Vragenbus.

VRAAG. IS onze Herv. Kerk een Kerk, die er een belijdenis op nahoudt, of is elke leer in haar midden geoorloofd ?

ANTWOORD. Behoedzaam, langzaam, onmerkbaar — met die woorden reisde de Synode van jaar tot jaar verder. En hoe langs hoe meer kwam de aap uit de mouw. Zélf had men verklaard, met ronde woorden, wat de taak van de Synode inhield inzake de leer der Kerk. Maar behoedzaam, langzaam, onmerkbaar wilde men van die leer der Kerk afkomen. En daarom sprak men het éene oogenblik zus, en het andere oogenblik zoo, maar welbewust was de koers van het Synodale scheepje, tegen eerlijke afspraken en stellige verzekeringen ingaande, naar de wateren van sgeest en hoofdzaaks — waar vrij de geref. waarheid over boord kon worden geworpen!

Daar ging het begeeren van velen in de Kerk naar uit. Dat was vroeger al gebleken b.v. bij monde van Prof. Friedrich Adolph van der Marck, hoogleeraar in de rechtsgeleerdheid, die te Groningen in 1771 aan de theologen onderwijs gaf in Kerkrecht en die zich ten opzichte van de Formulieren van eenigheid aldus uitliet: dat zij wel konden blijven in de Kerk, dat zelfs elke poging om ze te veranderen of af te schaffen moest worden ontraden, daar dan nieuwe twist en misschien wel uitbreiding van die Formulieren te wachten was maar men moest ze handhaven, om dan tevens praktisch leervrijheid in te voeren.

Het voorzichtigste was— zoo leerde— hij «om zich ten doel te stellen, de bedoelde Formulieren aan een eerlijke begrafenis te helpen, doordat kloeke mannen vrijelijk denken en vrijelijk spreken — beter dan ze door een krachtigen en rechtstreekschen aanval uit den weg te ruimen. Er zij dus handhaving der Geloofsformulieren, 'maar met dien verstande, dat zij geenerlei rechtswerking naar buiten meer kunnen hebben.

Wel is deze hoogleraar in 1772 zelf aangeklaagd en wegens onrechtzinnigheid afgezet, daar in zijn tijd de Belijdenisschriften nog rechtswerking naar buiten» hadden, ook aan de Groninger hoogeschool, maar we zien uit woorden als van Prof. v. d. Marck (die in 1795, bij de revolutie, te Groningen weer in zijn ambt als hoogleeraar werd hersteld \) wat de eigenlijke toeleg was in die dagen ten opzichte van de Formulieren van eenigheid. .

Wat we ook gewaar kunnen worden uit het volgende: in 1816 verscheen te Groningen een geschrift van Mr. H. W. Hoving Christendom en Hervorming vergeleken met den Protestantschen Kerkstaat in Nederland.

Daarin nu roept de schrijver uit: «blijft weg met uw leer van drieeënheld«. Daarin noemt hij dé symbolische geschriften onzer Kerk : allerellendigste formulieren*. Van den Heidelbergschen Catechismus zegt hij: »dat het een oud schoolboek is, hetwelk zich noch door stijl noch door inhoud meer aanbeveelt.»

En dringend en vleiend verzocht en smeekt hij Z. M dèn Koning «deze Dordtsche kluisters te verbreken.*

Dat was de taal, die 200 jaar na de Dordrechts groote Synode, waar de leer der Kerk verdedigd was en waar onze Vaderen beloofd hadden deze leer te bewaren tot de wederkomst van Christus, hier in het midden van onze Kerk gehoord werd en waarop de Synode, die het 21ste eeuwfeest van Dordrechts Synode, niet wilde gevierd zien, antwoordde: wacht maar - we zullen u wel helpen om uit de Dordtsche kluisters te ontkomen, maar.... behoedzaam, langzaam, ongemerkt!

Ds. N. Schotsman, predikant te Leiden, teekent dat ook de toestanden in 1819 ongeveer aldus »de tijdgeest zoekt verbroedering ten koste der waarheid; »wel kunnen de leeraren nog onverlet de de Gereformeerde. leer prediken, zonder dat zij uit hun ambt worden ontzet, zooals in Geneve geschied is, maar toch wordt de leer van de Hervormde Kerk in onze dagen listig ondermijnd en boosaardig aangevallen. Vooral heeft men het gemunt op den Catechismus en de Dordtsche Leerregels. Er is alle reden lot vrees, dat de meerdere vrijheid, die de Nederlandsche Synode met betrekking tot het al of niet gebruiken der Liturgie heeft toegestaan, misbiuikt en uitgestrekt zal worden tot de Formulieren van Eenigheid.

»Is het niet openbaar, dat het denkbeeld van genoegdoening aan Gods gerechtigheid vinnig wedersproken en de daarop gegronde verzoeningsleer vrij eenzijdig wordt voorgedragen en aangenomen*.

Er is nu nog wel geen reden tot eene scheuring of scheiding van de openbare Kerk — maar er is alle oorzaak tot waken en bidden, opdat de verbastering niet voortga*.

»God geve dat er in het midden van onze Kerk nog mannen mogen opstaan, bezield met den geest der Hervormers van voor 3 eeuwen, om op het voetspoor onzer Vaderen voor de zaak des Heeren pal te staan en in dien heiligen strijd voor het geloof, dat eenmaal den heiligen overgeleverd is, de overwinning te behalen op de dwalingen van Ongeloof en Bijgeloof*.

En verder schrijft hij in het jaar 1852, kort voor zijn dood: »Het ontbreekt onder ons, door Gods genade nog niet aan oprechte liefhebbers en getrouwe voorstanders der rechtzinnigheid, al zwijgen zij. Wij vertrouwen echter dat de zaak hun ter , harte gaat en dat hun stilzwijgen zal worden afgebroken, naarmate de geheime woelingen des ongeloofs zich duidelijker kenbaar maken en de geest des afvals begint door te trekken.*

Waarop hij laat volgen, dat men op dien geest des afvals zal moeten letten vooral waar die zich in de sluiphoeken* verbergt, terwijl velen reeds «verleid zijn tot allerlei afwijkingen, hoe gering ook schijnende.*

We moeten* — zoo schrijft Dr. Schotsman verder — bijtijds, hoe eerder hoe liever, geheel en al oprechtelijk wederkeeren tot de onbewimpelde omhelzing, vrijmoedige belijdenis en geloovige beoefening der Christelijke leer.*

Het werd dus wel gemerkt, dat, waar de Commissaris-Generaal en de Synode zelve gesproken had in ronde woorden van de leer, vervat in de formulieren van eenigheid — 't ten slotte niets was dan «blanketsel op 3 het gelaat der valsche leeraars* zooals Bilderdijk zich 1 uitdrukte.

Nooit kan men dus zeggen, dat in 1816 de leer der Herv. Kerk, vervat in de belijdenisschriften, afgeschaft is. Want officieel is zij toen bevestigd, met t betuiging, dat die leer niet mocht worden ondergraven  of verworpen, maar moest worden aangenomen, verbreid, verdedigd en gehandhaafd.

Maar van 't begin af aan is het de toeleg geweest om wederrechtelijk, heimelijk, met misbruik van macht die leer toch te veranderen en er het hart uit te snijden.

«Heiden en Sofist* zooals Bilderdijk zeide »wier rwijsheid dwaasheid is* kwamen met u »loos verniste logen» om de verzoening in 's Heilands bloed, te loochenen; Ja't vijandelijk gruwelrot, kwam woedend  aangetogen — maar »God-zelf belacht omhoog hun niets vermogend pogen* was zijn geloofsroem.

Jammer maar, dat er zoo weinigen waren die de listen en aanslagen van «Filosofen en Neologen* van de verleiders» zagen en opmerkten. Jammer maar, dat er zoo weinigen waren die hun mond openden tot een ernstig, krachtig, luid protest.

Of neen... dat mogen we zoo, zonder meer, niet t zeggen.

Daar dient een woord ter verklaring en toelichting bij. Want er is van af 1816 een voortdurend protest geweest tegen de onrechtmatige, onschriftuurlijke, schadelijke kerkelijke organisatie, door den Koning onze Herv. Kerk opgelegd. En de geschiedenis vanaf 1816 éen doorloopend protest geweest tegen de geniepige, heimelijke aanslagen der Synode tegen, de leer Kerk, vervat in de formulieren van eenigheid, .

Maar.....

Doch daarover een volgende maal.

(Wordt vervolgd.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen