FEUILLETON.

(Nadruk verboden.)

6) In 't licht der historie.

De man, ja, die zijn zwaard in de weegschaal van Europa wierp ter verzekering van het staatkundig evenwicht, bedreigd door den Caesar's droom van den trotschen, ijdelen Lodewijk, wiens lijfspreuk was: L'état, c'est moi.

D' Oranjevorst, die „door het geloof meer nog dan door het zwaard zijner vaderen, de evangelische kerk op Nederlandschen bodem heeft geplant".

En diarom zoo waard den naam te dragen van „handhaver der vrijheid, beschermer des geloofs".

Wie schittert ons meer uit onze glorie dagen tegen dan Willem III, onze stadhouder-koning, onder Gods zegen de w«ldoener en redder der Republiek, van Engeland, van Europa?

We hooren hem weer de taal van geloof en moed spreken in dagen, als de regeering radeloos, het volk redeloos, het land reddeloos scheen:

„Ik ken een zeker middel om den ondergang van mijn land niet te aanschouwen, te sterven bij de verdediging der laatste gracht".

We zien hem uitvaren tot de redding van Engeland en we lezen in zijn Prinsenvlag de 800 vroom als vroede strijdleuze:

„Voor de Protestantsche Religie en de vrijheden van Engeland; Je maintiendrai!" En we zeggen het den Engelschen geschiedschrijver na: Door de revolutie van 1688, die de grondslagen van den staat heeft bevestigd, is Engeland tegen de revolutie van 1848, die ze ten onderste boven zou gekeerd hebben, behoed.

Neen, we behoeven niet eenzijdig te zoeken om ons te hooren verzekeren, dat het Calvinisme de „oorsprong en waarborg onzer constitutioneele vrijheden" werd. Daar zijn ook geschiedschrijvers van anderen geest te over, maar die met onbevangen blik het veld onzer schoone historie doorzochten en ons getuigen:

„Het onwankelbaar vertrouwen der Calvinisten in de goddelijkheid hunner zaak maakte den staat onafhankelijk en gaf te gelijkertijd hunne kerk den voorrang en de heerschappij".

Of een ander:

„De geschiedenis van onze vrijwording is voor een groot gedeelte geschiedenis van voor van onze Hervorming, en de geschiedenis van onze Hervorming is grootendeels geschiedenis van de uitbreiding van het Calvinisme".

En nog een ander:

„Wat het licht voor ons oog, de lucht voor onze longen is, dat is eenmaal het Calvinisme voor onze vaderen geweest • zijne levensvraag, de bron zijner sterkte en van zijn bestaan".

Ach, dat door eigen moedwil dat licht gedoofd, die lucht verstikt, die levensvraag teruggedrongen, die sterkte en dat bestaan by andere bronnen gezocht werden.

Dat onze Vaderen „de Springader des levenden waters verlieten, om zich bakken uit te houwen, gebrokene bakken, die geen water houden kunnen".

Dat „om een rotssteen des velds verlaten werden de sneeuw van den Libanon en de koude, vlietende wateren".

Nauw hadden de doodsklokken over den derden Willem geluid, of de burgerlijke regenten vonden in het ontbreken van een prinselijken zoon het welkome middel om hun aristocratischen trots bot te vieren.

Ze hadden het reeds zoo lang met wrevel onderdrukt, dat besef van eigen hoogheid. Reeds onder Frederik Hendrik, wiens drie jarige zoon de Staten-Generaal, om den vader te eeren, tot generaal benoemden, hadden deze Hollandsche regenten zich geërgerd.

O ja, voor „Vader Willem" hadden ze eerbied gekoesterd, maar Maurits en Frederik Hendrik, ... wat waren ze anders dan dienaren van hen, de Staten?

„Dus kwam het niet te pas, dat de Staten-Generaal met dat kleine kind deden, alsof de vader een vorst was. Dat kind was geen kroonprins, die, uit kracht van aijn geboorte alleen, zijn vader eenmaal opvolgen zou! Met zulke vorsten-naaperijen verwende men de Oranje's te veel. Frederik Hendrik leek toch al van zins het hier in de Nederlanden een weinig hooger op te willen halen dan de regenten wel goed vonden".

Alleen de historie drong hen dien wrevel te verkroppen en de rechten der opvolging van den tweeden Willem vast te leggen in de „acte van survivance" en te aanvaarden big de prinselijke lijkbaar van 1647. 't Was immers nog oorlog, al scheen de vrede nabij.

{Wordt vervolgd.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen