Luther en de Hervorming.

De gevolgen van de 95 stellingen.

X.

Door de vijanden werd Luthers voornemen om nu verder te zwijgen verijdeld. De hoogleeraar Dr. Johannes Eek zocht een godsdienstgesprek met Garlstadt, een van Luthers ambtgenooten, die in den fflaatstrijd trouw aan zijn" zijde stonden betrok ook Luther zelf in het bebat over de biecht, den aflaat, het vagevuur, maar 't meest ingaande op de vraag „of de Paus het bestuur over de Kerk uit goddelijk of menschelijk recht bezit."

Dit gesprek met Dr. Eek, van 27 Juni tot 16 Juli 1519 te Leipzig gehouden (van den 4den Juli af trad Luther zelf het strijdperk binnen), was de oorzaak, dat Luther tot veel sterkere verklaringen kwam dan ooit te voren. En toen men Luther antwoordde, dat zijn leerstellingen ook reeds door Hvss geleerd en door het Concilie van Constanz (1415) als kettersch veroordeeld waren, gaf Luther ten antwoord, dat het Concilie van Constanz gedwaald had en menige leerstelling van Huss recht Christelijk was.

Deze uitspraken, waarbij Luther voorhamelijk ontkende dat het voor de zaligheid noodig is in het primaat van.den Paus te gelooven, daar het woord van Christus tot Petrus gesproken (Matth 16 : 18, 19) volstrekt niet alleen van den Paus, als opvolger van Petrus, gold, — deze uitspraken, door Dr. Eek op het Leipziger dispuut aan Luther ontlokt, hebben meer nog dan zijn aanvallen op den aflaathandel, over zijn lot beslist en hebben aan de zaak der Kerkhervoi-ming een krachtigen stoot ten goede gegeven.

Luther was nu voorgoed genezen van zijn eerbied voor Rome's Kerk en voelde, dat de waarheid naar de Schrift met kracht alom moest worden gepredikt. En door het verslag dat Dr. Eek te'Rome gaf van het godsdienstgesprek, wilde men ook daar niet langer met zachtheid optreden en besloot men tot de uiterste maatregelen over te gaan. Dat kon de Paus nu ook gemakkelijker doen, daar intusschen de Keizerskeuze had plaats gevonden, die niet naar 's Pausen zin was uitgevallen — hg had liever Frans I, koning van Frankrijk, gehad dan Karel V — en hg dus om de gunst van den Keurvorst Frederik den Wijze niet langer behoefde te bedelen. Vandaar dat de Paus •20 Juni 1520 de bul Exaurge Dmnine („Sta op, o Heere", uitvaardigde, waarin hij Luthers leer als kettersch verdoemde, zijn geschriften be, val te verbranden en hem met den ban dreigde, wanneer hg niet binnen 60 dagen alles herriep. ledere christelijke overheid zou dan ook verplicht zijn hem gevangen te nemen en aan Rome uit te leveren.

Had zoo het Lpipziger twistgesprek Ltither in ongenade doen vallen bg Rome, in Duitschland werden de verklaringen van den Wittenbergér Hoogleeraar met warme sympathie begroet en de Duitsche Humanisten en Duitsche Ridders schaarden zich rondom hem en zagen in hem den verlosser van het zoozeer gehate juk der Roomsche curie. Onder de personen die zich één met Luther verklaren is ook Philippus Melanchton, hoogleeraar in de Grieksche taal en wijsbegeerte te Wittenberg, die ook geleerde Humanisten als Reuchlin en Erasmus met Luther in aanraking brengt.

Zóo wordt Luther min of meer een populair persoon, een nationale held, die het gevoel krijgt als vertegenwoordiger van heel .het Duitsche volk te staan tegenover Rome's macht, waartegen de Duitsche volksziel al zoolang met wrok en haat vervuld was.

Die algemeene belangstelling en warme sympathie van de zijde van het Duitsche volk dreven Luther tot voortvaren. Hij legde de hand aan een geschrift, dat tot titel kreeg: An den Ghrif< tlichen 'Adel deutsche Nation von des Christlichen Standes Besserung, dat is: Aan den Christelijken Adel van Duitschland over het herstel van den staat der christenheid, welk geschrift als het eerste van een bekend drietal, in Augustus 1520 verscheen. [Zie de Hollandsche vertaling bg Callenbach uitgegeven.] Luther komt hier op voor het algemeen priesterschap der geloovigen en wijst de gemeente op haar roeping om te staan naar de hervorming der Kerk naar uitwijzen van Gods Woord, waarbg, volgens Luther, de wereld en de overheid, de' Keizer, de vorsten en de adelstand, zijnde de voornaamste leden der Kerk, ook een bizondere roe­ ping tot reformatie hebben. Niet de Pa maar de Keizer moet een concilie bij roepen, waarbij Luther vooral in 'tij stelt, dat de machtaanmatiging vau l Paus over de vorsten een einde m, nemen.

Een zelfstandige 'Duitsche Kerk sn, worden opgericht, ook al wil Luther a, niet geheel den band met Rome's Pj, verbreken, mits deze slechts de volkojuf zelfstandigheid der Duitsche Kerk erkei De Universiteiten en Scholen moeten gereformeerd worden; de armverzorging moet door de Overheid ter hand worden genomen en geregeld; de menschen Duitschland moeten niet uitgemergi worden' door den Paus, de priesters de aflaatkramers (zie stelling 45); overdadige weelde en luxe moet vermeden worden; de huizen van ontucht moeten worden gesloten; de priesti moeten weer het recht krggen om huwen en de Hussieten, die ten onrectj uit de Kerk gebannen zijn, moeten wij met de Christelijke Kerk worden vereenigd.

Uit dit program, hier ontwikkeli blijkt wel hoe breed Luther's blik  worden was en hoe het voortaan stellig voornemen zou wezen te werki tot een grondige reformatie, niet allei voor de Kerk maar voor heel het vol leven.

Het tweede reformatorische gesch in October 1520 verschenen: De Cap\ vitate Babylonica ecclesiae praelvdium, gelijk hét gewoonlijk vertaald wor( Van de Babylonische gevangenschap Kerk onder het Pausdom, richt zich tegi de misbruiken, die in de Kerk zelf «an ingeslopen, met name ten opzichte vi het Sacrament. De Kerk, zegt Luthej is door het Pausdom eeuwenlang in g| van genschap gehouden, zooals eeis Israi in Babyion, en moet nu uit die gevai genschap weer verlost worden Het machi middel, dat de Pausen gebruikt hebbei om de Kerk te knechten, zijn de Sacn menten geweest. Met de zeven Sacramei ten, door Rome gesteld, omvatte de K heel het, leven der menschen. Maar, zi schreef Luther, drie n.l. doop, avom maal en boete, zijn slechst door Christi ingesteld.

Doch ook deze echte sacramenten door het Pausdom tot onkenbaar worde toe misvormd en moeten uit hun Bab; Ionische gevangenschap worden verlosj De kelk moet bij het Avondmaal dei leeken niet onthouden worden. Ook moi het Avondmaal niet als zoenoffer God| worden opgedragen, terwijl ook over d| verandering van brood en wiin in Christus' lichaam en bloed door Rome nie| geleerd werd naar de Schrift.

Als elk dezer misbruiken is afgeschaf( zal het ware Sacrament van Christui lichaam en bloed weer worden herstel

Ook wat den doop betreft komt Luther tegen Rome's dwaalleer op, alsof de door uit kracht* van het Sacrament alleen d( rechtvaardigmaking eenmaal zou scheii| ken, 'en stelt daartegenover, dat d( rechtvaardigmaking in den doop altoo gebonden blijft aan het geloof en dat di doop niet alleen op 't oogénblik, dathj bediend wordt, naaar heel het leven doq voor wie berouw heeft en gelooft eei zegel van Gods genade blijft.

En wat de boete betreft, wil hij niet weten van een macht den priester dooi God verleend om de zonden te vergeven Het wezen der boete bestaat daarin, de zondaar geloovig de belofte des Evaa gelies aanneemt; èn de priester kan hem alleen deze belofte des Evangelies, Christus geschonken, voorhouden en vei klaren dat, wanneer hij gelooft, de zou den hem door Christus' gerechtigheii vergeven zijn.

Von der Freiheit eines Ohristenmenschei of Sermoen over de vrijheid van een Chris, tenmensch was het derde geschrift, dat in November 1520 verscheen, en dat eei minder aanvallend karakter had, daal het zich niet zoozeer tegen Rome richtte maar meer bedoelde het leven van den waren Christen te beschrijven, waarbij deze twee schijnbaar lijnrecht met elkan der strijdige stellingen werden verdedigd 1 dat een Christeij een vrije heer is ovei alle dingen en niemand onderdanig, en 2 dat een Christen een dienstbare knecht is aan alle dingen en iedereen onderda nig. Hierbij werd gewaarschuwd vooi verkeerde gevolgtrekkingen, die uit hel Protestantsche dogma konden worden af geleid, om op den voorgrond te zettet dat de geloovige, één met Christus ge worden, in hem volkomen rechtvaardig en heilig, is, ontslagen van den vloek band der wet, een priester en koning zijnde, r met den Heiligen Geest gezalfd Luther schreef dit boekske naar den rege van 1 Cor. 9 : 19: Want daar ik vai allen vrg was, heb ik mijzelven allei dienstbaar gemaakt, opdat ik er meer zoi winnen".

Algemeen was de belabgstelling in ' geen Luther schreef. En gebeurde hel al dat b.v. te Mainz, Keulen en LeuveHi waar de pauselijke bul was aa'ngeplakt de boeken van Luther openlijk werdeJ verbrand, in vele steden, vooral in hel Keurvorstendom Saksen, scheurde me» het pauselgk document in stukken het volk las gretig in de volkstaal waar naar hun ziel reeds zoo lang had gezuclit en verlangd.

Luther beantwoordde de pauselijke bul met een vlugschrift, getiteld: „tegen de bul van den antichrist"; beriep zich op een algemeene Kerkvergadering en verzamelde op den lOden December 1520, buiten de Elsterpoort te Wittenberg, een groot aantal 'geleerden en studenten en wierp de pauselijke bul met het Kerkelijke wetboek in het vuur, zeggende: Wijl gij den Heilige des Heeren bedroefd hebt, zoo bedroeve en vertere u het eeuwige vuur."

Door deze stoute daad was onherroepelijk de betrekking van Luther tot de Roomsche Kerk verbroken en het was voortaan onmogelijk om ooit weer tot een vergelijk te komen. In de eerste dagen van het volgend jaar (3 Jan. 1521) spreekt de paus dan ook den banvloek over Luther uit. Tegelijk drong het Roomsche hof er bij den Keurvorst van Saksen, Frederik den Wijze, op aan, dat hij gehoorzaam zöu zijn aan des pausen bevel en Luther aan Rome zou uitleveren, maar de Keurvorst weigerde om reden dat Luther, naar zijn oordeel, nog altijd niet grondig was weerlegd geworden. Hg verlangde daarom, dat de moedige monnik voor een onpartijdige rechtbank zou worden gesteld, om zich daar persoonlijk over zijn gevoelens te kunnen verantwoorden. (Wordt vervolgd).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen