Staat en Maatschappij.

De Troonrede.

De Troonrede, naar welker inhoud ïnet spannende verwachting werd uitgezien, is Dinsdag door Hare Majesteit de Koningin uitgesproken.

Of de aankondiging van de plannen der regeering over het algemeen bevrediging heeft geschonken, valt te betwijfelen.

Het wil ons voorkomen dat tenminste de linkerzijde, de voorstanders der concentratie zoomede de sociaal-democraten, maar matig met de in uitzicht gestelde plannen der regeering zullen ingenomen zijn.

Wat de hoofdpunten betreft: het algemeen kiesrecht en het staatspensioen, is de toezegging, die door de regeering gedaan werd, niet van die beteekenis als de uitslag der verkiezingen voor de linkerpartijen had mogen doen verwachten. Het hangt echter nog veel van de uitvoering der plannen af alvorens het definitieve oordeel kan worden uitgesproken.

Voorloopig zou het ons niet verwonderen als zij, die alle krachten inspanden om het concentratie-program te doen zegevieren, op de hoofdpunten van de Troonrede waten teleurgesteld.

Hetzelfde zal wel het geval zijn met de openbare onderwijzers. Voor hen was de inzet der verkiezingen: hooger salaris en betere rechtszekerheid. Maar noch het een, noch het ander heeft de aandacht der regeering bezig gehouden.

Zelfs wordt in de Troonrede met geen enkel woord — uitgezonderd eene zinsnede, waarover zoo aanstonds — over de plannen der regeering in zake het onderwijs gerept.

Dat dit gebrek aan belangstelling van de regeering de voorstanders der openbare school ontevreden zal stemmen, is moeilijk anders te verwachten.

Maar ook de rijksbeatabten, de verschillende categorieën van personen die in Rijksdienst zijn, die ter zake van lotsverbetering althans verwachtingen op het nieuwe kabinet gesteld hadden, zien hun hoop in rook opgaan.

Zoo geeft de Troonrede dan geen reden tot blijdschap, maar ze stelt op menig punt teleur.

Ook voor de rechterzijde hebben de plannen der „regeering weinig bekoring, zoo de toezegging van de benoeming eener Staatscommissie aan wie het onderzoek zal opgedragen worden om na te gaan in hoever eeue algemeen bevredigende regeling mogelijk is ter zake van de subsidieering van het bijzonder onderwijs en de voorwaarden welke daaraan verbonden moeten worden.

Welke bedoeling de regeering met de instelling dezer Commissie heeft, is niet duidelijk. De woorden waarin deze mededeeling vervat is, zijn daarvoor te vaag gesteld.

Zoo ook is het niet duidelijk welke plannen de regeering heeft met hare verklaring ten opzichte van Indië: dat zij als doelwit nastreven de bevordering der volksopvoeding die op zal wekken tot verdraagzaamheid op het gebied van den godsdienst. Heeft de Regeering hier op het oog het neutrale onderwijs, waardoor de verdraagzaamheid zal verzekerd worden ? Ook op dit punt verkeert het toekomstig Koloniaal beleid nog in nevelen.

Bepaald stuitend is het, dat de Troonrede met geen woord melding maakt van de nationale herdenking van het herstel der onafhankelijkheid.

Kan de reden daarvan gelegen zijn in de omstandigheid dat de Regeering de Socialisten behoorde te ontzien ?

Ten slotte zij opgemerkt dat de Troonrede zwijgt over eenige versterking van de positie der Hervormde Kerk. Na al hetgeen omtrent deze aangelegenheid bij den stembus is voorgevallen, had eenige mededeeling op dit punt niet achterwege mogen blijven. Voor de Hervormden, welk veel goeds van een vrijzinnig Kabinet voor de Hervormde Kerk gehoopt hadden is dit wel een groote teleurstelling.

Valsche voorstelling.

Zoo langzamerhand komt het onware en onoprechte in de oppositie der vrijzinnigheid tegen het Koloniaal bestuur van den Gouvefheur-Generaal Idenburg in het juiste licht te staan. Dat het daarbij blijkt dat de houding der linksche heeren in hun schandelijk optreden bij de verkiezingen meer dan treurig was, wordt bij den dag duidelijker.

Men herinnert zich, hoe naar het oordeel der concentratiemannen aan het beleid van den heer Idenburg niets goeds was, dat het bestuur van dien bewindsman aanleiding tot gróote bezorgdheid gaf, waardoor er gevaar dreigde voor de rust en orde in Indie, zoodat wanneer de politieke gedragslijn niet onmiddellijk werd veranderd, de kans groot was, dat het met het bestaan der Koloniën mis zou uitloopen.

Hoe fel men in de Juni-dagen te keer ging en op welk een deloyale wijze het optreden van den heer Idenburg werd tegengestaan om daardoor op de stemming van het kiezersvolk in, te werken, daarvoor mogen wij uit het vele, dat toen geschreven werd, nog even herinneren aan een particulier schrijven uit Indie, dat destijds in de vrijzinnige Zutphensche .Courant gepubliceerd werd.

Dit schrijven bevatte deze raadgevingen:

«Win in 's hemels naam de verkiezingen! Staak de zendelingen-politiek! . «Trek de passar-circulaire in! ' «Laat de Islam — de Islam! ?*''

«Want ik zeg het u — en dat is niet alleen mijn weinig gezaghebbende meening, maar, die, van menschen, planters, officieren, ambtenaren, enz. met praktijk van 20 tot 30 jaren, — wij  zitten hier zeer, zeer, zéér gevaarlijk. Met de inlanders is geen land meer te bezeilen. De moskeeën zitten tjokvol met domme dwepers, handig geleid van uit Solo door slimme hadji's en penghoeloe's, en een uitbarsting kan lederen dag komen.

«Vóór twee jaar zou men hartelijk zijn uitgelachen, wanneer men-hier te Batavia een onverhoedschen aanval met moordpartij veronderstelde. Nu echter is er niemand meer, zells niet de hoogste menschen of de grootste optimisten, die de mogelijkheid hiervan niet aanneemt.

«Laat Nederland oppassen, het is hier zeer gevaarlijk, en diep in de desa (ik ondervond dit zelf) weet zelfs de eenvoudigste paddi-boer, dat de «Slam» (Islam) belaagd wordt en dat hij nu tienmaal zooveel moet bidden en aan de priesters betalen als vroeger.»

De beweging onder de Inlanders, waaarop in dit schrijven gedoeld wordt, is die van de „Sarekat islam."

Zooals bekend is wil de vereenïgde Sarekat islam de maatschappelijke verbetering voor den inlander. In de beweging treedt niet het geestelijke, doch in de eerste plaats het materieele element naar voren. Onderwyl wil daarbij dé Islaim het religieuze karakter voor den dag brengen.

Deze beweging nu, die een grooten omvang heeft aangenomen, wordt door sommige revolutionaire elementen gebruikt, om ervoor eigen doeleinden munt uit te slaan.

Waar nu de Sarekat Islam een dreigend karakter vertoont, werd die bedenkelijke toestand geboekt op de debetzijde van den Gouverneur-Generaal. De heer Idenburg, zoo redeneeren zijn tegenstanders, heeft door zijn weinig beleidvol optreden tot de oprichting, van de vereeniging aanleiding gegeven. Daarbij wordt dan een oorzakelijk verband gelegd tusschen het beleid van den Gouverneur- Generaal en de vereeniging Sarekat islam.  En het was bijzonder om die laatste reden dat met het oog op de rust in Indie het noodzakelijk werd geacht den heer Idenburg zoo spoedig mogelijk te verwijderen. Met zijn vertrek zou de beweging een einde nemen.. En zoo werd tegen den Gouverneur-Generaal de bekende lastercampagne geopend.

Wat blijkt nu ten slotte van deze heele geschiedenis, nu de berichten uit Indie omtrent de beweging van de Sarekat islam zoo langzamerhand binnenkomen, waar te zijn? Dit, dat alies wat op eenig verkeerd beleid van het Koloniaal bestuur zou wijzen, geheel onjuist is, en dat al dat geschrijf uit Indie op pure verzinzels berust.

Het bestuur van de Sarekat islam heeft toch zelf uitdrukkelijk verklaard, dat de Christelijke regeering absoluut geen invloed heeft gehad op het ontstaan der vereeniging  Ja zelfs dat het het bestuur gehinderd had, dat alle couranten zulke onware artikelen hadden geschreven, weshalve het er prijs op stelde te verklaren, dat niemand zich ooit ongerust had gemaakt over. de bedoeling der Regeering, ook niet waar zij de Zending bevorderde, en dat het nooit eenigen dwang had opgemerkt. 

Deze verklaring is aan De Nederlander uit Indie medegedeeld geworden, en naar dat blad mededeelt moet ze aan den Gouverneur-Generaal zelve zijn gedaan.

Waar blijft nu de grond voor de aanklacht dat het Gouvernement in Indie ontactisch is opgetreden?

Jammer dat het bericht niet wat vroeger^ gekomen is, opdat bijtijds de mond der vrijzinnigheid had kunnen worden gestopt.

Intusschen weet men nu, welke waarde aan al die sensatieberichten uit Indie te hechten is.

De vrije School voor heel de natie.

Volgens „De Nederlander" van Dinsdag 9 Sept. is op de Chr.-Hist. Kiesvereeniging te Groningen gehandeld over het onderwijst vraagstuk en het is zeer zeker verrassend om te hooren in welken geest. Precies zooals de anti-revolutionairen zich deze zaak voorstellen en lijnrecht in strijd met de ideeën van Dr. Kromsigt c. s.

Wij laten het verslag van „De Nederlander" volgen:

Chr.-Hist.Unie.

De Christ. Hist. Kiesvereeniging te Groningen hield gisteravond een ledenvergadering, waarin de Voorzitter, de heer J. Zuithoif, een referaat hield over de vraag : »Moet de Bijbel weer op de Openbare School ? «: Spreker kwam op voor het recht der ouders, om te bepalen, in welken geest hun kinderen op school zullen worden opgevoed. De overheid kan niet optreden als religieus opvoeder, omdat zij alsdan zou moeten beginnen, een Staatsgodsdienst vast te stellen en zou moeten zorgen, dat haar onderwijzers de kinderen onderwezen in dien vastgestelden Staatsgodsdienst. Dat is in strijd met de Protestantsche vrijheid. Bij de tegenwoordige kerkelijke verdeeldheid zou het voor de overheid een onmogelijkheid zijn, een school in het leven te roepen, die allen voldeed. Zoodanige poging zou er op uitloopen, dat het modernisme onder den schijn van religie weer in de natie werd ingedragen. De kerkelijke strijd zou overgebracht worden pp de Overheidsschool. Alleen door de. vrije school wordt de eisch van Christelijke rechtvaardigheid tegenover alle burgers des lands in eere hersteld. Alle belemmeringen, die aan de ouders worden in den weg gelegd, om aan hun verplichting als Christen-ouders te voldoen, dienen weggeruimd. De grondwet en de daarmee samenhangende Schoolwet dient aldus gewijzigd, dat aan de Gemeenteraden niet langer zij verboden uitgaven te doen ten behoeve van het bijzonder onderwijs. De geschiedenis van het lager onderwijs in Nederland heeft geleerd, dat de Overheid nooit op het punt van onderwijs door haar overheidsscholen allen heeft kunnen bevredigen. De groote verbeteringen, die .in de 19e eeuw in het onderwijs kwamen, hebben we te danken aan genootschappen en mannen, met liefde tot de school bezield. Resumeerende kwam de referent tot de volgende stellingen:

1. Niet op de Overheid, maar op de ouders rust in de eerste plaats de verplichting om te zorgen voor het onderwijs van de kinderen.

2. Aan de ouders komt het recht toe  te bepalen, in welken geest hun kinderen zullen worden opgevoed.

3. De Overheid, ook de Christelijke Overheid, is niet bij machte, de godsdienstige opvoedirig der landskinderen ter hand te nemen, omdat zij niet kan uitgaan van een bepaalde belijdenis.

4. De.uitvoering  van den-Bijbel op dë Overheidsschool zou al de kerkelijke verdeeldheid overbrengen op de Staatsschool.

5. Volkomen gelijkstelling van het Openbaar en Bijzonder onderwijs ten opzichte van de publieke kassen, zal den weg banen tot een toestand, waarbij het vrije onderwijs regel, wordt en het Openbaar onderwijs aanvullend optreedt. 

6. De vrije school zal het onderwijs ten goede komen, omdat daardoor een gepaste wedijver zal ontstaan, om het onderwijs zoo goed mogelijk te maken.

7. Gelijkstelling van Openbaar en Bijzonder onderwijs is eisch van recht én gerechtigheid tegenover alle burgers van Nederland.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen