Uit de Pers.

De Pluriformiteit of veelvormigheid der kerk.

II.

Ds Knap vervolgt in Dogmatische Fragmentm (1ste Serie No. 5) over bovengenoemd onderwerp:

Wat ons na deze historische toelichting nu nog rest, is het doen van een poging om de door ons geconstateerde pluriformiteit, waarbij de geestelijke eenheid der Kerk nochtans gehandhaafd blijft, te rechtvaardigen, of, zoo ge liever wilt, haar te verklaren, uit den rijkdom van het menschelijk leven, en de veelzijdigheid der waarheid, die ons in de Heilige Schrift geopenbaard is.

Voorop sta de niet aan te rechten opmerking, dat er van een uniformiteit in absoluten zin nauwelijks sprake kan vallen. Indien het volle lichaam van Christus in eén kerkvorm moest uitkomen, zouden alle geloovigen uit het verleden, het heden en de toekomst op één tijdstip in één kerkelijk verband saamgebracht moeten kunnen worden. Dit is natuurlijk een hersenschim, die niemand najaagt. Algemeen wordt door de voorstanders der uniformiteit erkend, dat het ééne instituut slechts de thans levende geloovigen kan omvatten, en dat de ééne vergadering van ware Christgeloovigen slechts successievelijk in de ééne kerkformatie kan uitkomen. Van veel meer gewicht is deze tweede opmerking, dat het ook nimmer kan gelukken ook maar de thans levende geloovigen in één instituut te verzamelen. Voor Rome is dit mogelijk, omdat dit het wezen der Kerk niet in de geloovigen, maar in den clerus zoekt. De kinderen der reformatie gevoelen echter terstond dat er van een kerkelijk samenleven hoogstens sprake kan zijn bij menschen, die één taal spreken en één nationaal leven deelachtig zijn. Niet, alsof er geen band met de vreemde landen en volken onderhouden moest worden. Dit ware .een prijsgeven van het oekomenisch karakter der Kerk, die immers een wereld-kerk is. De beroemde Dordtsche synode leert het ons anders; daar waren toch ook de Gereformeerde Kerken uit den vreemde vertegenwoordigd om saam te beraadslagen en saam beslissingen te nemen, die voor alle Kerken van beteekenis waren.' Maar een intiemer saamleven is toch alléén mogelijk voor de geloovigen van één taal en uit één volk, en zou ook in dat opzicht de uniformiteit niet anders dan relatief kunnen zijn, gelijk een ieder zal toestemmen.

Mag men dan ten minste den eisch stellen, dat er in één land en nog minder in één stad of op één dorp geen twee kerken naast elkaar geplaatst worden? Wat zullen wij antwoorden? Afgezien van alle religie ontwaren wij op elk levensterrein de werking van de wet der differentiatie, waaronder te verstaan is de drang om van het ééne tot het vele te komen, opdat het ééne in het vele zijn volle ontplooiing bereike.

Grijp in het volle leven waar ge wilt, en ge bespeurt met schier wiskundige zekerheid dezen ontwikkelingsgang van het algemeene naar het bijzondere. De wetenschap was oorspronkelijk één en ging uitsluitend op in de theologie; maar zij heeft zich later gesplist in de vijf faculteiten zonder er haar innerlijke eenheid bij. in te boeten, en elk dier faculteiten heeft op haar beurt hetzelfde proces doorloopen, men denke slechts aan de medische wetenschap, die, één in den wortel, zich in tal van zelfstandige takken gespecialiseerd heeft. Op het terrein der schoone kunsten is het al evenzoo gesteld; waar men aanvankelijk slechts één schilderkunst, één toonkunst, één beeldhouwkunst kende, daar hebben zij zich bij rijker ontwikkeling in onderscheiden scholen gesplist, die elk een bepaalde zijde van het schoone naar voren brengen. En, om nog dit eene te noemen, de tijd ligt nog niet zoover achter ons, dat er in de staatkunde slechts twee richtingen tegenover elkander stonden, terwijl, nu het inzicht verdiept is, elke schakeering afzonderlijk optreedt. Bij dezen stand van zaken is het van te voren te verwachten, dat ook het kerkelijk leven van het ééne tot het vele zal voortschrijden. Er is nu eenmaal geen eenvormigheid, maar verscheidenheid in het menschelijk leven. Verscheidenheid in het leven der gedachte. Verscheidenheid in het aesthetistisch leven Verscheidenheid in het wilsleven. En zoo is er ook verscheidenheid in het geloofsleven zelfs waar men één in den wortel is. De ééne groep geloovigen zal zich het meest onder het beslag van deze, en de andere groep onder dat van gene zijde der waarheid gevoelen en in één kerkverband gemeenschap met zijn nadere geestverwanten zoeken. Soortgelijke onderscheidingen worden niet door menschenhanden gemaakt, zij liggen van meet af in het leven gereed, zij wachten er slechts op aan het licht te treden, en door vaste organisatie invloed op het wereldleven te erlangen. Het is één waarheid Gods, die van den hemel geopenbaard is, gelijk het één licht is, dat van de zon uitstraalt. Maar zooals het licht door verschillend gekleurde vensters naar binnen valt, zoo wordt ook de waarheid Gods niet door alle geloovigen op even dezelfde wijze gezien, maar roept zij verschillende typen van vroomheid in het leven, die natuurlijk den drang in zich voelen om zich in vast kerkverband te organiseeren, en elkaar op die wijze kunnen en moeten aanvullen, opdat naar de Schrift door de gemeente bekend gemaakt worde aan de overheden en de machten in den hemel de veelvuldige wijsheid Gods, naar het eeuwig voornemen, dat Hij gemaakt heeft in Christus Jezus, onzen Heer (zie Ef. 3:10-11).

Dat die verschillende typen van vroomheid bestaan, is aan geen twijfel onderhevig. En dat zij met Gods Woord in de hand hun bestaansrecht kunnen verdedigen, springt in het oog. Terecht heeft men in dit verband opgemerkt, dat Paulus geheel anders aan de gemeente te Rome dan aan die van Efeze schrijft: de gemeente te Efeze was van wijsgeerigen die te Rome van juridischen aanleg, en een enkele blik in die brieven overtuigt ons, dat Paulus den tweeërlei aanleg eerbiedigt. Vraagt ge nu of de verschillende typen niet in één kerkformatie nevens elkaar kunnen wonen, dan antwoorden wij, dat dit zeer goed mogelijk is zoolang zij zich flauw en zwak afteekenen, gelijk in den begimie van den kerkelijken ontwikkelingsgang dan ook geschied is. Nauwelijks worden zij zich bij voortgaande verdieping en veredeling van het geestelijk leven echter van hun eigen en betrekkelijkerwijze zelfstandig karakter bewust, of zij zullen niet kunnen ontkomen aan de innerlijke aandrift om onafhankelijk op te treden en zich een eigen kerkvorm te scheppen, waarin zij het hun eigen karakter niet slechts ten deele, maar ten volle kunnen ontplooien. Voor ons, die dit schrijven, is het dan ook geen vraag meer, of het proces der splitsing reeds tot staan gekomen is. Wij achten van niet, al zouden we het gaarne wenschen. De historie zal uitmaken of de differentieering inderdaad verder zal doorgaan.

Wij zijn van oordeel, dat in een door de zonde verbrokkelde menschheid, wier harmonie verbroken ligt, de eenheid der Kerk in institutairen zin bij voortgaande geestelijke ontwikkeling een illusie is. Wel willen wij met heiligen ernst waarschuwen tegen lichtvaardige afscheiding en scheuring. Een splitsing, die uit zondige motieven opkomt, kan niet bestaan. Het is dan ook daartegen, dat de apostel zoo ernstig waarschuwt, vragende of Christus gedeeld is, en ons vermanende allen hetzelfde gevoelen te hebben. Al wat uit één beginsel leeft, behoort saim in één kerkverband. Het is dus verre vandaar, dat wij een vrijbrief aan de scheurmakers zouden willen uitreiken. Integendeel betreuren wij diep de gedeeldheid der Kerk als instituut. Wij verootmoedigen er ons over, want wij zien Waarlijk, dat zij haar diepste oorzaak vindt in de verbrokkeling van het menschelijk geslacht en de verstoring der harmonie, die alles saambond, totdat de zonde in de menschheid drong. Nu echter de eenheid van ons geslacht teloor is, kan de eenheid der Kerk als insfituut in deze bedeeling niet worden behouden, hoe bedroevend dit op zich zelf ook zij. Maar juist daarom dient volle ernst gemaakt te worden met de geestelijke eenheid, die niet door enghartig kerkisme verstoord worde. De onderscheiden kerkformaties hebben, voor zoovelen zij op het ééne fundament staan en zich aan Gods Woord onderwerpen, de roeping elkander aan te vullen, opdat de volle waarheid Gods die te rijk schijnt om in één Kerk tot uiting te komen, in de vele Kerken saem in haar glans moge schitteren. Dit nu wordt niet bevorderd door hooghartig van scheurkerken te spreken en elkaar te verbijten, maar door, onder handhaving van eigen overtuiging, een besef van wederzijdsche waardeering te kweeken. Het zij dan zoo, — naar het uitwendige gedeeld voor zoover die gedeeldheid door het leven en niet door onze persoonlijke schuld gemotiveerd wordt, doch één in Christus, die niet slechts het hoofd eener enkele geïnstitueerde Kerk, doch het Hoofd der gansche gemeente is! De tijd komt, dat allen saem ook naar het uitwendige één zullen zijn, al is er in die toekomende eeuw geen instituut der Kerk meer noodig. En het uitnemendste middel om onnoodige gedeeldheid te voorkomen en te bezweren, 't is, dat iedere kerkformatie zich bij voortduring stelle onder de heilzame kritiek van het eenheidsideaal, dat werkelijkheid wordt bij de wederkomst van Christus op de wolken des hemels.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen