Staat en Maatschappij.

Kerk en politiek.

Het betrekken van de Kerk in de politiek, een verschijnsel dat bijzonderlijk in den laatsten tijd valt waar te nemen, blijkt èn voor de Kerk ên voor de politiek van beteekenis te worden.

Niet dat men b.v. van antirevolutionaire zijde zich aan zulk samenkoppelen van twee geheel op zichzelf staande levenskringen schuldig maakt. Dit toch zou in strijd zijn met de beginselen van die partij zelve, omdat een der grondslagen, waarop de antirevolutionaire partij rust, deze is, dat in ons volksleven het beginsel van souvereiniteit in eigen kring behoort gehuldigd te worden.

Anders staat het echter met de vrijzinnigen. Hoewel ook dezen naar eigen beginsel, al is dit ook op andere gronden, de politiek buiten de Kerk stellen, zien wij toch van deze zijde hoe langer zoo meer de Kerk, en wel de Hervormde Kerk, in de politiek betrokken.

Daarbij is het er verre van af om aan beide levenskringen gelijke positie toe te kennen. Integendeel! Door de vrijzinnigen wordt de Kerk aan de politiek ondergeschikt gemaakt. De Kerk wordt als instrument gebruikt om de politiek te sterken.

Sinds de vrijzinnigen hunne gelederen zagen dunnen en opmerkten hoe hunne partij in getalsterkte en in invloed ging verminderen, zijn zij zich op de Hervormde Kerk gaan werpen, ten einde door het bewerken ran degenen, die zij onder hun bereik kunnen krijgen, in vrijzinnig-godsdienstigen geest nieuwe hulptroepen aan de politieke organisatie toe té voegen.

De „Nieuwe Rotterdamsche Courant", het hoofdorgaan van de vrijzinnige richting, stelde zich bij deze actie aan de spits, door week in week uit hare kolommen open te stellen voor de uiteenzetting en de verbreiding van de vrijzinnig-godsdienstige beginselen, met de bedoeling om de middenstof, via het modernisme, voor de vrijzinnige gelederen te winnen.

In hoeverre het gebruik maken van de kerk als instrument voor politieke doeleinden voor de actie der vrijzinnigen reeds vruchten heeft opgeleverd, is nog niet met juistheid vast te stellen, al zal de overwinning, die de linkerzijde dezen zomer bij de stembus behaalde, althans voor een gedeelte wel verband houden meï den arbeid, die van vrijzinniggodsdienstige zijde werd verricht.

Intusschen, wat hiervan ook zij, dit staat vast, dat het optreden der vrijzinnig-godsdienstigen, ten minste voor de Kerk, in het weer opwaken van het modernisme, ook al zijn daarvoor nog andere redenen aanwezig, alreede tot groot nadeel heeft geleid.

Maar daar komt dan nog dit bij, dat de Kark niet alleen directe schade heeft wanneer zij als politiek instrument voor vrijzinnige actie wordt gebezigd, maar ook loopt de Kerk gevaar, wanneer omgekeerd, door het volk te winnen voor het stemmen op vrijzinnige candidaten, de politiek den weg gaat banen voor het doorwerken van het modernisme in de Kerk.

Want meenen zij, die zoo handelen, en daarbij hebben wij in het bijzonder op het oog die predikanten van orthodoxe richting in de Hervormde Kerk, die bij de. onlangs gehouden Kamerverkiezing het voor de vrijzinnige candidaten opnamen, dat de Hervormde kiezer, die daarin den predikant, volgt, niet op het hellend vlak geraakt, dat tot het modernisme leidt in de Kerk?

Wat zegt men wel van eene advertentie, zooals in de bladen voorkwam, van twee orthodoxe predikanten, ter aanbeveling van den candidaat der vrijzinnig-democraten in het district Weststellingwerf? De vrijzinnigdemocraat Prof. Kohnstam, behoorend tot een bond die het in zijn program uitspreekt dat, ter volledige toepassing van het beginsel van scheiding van Kerk en Staat, er losmaking behoort te komen van de geldelyke banden tusschen den Staat en de kerkgenootschappen zonder meer, en die zelf de vergaderingen van den bond op Zondag bijwoont, die candidaat werd aanbevolen als een candidaat die warm religieus gestemd is, die vrijwel staat op het standpunt Valeton-la Saussaye en voorstander is van staatssteun voor religieuse doeleinden, speciaal voor de Hervormde Kerk ?

Ligt er in dit verband niet veel waars in het scherpe woord, wat Ds. G. Hulsrnan te Groningen den verslaggever van de „Nieuwe Groninger Courant" bij gelegenheid van een interview inzake het besluit van den Kerkeraad der Hervormde Kerk te Groningen, met betrekking tot het stellen van de vragen van hen die belijdenis des geloofs afleggen, dezer dagen deed hooren? De moderne predikant zeide: De Kerk eischt een opleiding aan de rijksuniversiteit en stelt haar toekomstige predikanten daar zelve onder orthodoxe als moderne invloeden. Zij eischt dat examens worden gedaan ook tegenover vrijzinnige professoren en wanneer jeugdige menschen eenmaal predikant geworden zijn, verbiedt diezelfde Kerk hun te spreken van de dingen die ze daar hebben gehoord, op straffe van bemoeilijkt en in hun arbeid benadeeld en tegengewerkt te worden.

Ligt er in deze woorden, die een ernstige aanklacht inhouden tegen de Hervormde Kerk, ook niet eene waarschuwing aan het adres van hen, die de Kerk aan de politiek ondergeschikt maken, of omgekeerd ons volk langs de lijnen der politiek — zij het onwillens — in de armen voeren van het modernisme ?

Daarom blijve Kerk en politiek elk een eigen terrein aangewezen.

Zelfstandig optreden gewenscht?

Met een enksl woord willen wij ingaan op het nader schrijven van Verax, voorkomende in het vorig nummer van ons blad. Wij hopen later gelegenheid te hebben meer in den breede te bespreken wat de schrijver noemt: de positie der Gereformeerd Hervormden in de antirevolutionaire partij.

Voor het oogenblik volstaan wij met het maken van een paar losse opmerkingen.

Verax verklaart, dat het hem aangenaam zal zijn als de politieke redacteur zijn oordeel zal willen zeggen over de dingen, die inzender in zijn schrijven behandelt.

Het wil ons voorkomen dat de quintessens van schrijvers beschouwingen te vinden is in den zin: „Daarom zou ik wel eens willen weten, of ook de politieke redacteur van ons blad niet meent, dat door zelfstandig optreden daaraan (d. w. z. aan de achteruitzetting der Geref. Hervormden) een einde kan worden gemaakt? "

Laat de politieke redacteur al dadelijk, met respect voor den schrijver, mogen opmerken, dat hij het absoluut verkeerd zou vinden, wanneer de Geref. Hervormden zich als politieke partij zelfstandig gingen organiseeren. Zulk eene organisatie zou dan geen politiek, maar kerkelijk karakter dragen. En tegen het doen van zulk een stap zou hij overwegende bezwaren hebben.

Een politieke partij komt niet tot stand op accoord van een kerkelijke belijdenis, maar op accoord van een politiek program. Van die gedachte is ook bij het stichten van de anti-revolutionaire partij uitgegaan en op dat beginsel staat die partij nog altijd. Geen kerkelijke maar een politieke partij, waartoe een ieder, die het program onderteekent, kan toetreden.

Meent Verax intusschen dat er ten opzichte van de politieke organisatie reden tot klacht is, dan ga hij tot de partij zelf om daar zijn klaöhten in te brengen. Maar dan moet in preciese bewoordingen aangegeven worden op welke gronden een gedeelte der partij, hier de Geref. Hervormden, bij anderen worden ten achter gesteld.

Tot nog toe bleef Verax in gebreke met bewijzen aan te toonen dat de anti-revolutionaire partij ten deze schuld heeft. En daarover loopt toch alleen de zaak. Wij hebben er ons in verheugd dat de schrijver van het ingezonden stuk reeds toegeeft dat het niet de anti-revolutionaire partij, maar het een enkel voorman was, die de belangen der Geref. Hervormden verwaarloosde. Doch dan voegt hij aan die bekentenis toe, dat het dan toch bedenkelijk blijft, dat het mogelijk is, dat menschen die zeker niet het minst ook door den arbeid en strijd der Geref. Hervormden zich een invloedrijke positie verwierven, daarna doen kunnen, alsof wij er eigenlijk niet zijn en zich van onze geestelijke behoeften eenvoudig niets aantrekken.

In zooverre deze klacht juist is, willen wij ons bij Verax aansluiten; maar wederkeerig zouden wij hem willen vragen, of zulk veronachtzamen van belangen, als waarop door den schrijver wordt gedoeld, niet in allerlei omstandigheden dagelijks valt op te merken. Daarmede keuren wij de zaak niet goed, maar er valt dan een ander licht op. Ook aan den politieken redacteur zijn gevallen bekend, waarin mannen, die op de plaats der eere kwamen, daarna deden, alsof zij hen, die er hard toe hadden medegewerkt om hen in het gestoelte te brengen, niet meer kenden en van hunne geestelijke behoeften niets aantrokken.

Dit nu achten ook wij afkeurenswaard.

Maar de schrijver zal toegeven dat daarover het geschil niet loopt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen