Staat en Maatschappij.

Een merkwaardig verschijnsel van de laatste dagen is het verschijnen van het tijdschrift „Synthese", onder redactie van den vrijzinnig democraat prof. Kohnstamm en den bekenden predikant der Ned. Herv. Kerk, Dr. de Sopper.

De synthese, d. i. samenvoeging, heeft ten doel het zoeken naar eenheid ten opzichte van de groote vraagstukken van onzen tijd. Naast beide redacteuren zullen, met Prof. Dr. Eerdmans, Dr. Colenbrander, benevens eenige andere vrijzinnigen, als modewerkers van het tijdschrift optreden: de predikanten Dr. Lammerts van Bueren, Dr. Slotemaker de Bruine en Prof. Dr. Obbink.

Men ziet dat in de „Synthese" de bloem van de ethische predikantenwereld is vertegenwoordigd. Zij gaan in synthese met de vrijzinnige, niet-orthodoxe politici.

Zal men deze ethische voormannen nu als politieke vrijzinnigen mogen aanmerken? Wij huiveren, om dit te doen.

Toch zal hier klaarheid moeten komen. Tusschen de Antirevolutionaire of Christelijk-Historische beginselen en de vrijzinnige beginselen ligt een diepe, niet te overbruggen klove.

De synthese is met de antirevolutionaire beginselen in volkomen strijd. Tusschen de tweeërlei weg is geen plaats voor een derde. Men schaart zich aan den eenen of aan den anderen kant.

Aan welke zijde staan de orthodoxe medewerkers van „Synthese"? Scharen zij zich aan de zijde der politiekvrijzinnigen, of niet?

Op dit punt zal men zich duidelijk moeten uitspreken, ten einde verwarring te voorkomen.

Een vrijzinnige beschouwing.

Hoe van vrijzinnige zijde over de Christelijke feestdagen gedacht wordt, moge blijken uit hetgeen Dr. K. Vos, modern predikant te Middelstum, onlangs over den Hemelvaartsdag zeide.

Deze vrijzinnige dominee had het over de propagandameetings, welke door de concentratie op den dag van 's Héeren Hemelvaart waren belegd geworden.

Daarvan nu heette het in het Handelsblad:

„Van harte hoop ik ook, dat organisateurs van de politieke open-lucht-samenkomsten binnenkort reeds openlijk zullen bekend maken, dat zij voor het volgende jaar en (bij gebleken succes) voorgoed in elke provincie op den Hemelvaartsdag beslag leggen voor hun politieke meetings. Want als er één dag is, die bij uitstek daarvoor geschikt ia, dan is 't deze dag, omdat het een vrije dag midden in de week in 't voorjaar is, zoodat geen volk aan de bedehuizen onttrokken wordt. Dit laatste zou 't geval kunnen zijn, als die politieke meetings op den Zondag werden gehouden. Dan zouden tal van vrijzinnige predikanten kans loopen des morgens te moeten prteken voor een gedunde schare toehoorders.

Maar óok uit een religieus oogpunt hoop ik van harte, dat de Hemelvaartsdag straks 'n vaste lib.-politieke dag worden kan. Want alles, wat geschieden kan om dezen dag als godsdienstigen dag in den grond te boren, moet worden toegejuicht. Het is dan ook de laatste jaren voor mij iets geweest, dat ik met klimmende verbazing aanzag, dat mijn vrijzinnige collega's den Hemelvaartsdag gingen maken tot iets extra's voor het vrijzinnig godsdienstig leven. Hemelvaartsdag is kort en goed: een Roomsche feestdag, een herinnering aan het grofste bijgeloof. Dat de Roomsche Kerk het hemelvaartsgeloof in stand houdt is begrijpelijk, maar dat nu nog onder protestanten dat geloof voortleeft, is een droevig bewijs, hoe taai en hardnekkig het bijgeloof voortleven blijft als een haast onuitroeibaar onkruid.

Reeds zijn wij gelukkig zoover, dat in Remonstrantsche gemeenten en in het overgroote deel der Doopsgezinde gemeenten de viering van den Hemelvaartsdag afgeschaft is en nu moest er dan ook het streven op gericht zijn, dat de viering daarvan in de Hervormde Kerk facultatief werd gesteld. Het is toch eigenlijk een parodie op die viering, wanneer in elke Herv. Kerk, waar alsdan een modern predikant preekt, die Hemelvaart wordt ontkend, of over gansch andere dingen wordt gepredikt.

Wat zien wij nu gebeuren ? In plaats van pogingen aanwenden de gemeenten zóó te doordringen van de overtuiging dat deze Hemelvaartsdag een Roomsche feestdag is, dat derhalve een einde moet worden gemaakt aan de viering daarvan door Protestanten, gaan nu vrijzinnige predikanten hun best doen door openluchtmeetings de viering van dezen dag in de hand te werken. Aan die meetings wordt medegewerkt vooral door Remonstrantsche en Doopsgezinde predikanten. Dat is al heel wonderlijk. Eerst hebben zij al hun best gedaan om Hemelvaartsdag in hun eigen gemeente afgeschaft te krijgen. En nu zij zoover zijn, dat zij er van bevrijd zijn om op dien dag in hun eigen kerkgebouw dienst te doen, nu zij niet meer in de dubbelzinnige positie behoeven te verkeeren van te preeken ter viering van een historisch feit, waaraan zij niet gelooven, nu gaan zij medewerken om dienzelfden dag in godsdienstig opzicht te releveeren. Het toppunt is wel, dat een Remonstrantsch predikant tegen de vrijzinnige concentratie bromde, dat die het waagde op dien Roomschen feestdag meetings te organiseeren.

Zal mijn stem weerklank vinden? Zal onder mijn vrijzinnige collega's het besef ontwaken, dat hoe eerder een einde komt aan vrij zinnig-godsdienstige meetings op Hemelvaartsdag, hoe beter het is? Misschien zal uit den kring van hen, die aan deze meetings meededen, gezegd worden: „maar wij spreken in 't geheel niet over Hemelvaart en dus wat bezwaar is er tegen, dat wij algemeen-religeuze toespraken op dien dag houden? " Daarop antwoord ik: dit bezwaar is er tegen, dat gij daardoor de groote menigte in den waan houdt, alsof gijzelf in dien Hemelvaartsdag nog iets bijzonders ziet ! Wij hebben in de zomermaanden zoovele Zondagmiddagen om meetings te organiseeren, dat wij den Hemelvaartsdag missen kunnen. Ons streven behoort er op te zijn gericht, dat deze dag niet langer onder de algemeen erkende Christelijke feestdagen wordt geteld, dat deze dag een gewone werkdag wordt als' andere Donderdagen. Misschien zal iemand willen tegenwerpen, dat men meent door de meetings het vrijzinnig godsdienstig leven te bevorderen. Tegenover de mogelijk te behalen winst staat echter het groote verlies, dat men daardoor het bijgeloof in de hand werkt. Daarom is 't beter op den Hemelvaartsdag pleizierreisjes te organiseeren of mede te werken aan politieke meetings en doet men geen van beiden, laat dan op dien dag toch uw Zondagsche jas in uw kleerenkast!

Zoo spreekt nu een coryphee van de vrijzinnige richting.

Maar straks wordt op dezelfde gronden op afschaffing aangedrongen van het Kerstfeest, Paaschfeest en Pinksterfeest. Ook die dagen moeten er ten slotte aan.

Het is wel droevig dat zulke geesten openbaar worden.

Voor ons volk eene noodzakelijkheid, om toch de vrijzinnigheid in hare ware gedaante te leeren kennen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen