Een gewichtige aangelegenheid die bij de a.s. Juni stembus de algemeene aandacht zal bezighouden, betreft de vraag van het eventueel samengaan van de Vrijzinnige concentratie met de Sociaal-democratie. 

Tot dusver kwam het op dit punt bij de verkiezingen hier te lande niet verder dan dat de Vrijzinnigen steun verkregen van de Sociaal-democraten, wanneer het bij herstemming ging tusschen één hunner en één man er rechterzijde en zoo ook verleenden omgekeerd de meer vooruitstrevende groepen der liberalen hulp aan de Sociaal-democraten wanneer de keuze liep over eenerzijds een socialist en anderzijds een candidaat der coalitie. 

Van een officieel samengaan van Vrijzinnigen met Sociaal-democraten was daarbij tot op heden geen sprake.

Hierin nu schynt, in navolging van hetgeen reeds in andere landen viel op te merken, dit jaar eene verandering te komen.

Men zal zich herinneren hoé bij de laatste verkiezingen voor den Duitschen Rijksdag de Vrijzinnigen en de Sociaal-democraten overleg pleegden en gezamenlijk bij de hertemmingen optraden. Van algemeene bekendeid is ook het Beiersche verkiezingsbloc van iberalen en socialisten, dat onlangs bij gelegenheid van de stemming voor afgevaardigden van den Landdag tot stand kwam. Het heette toen dat de overeenkomst noodig bleek vanwege het gevaar dat van de zijde van het centrum dreigde. In gelijken geest handelden ook de linkerpartijen in 1911 in Zweden bij de hernieuwing van den Rijksdag, met het resultaat dat toen Staaff, de bekende leider der liberalen, de vorming van een kabinet opgedragen werd, hij drie plaatsen in het ministerie aan de socialisten aanbood, die daarvan op dat oogenblik nog wel niets wilden weten, maar des ondanks toch den eisch stelden in het opmaken van het regeeringsprogram gekend te worden, zonder daarbij echter eenige verantwoordelijkheid te aanvaarden. En bij de laatst gehouden verkiezingen in België ging het niet anders. De Vrijzinnigen stonden toen met de Sociaaldemocraten schouder aan schouder om het rechtsche kabinet ten val te brengen, wat gelijk men weet niet gelukte. 

Zoo valt er dan in alle landen verandering in de tactiek der Sociaal-democraten op te merken, een proces dat zich geleidelijk ontwikkelt. Eerst verlieten de socialisten het Marxistisch standpunt, om zich als revisionnisten tegenover de burgerlijke partijen te stellen, daarna deden zij een stap verder en zochten voeling met de Vrijzinnigen om daardoor hunne positie te sterken en meer invloed op den gang van zaken uit te oefenen.

Ook hier te lande schijnt het in de bedoeling te liggen om in die richting te sturen. In zijne kerstrede stippelde Mr. Troelstra reeds enkele lijnen uit. Als eisch voor het verleenen van steun van de Sociaal-democraten aan de Vrijzinnigen stelde hij als tegen praestatie dit: dat de liberalen wederkeerig steun zullen verleenen aan de socialisten. Hij verwees daarbij naar de Duitsche arbeiderspartij die bij de jongste Rijksdag-verkiezingen veel verder gingen, terwijl voor den kiesrechtstrijd in Pruisen een motie in de maak is, die van dezelfde gedachte uitgaat.

Men ziet hieruit dat de politieke positie zich aan de linkerzijde staat te wijzigen.

Dat de liberalen nu van een samengaan met de Sociaal-democraten niet afkeerig zijn en tegenover de socialisten gaarne een welwillende houding aannemen, als zij met behulp dezer revolutionairen eene poging kunnen wagen om de coalitie er onder te brengen is van algemeene bekendheid. Zelfs hebben zij daarvoor nog wel offers over. Wij mogen ten bewijze van het laatste b. v. herinneren aan het gebeurde bij de gemeenteraadsverkiezingen te Utrecht in Juni 1911. De eerste stemming bewees daar dat het liberalisme in krachten te kort schoot om zijn aftredende leden weer voor den Raad gekozen te krijgen. om nu nog te redden wat te redden viel, gingen de Vrijzinnigen met de Sociaal-deocraten een accoord aan. De voorwaarden van dit accoord waren: 1o. De liberalen laten in district C hun eigen candidaat-aftredend lid f los en nemen den socialist, die in herstemming komt, over. 2o. De liberalen laten in district D hun candidaat los . . en nemen weer socialisten over. Op die smadelijke voorwaarden gunden de socialisten den liberalen voor 't oogenbhk nog het politieke leven. De Vrijzinnigen stemden toe en kregen daarop den steun der socialisten voor de overige vrijzinnige candidaten. Een der rechtsche bladen die in die dagen de opmerkzaamheid op dit stembusgescharrel vestigde, schreef: 't Doet ons denken aan de knechten van Benhadad. ... De koorden om de halzen, zóó zijn de kopstukken van het liberalisme in de bisschopsstad bij de S.D.A.P. gekomen!"

Op gelijke wijze is het nu te verwachten, dat het bij de generale verkiezingen in Juni zal toegaan. Reeds formuleerde het partijbestuur der Sociaal-democraten eene resolutie die op het congres der partij in bespreking komt en zeker groote instemming verkrijgen zal.

In deze resolutie, die de eischen der socialisten bevat om tot samenwerking te komen, wordt voorts voorgesteld dat het congres aan het partijbestuur opdrage het besluit op zoodanige wijze uit te voeren als het in het belang der arbeidersklasse en der partij noodig zal achten. Het wordt daarbij gemachtigd den steun der partij aan bepaalde candidaten die aan de voorwaarden voldoen, eventueel afhankelijk te stellen van de toezegging van steun dóór hunne partijen te verleenen aan bepaalde in herstemming zijnde candidaten der Sociaal democratische partij, overal waar het dit noodig acht ter verkrijging van een einduitslag die het meest aan het streven der partij beantwoordt.

Hoe dit accoord door de concentratie opgenomen wordt, daarover deed enkele dagen geleden Het Handelsblad zijne zienswijze kennen.

'Men mocht verwachten dat althans het conservatief-liberale Amsterdamsche orgaan het accoord zou afwijzen, maar juist het tegengestelde is het geval. Het blad acht het accoord nog niet zoo verwerpelijk ten minste wanneer het mogelijk zal worden dat ook de vrij-liberalen in de gunst der Sociaal-democraten deelen. Dat dit laatste mogelijk zal blijken, staat voor het Handelsblad, gezien de eischen die in de resolutie gesteld worden, nog niet zoo vast.

Het orgaan wijst dan op den dubbelen prijs dié voor de socialistische stem gevraagde wordt. Ten eerste het voldoen der candidaten aan bepaalde voorwaarden. En ten tweede de toezegging om steun der andere partij ... zonder voorwaarden harerzijds.

„Dat gaat niet" zegt het Handelsblad. „Voor wat, hoort wat."

„Tegenover toezegging van onvoorwaardeijken steun van „burgerlijke" zijde moet toezegging van even onvoorwaardelijken steun aan socialistischen kant staan. Of wel, de socialisten beperken de toezegging van hun steun door nadere voorwaarden, maar dan moet van andere zijde hetzelfde geschieden.

Anders krijgt de socialist tweemaal en hy betaalt maar eens.'*

Hoe dit nu zij, ook die moeilijkheid zal wel uit den weg geruimd worden, en dan is de weg gebaand voor een gezamenlijk optrekken bij den stembus.

Op dit teeken des tijds hebben wij ook hier te lande te letten.

De Vrijzinnigen glijden hoe langer hoe verder langs het hellend vlak af. Zij worden of zij willen of niet, door de socialisten in den revolutionairen hoek gedrongen.

En daartoe wordt een partij gebracht, als zij eigen staatkundig beginsel loslaat.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen