Van de Leestafel.

Modus videndi, eene kerkrechtelijke studie door Mr. J. F. Dijkstra, theol. cand. Uitgave: G. J A. Ruys. — Utrecht. 1917. (Slot).

Dan volgt (blz. 33) Hoofdstuk II »Hedendaagsch stellig Kerkrecht binnen de Nederlandsche Hervormde Kerk.

»Het Alg. Regl. is, dat zagen wij in-het voorgaand hoofdstuk, desbewust legislatief werk van de Herv. Kerk uit het midden der vorige eeuw^ de kerkelijke Grondwet, tot stand gekomen langs kerkrechtelijken weg. In rechtskarakter verschilt deze Grondwet, deze constitutie, in niets van de Kerkorde, die in 1571 door de Synode van de Gereformeerde Nederlandsche Kerken in de Verstrooiing, te Embden in de gedeputeerden dier Kerken samengekomen, werd gemaakt.

De Synode van 1851 oefende als orgaan van de Herv. Kerk het recht van autonomie der toen bestaande Herv. Kerk uit.« «Protesten tegen het Reglement, gelijk tegen dat van 1816 zijn ingediend door Amsterdam, Leiden en Woerden, " bleven uit.« »We mogen onder de bewoordingen waarin de bepalingen, de voorschriften, van het Algem. Regl. zijn vervat, niets anders verstaan dan hetgeen de Synode zelve met deze woorden heeft bedoeld.« »Zijn de bewoordingen echter voor meer dan ééne uitlegging vatbaar, dan roepen wij de taal, de historie en de logica te hulp.« »Wat is dat »Herv. Kerk«? « sReeds in 1816 heette de Kerk, die we in 1852 als de Hervormde zien aangeduid, óók reeds officieel «Hervormde Kerk«. Ja, in 1773 vinden we dat ptaedicaat reeds en wel onder het authentieke afschrift der Psalmen.o: »In art. 13 van de Unie van Utrecht, na de wijziging van dat artikel in 1583, wordt reeds gesproken van sHervormdï, dus in een tijd, 35 jaar vóór 1618/19, toen de titulatuur: «Gereformeerde Kerkens de officieele was. We behoeven daarom in dat praedicaat geenerlei aanwijzing te zien van een bijzondere confessie. Wat deze benaming aangaat, zij prejudiceert dus niets meer dan »Protestantsch«.

Mocht ik mij wagen aan eene hypothese, dan zou deze in dit verband aldus luiden: De officieele, Dordtsche benaming: «Gereformeerde Kerken» klonk wat te conservatief gereformeerd in de ooren van het rationalistisch geslacht van Anno 1770 en toen adopteerde men het veel neutraler «Hervormd*. »Ik zal nu eerst die artikelen van het Algem. Regl. behandelen, die zoo op 't oog de quaesties raken, of dat A. R. wil zijn een samenstel van rechtsregelen voor de Hervormde Kerk als ééne Gereformeerde Kerk of niet, om dan daarna de rechtsverhoudingen der individueele leden tot het geheel, voorkomende in diezelfde en (of) andere artikelen van het A. R. te bepalen. Weten we na de eerste fase van ons onderzoek dan, hoe het geschapen staat met de leer-verhoudingen, zoo staan wij bij de vaststelling der rechtsverhoudingen op meer afgebakend terrein, * (blz. 36).

Op blz. 39 en v.v. wordt gehandeld over de belijdenis der Kerk. «Art. 2 A. R. gewaagt van «belijdenis des geloofs» en art. 11 van »leer der Hervormde Kerks. We moeten nader onderzoeken welke die belijdenis en welke die leer is. «Wat zegt het A. R. hier met betrekking tot ons onderwerp? Dit, dat de rechtstitel van het lidmaatschap, dat zooals in ander verband later blijken zal, in het algemeen al de rechtsverhoudingen van een lidmaat der Kerk tot de Kerk omvat, ontleend wordt aan de belijdenis.< i. sWe moeten ons wenden tot die oorkonden vóór 1852, » (blz. 41). »De uitspraak van 1841 wijst op het bestaan in 1841 van een belijdenis, die meer vraagt van den aannemeling, dan eene aankleving van heterogene waarheden der belijdenisschriften, soodat er toen in de Kerk belijdenisschriften bestonden. De proponents-formüle, die toen bestond, spreekt van »de aangenomen formulieren van eenigheid, « (blz. 42). Voorts wordt gewezen op de «Synodale Verordeningen van 11 Juli 1817 betreffende den openbaren dienst* en op de vragen bij de voorbereiding tot de viering van des Hoeren H. Avondmaal «ter plechtige vernieuwing en bevestiging van hare belijdenis.< k

«Als we die vier vragen ook zelfs maar oppervlakkig vergelijken met de gereformeerde belijdenisschriften dan blijft er geen twijfel over of deze belijdenis is' door en door gereformeerd.»

Bij het godsdienstonderwijs moesten leermiddelen gebruikt worden «uit den schoot der Hervormde Kerk.«

Bij de bevestiging is sprake van een belijdenis en «uit het geheele verband is echter duidelijk, dat bedoeld is de belijdenis »uit den schoot der Hervormde Kerk oorspronkelijk.» «Het A. R. van 1816 zag in de Herv. Kerk de Gereformeerde Kerk der vaderen, » (blz. 48). «Het stelsel van het A. R. 1816 is ten opzichte van de belijdenis in niets gewijzigd door het in 1852 gehandhaafd Reglement, » (blz. 49).

«Resumeerende constateeren wij dan ook met de meest gelegitimeerde vrijmoedigheid: art. 2 van het Algem. Regl. 1852 wil met de woorden «belijdenis des geloofs» eene belijdenis aanduiden die beslist gereformeerd is, zonder een bepaald geformuleerd belijdenisschrift te geven.»

Verder wordt betoogd dat er verordeningen zijn gemaakt, die in strijd zijn met het Algem. Reglement en in strijd met het belijdend karakter der Herv. Kerk, (blz. 57).

«Blijkt uit dit alles 'nu niet, dat verandering in deze kerkrechtelijke w&Egrave;m-toestanden eisch is ? Mogen deze toestanden bestendigd worden? Neen!»

«Is dan de Modus-Vivendi der Utrechtsche Hoogleeraren niet toe te juichen, » (blz, 57).

Dan komt een Slot-Hoofdstuk - tDe Modusvivendi critisck belichte, waarin o. a. gesproken wordt over een voorstel uit den jare 1873 «Grootpa vah het tegenwoordig Modus-vivendi wicht, of niet.» «Gemeente-kerk is dus maar 'n andere naam voor gemeente, alleen is de gemeente geen organische groep meer, doch 'n heterogeen, «versplinterd allegaartje.» «Hoeden af voor de ontwerpers.» «Maar, zet uwe hoeden maar weer op!« «De heele eenheid, die wij, JA] 't dan ook wat defect, tot dusver dachten aan te treffen in 't begrip: gemeente-Kerk, pakt hier de biezen! Geen biesje blijft er over!» «Eene «administratieve eenheid» zeggen de voorstellers. Wat is dat voor 'n ding: administratieve eenheid? » «'nStuk wordt 'n geheel! Net een poliep! Dat bevalt mij niet!» (blz. 67).

«Wat zou er nog veel critiek te leveren zijn, doch waartoe ? « (blz. 69). «En toch gaat ook deze Modus Vivendi, evenals die van 1873, uit van dit «historisch gewordene». Maar historische ongrondwettelijkheid, is óók onrecht! De principieele onderbouw van dit ontwerp mag daarom niet deugdelijk heeten, » (blz. 70). «Geheel en al zou dit voorstel nog eerst aan grondige rivisie behooren te worden onderworpen.» «De meeningen behooren te worden herzien, tegelijk met dit ontwerp ! Voorstanders en tegenstanders moeten schoone lei maken.»

Men bemerkt, dat we nog al breed geciteerd hebben uit deze brochure van den jurist-theoloog Dijkstra. Dat deden we onwillekeurig al lezende en lezende. En we hopen hartelijk, dat deze brochure er toe mag bijdragen, dat er meer helderheid komt in deze zaak, waarbQ voor-en tegenstanders elkander beter moeten gaan begrijpen, terwijl er meer acht gegeven moet worden op den gang der dingen in zake belijdenis en organisatie onzer Hervormde Kerk.

Waarom zet zich niet eens een knap theoloog van geref. richting om de Vaderlandsche Kerkgeschiedenis sinds 1816 ons te beschrijven, eerlijk en duidelijk ons meedeelend hoe het in zake de organisatie en de belijdenis is gegaan in het midden van de Herv. Kerk?

We zijn er zeker van, dat dan verrassende dingen aan 't licht zullen komen!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen