Uit het kerkelijk leven.

Alles vraagt om een oplossing. VI.

De eenvoudigste oplossing van het kerkelijk vraagstuk zou zqn indien de vrijzinnigen, die bet welbewust niet eens zqn met de belijdenis, uit onze Herv. Kerk uitgingen. Ze zgn van ons niet. En waar nu langer dan honderd jaar tevergeefs beproefd is om bet belijdend karakter der Herv. Kerk uit te bannen wordt bet meer dan tgd, dat er nu eindelijk een beslissing valt.

Als ds. Horreur de Baas in zijn brochure De Belijdenis-quaestie in de Herv. Kerk aan de misgreep van dr. Niemeyer herinnerd beeft, maakt hij ook melding van bet pogen der ras-echte moderne heeren Meyboom en Oort en zegt, dat de beer Oort de belijdenis vragen geheel wèg wil hebben, opdai) „aan het onwaardig en heilloos geknoei met de belijdenis vragen" een einde kome. En tegelijk wordt er dan bij gezegd, dat ds. Beversluis zich in de Kerkel. Courant bij Prof. Oort aansloot, overtuigd „dat het voor de rust der Kerk wenscbelqk zou wezen."

Daar denken we nu aan in dit verband. Wij vinden, dat er nu al lang genoeg „onwaardig en heilloos geknoei" (de woorden zqn van Prof. Oort 1) geweest is; dat men nu reeds lang genoeg „onwaarachtig geschipperd" beeft (de woorden zgn van dr. Hooykaas) en metcoU Beversluis zeggen we: de Kerk is erna lang genoeg door in opspraak en onrust gebracht.

We maken ons belachelijk voor't oog van een ieder.

We raken overal ons crediet kwqt. Er gaat geen kracht, geen bekoring, geen leiding uit van onze Herv. Kerk.

En dat wordt alles veroorzaakt doordat we niet eerlijk zeggen, wat bet karakter der Herv. Kerk is en zijn moet. Omdat we niet tot bet inzicht willen komen, dat een belijdende Kerk geen belgdenislooze Kerk kan en mag wezen. Omdat we vergeten, dat het gaat om het voornaamste inzake onze religie. Omdat we niet willen besluiten: laat uit elkaar gaan, wat geestelgk gescheiden is.

Daar moesten de vrijzinnigen mee beginnen 1

Want om te big ven hopen op een oplossing, dat de Herv, Herk zal besluiten baar belijdenis aan kant te zetten en te verklaren, dat in haar midden voor elke zienswijze plaats is en dat bet aan de gezindheid des harten van ieder zal worden overgelaten om te zeggen of hq wel of niet tot de Herv. Kerk wil behoor en, dat is dwaasheid. Die oplossing komt nooit. En daarop hopende, kan men eeuwig blijven vechten, tot dat er van de Herv. Kerk niets meer overgebleven is!

Ja, als zij, die zich in de kerkelijkgodsdienstige Bqbelscb gekleurde wereld toch eigenlqk niet thuis voelen, voortdurend willen blijven spreken met een terminologie, welke verwarring moet wekken, daar men ouderwetsche, kerkelijke uitdrukkingen en omsehrg vingen blgft gebruiken, hoewel men er een geheel Sndere beteekenis aan hecht, dku kan men zich nog wel een poosje handhaven, verklarende met den geest en met den zin der belgdenis in te stemmen. Maar de ergernis hierover blgft niet uit, rechts en links.

Met name links gaan er in den laatsten tgd hoelangs boemeer stemmen op, dat de vrgzinnigen zich moeten losmaken van de Herv. Kerk, met haar confessioneel karakter en dogmatischen grondslag, en zich zullen vereenigen in een organisatie welke tot beginsel beeft de yrije ontwikkeling der religie, en waarbg dus de een niet van den ander eischt instemming met eigen dogmata. Hier zijn de Roomschen en de orthodoxe protestanten dan uit den aard der zaak van uitgesloten. Maar overigens zgn allen, die een religieusen aanleg hebben, welkom en kunnen elkander grootelijks tot voordeel zgn. Zoo zal er komen een naar elkaar groeien van gelgkgezinden en er zal intenaiever eenheid komen.

Zóó wordt in vrijzinnige kringen geoordeeld en gesproken.

En de redeneering is dan verder ongeveer aldus:

Dat hiervoor splitsing van de Herv. Kerk noodig is springt in het oog. Er moet komen een vrij-religieuse groepen een behoudende groep. En de splitsing van die vrijzinnige en orthodoxe richtingen zal het religieuse leven sterk bevorderen. De invloed dien de modernen binnen de grenzen van de Herv. Kerk op de orthodoxen hebben en die zou nopen tot hijem blijven, is grootendeels ... denkbeeldig. De richtingsstrijd bederft alles. Zoowel onder de intellectueelen, als onder de arbeiders keert men zich af van een Kerk, waar men altijd vecht en vechten moet; waar in verreweg de meeste gemeenten de strfd beslist is, voor nu en voor altijd, terwql bg al het vechten in die plaatsen waar de kansen om bet jaar, of om de paar jaar keeren, alles lam geslagen wordt, door de meest ellendige practqken en bet eindeloos gebariewar.

Hoeveel schooner Igkt dan ook niet een samen wonen van gelijkgezinde vrijzinnig denkende en voelende religieusen, die samen wonen in één kerkgenootschap, waar men alles kan inrichten, zóó dat elke predikant z'n werk beeft, elk gebouw z'n bestemming, samen werkend tot opbouw van bet geheel, dat niet meer door op elkaar afgunstige groepjes wordt verdeeld en verteerd en van de hoogere dingen afgevoerd wordt naar de lagere.

Dat wij hierbij denken aan verschgnselen als het Congres van de Federatie van vrg-religieuse groepen en organisaties op Hemelvaartsdag te Amsterdam gehouden, zal men gemakkelgk begrgpen, waarbij ook in den laatsten tijd bijzonder in de N. Rott. Ot., beschouwingen in de pers voorkomen die op bet zelfde wqzen.

Om iets uit de pers te noemen. Volgens de N. R. Ct., vindt De Blijde Wereld in de poging om de Ned. Herv. Kerk te splitsen zéér veel aantrekkelgks. „Er zou dan, aldus bet blad „vrgbeid wezen in den eeredienst. We zouden dan niet langer liederen behoeven te zingen, die grootendeels uit den tijd zgn, wat vorm en inhoud betreft. We zouden dan niet langer gedwongen worden, om samen te werken met ben, die ons naar bun leer als belle kinderen moeten verachten of beklagen. Een vrqzinnige Kerk waartoe ook een deel "Van het sterke arbeiderselement, dat in de Herv. Kerk te vinden is, zou overgaan, zou ook met meer kracht de sociale eischen en idealen van het christendom verkondigen. Ze zou ook veel meer democratisch zijn ingericht.

Hoeveel jaren is in de Ned. Herv. Kerk telkens weer voorgesteld, aan de vrouwen bet kiesrecht te verleenen en is dat ook telkens weer verworpen. In een vrijzinnige Kerk zou ook zeker paal en perk gesteld worden aan de dominée's regeering. Vooral in de hoogere besturen en in de gewichtigste zaken hebben de dominees alles te zeggen. Op de Utrechtsche vergadering, waar over de toekomst der Kerk beraadslaagd werd, ontbrak bet leeken-element geheel. Alsof het een dominees zaakje is, wat er van de Kerk zal worden en hoe men de richtingskwestie zal oplossen I Thans hebben de grooten deels oude heeren, dominees natuurlijk, in de prov. kerkbesturen de macht, om alle hervorming tegen te gaan. In een vrqzinnige Kerk zou men dergelgke macht aan enkele personen niet verleenen. Of er een regeling te treffen is, waarmee wij genoegen kunnen nemen, weten we niet, in theorie voelen we veel voor de kerkelijke boedelscheiding, waardoor de Ned. Herv. Kerk zuiver vrijzinnig zou worden of aan ons de gelegenheid en de middelen gegeven worden, om een nieuw kerkgenootschap te vormen.

Naast bet vrijzinnige komt dan een zuiver orthodoxe Kerk.

Hoe bet daarmee gaan zal? Bij die vraag denken we aan een aardig Joden grapje van een tegaistander van het Zionisme. „Laten we toch in Nederland blijven; hier eten we anderen op en in Palestina zouden we elkander op eten." De gematigd orthodoxen zouden in een orthodoxe kerkgenootschap een waarlijk niet benijdenswaardige positie innemen! Wij (vrijzinnigen) zouden evenwel van den partijstrijd verlost raken en bij het uiteengaan der richtingen ons deel meekrggen, "

Ook het Vrijz. Oodsdienstig Kerkb. voor Groningen schrijft in denzelfden geest.

Het blad denkt, dat de pogingen van de Utrechteche commissie wel zaluitloopen op een uiteengaan van orthodoxen en vrqzinnigen en zegt hieromtrent: „Betreuren zouden wg zulks niet. Indiende Vrgzinnigen in de Hervormde Kerk zich afzonderliyk gingen organiseeren, hetzij zg als niet bezwaarden in haar zouden big ven of als wel bezwaarden uit haar zouden heengaan, zouden zg hun organisatie kunnen inrichten met beter begrip van en tegemoetkoming jegens die machtige, geestelijke en maatschappelijke stroomingen, waartegen de orthodoxen als het summum van onchristelijkheid meent een bolwerk te moeten opwerpen."

Als we deze stemmen van links beluisteren en we leggen daarnaast wat rechts gevoeld wordt, dan komt het eigenlgk wonderwel met elkaar overeen. Want rechts wil men toch ook algemeen, dat de Kerk een eigen karakter zal tooneu en daarom wil men rechts, op welke manier dan ook, dat de linksche richting zal worden bekeerd, zal worden uitgebannen, zal worden uitgekocht — of hoe men het meer nog voorstellen en noemen wil; in elk geval: er moet een nieuwe toestand geschapen worden, waarbij wat geestelijk niet bij elkaar hoort uit elkaar gaat en wat geestelijk vereenigd is niet langer gescheiden blgft.

En nu meenen wg, dat wg, na honderd jaar tevergeefs beproefd te hebben tot een oplossing té komen; waarbij de strijd om reglements-wgzigingen, ook de Af scheiding en de Doleantie, niet tot het gewenschte doel hebben geleid, dat wg nu, aanvaardende de tegenwoordige omstandigheden, een vergelijk moeten zien te treffen tusschen de principieel tegenover elkaar staande partgen, waarbg degenen die een vrgzinnige Kerk willen ter éener zgde gaan en zij die een be-Igdende Kêik willen ter andere zijde zich scharen.

Wg kiezen dus niet voor een veroveringsmethode, waarvan lüen én links én rechts wel gesproken heeft, als de eenige principieele en practisch-mogelijke oplossing Omdat we er zoo nooit komen. Dan kan het nog wel honderd jtiar duren; waarbg intusschen én links én rechts het beste deel weggesmolten is als sneeuw voor de zon; - en waardoor ons volksleven langer nog moet missen de hulp en de leidmg van de Kerk, waartoe ons volk voor een zeer groot deel nog behoort, zg 't ook helaas I bg velen slechts in naam.

Of het dan links en rechts »pays en vreê" zal zgn, wanneer men zich afzonderlijk georganiseerd heeft of zal gaan organiseeren? Natuurlijk niet. Waar ter wereld is dat? Ook in de kleine kerkgenootschappen, rechts en links, is het soms wat rumoerig! Maar dan heeft men tenminste een eigen kerkelijk leven, waar-de dingen onder de oogen gezien kunnen worden en waar in eigen kring kan worden gedaan, in den weg van recht en liefde, wat voor de gemeenschap 't beste is. -

Omdat ze het misschien in Nederland nu wat beter hebben dan straks in den aanvang in Palestina, daarom blijven de echte Zionisten toch niet hier?

Kan er van een Joodsch volksleven ooit iets te recht komen zonder moeilijkheden, zonder opofforingen, zonder crisis ook? Immers neen.

En daarom moet men én rechts én links de dingen .eerlijk en nuchter onder de oogen zien en zeggen wat men voor zich als ideaal ten opzichte van het kerkelgk leven voorstelt, om daarna uit het verworden-Hervormd-kerkelgk leven zoo goed mogelijk te voorschgn te roepen wat op dat ideaal gelijkt.

Dat de midden-groepen: de Evangelischen en de Ethischen misschien daarbij in de grootste moeilgkheden zullen komen, kan wel waar zgn. Daar zijn het ook midden-groepen voor, die met beide kanten verwantschap hebben. Maar wat bewijst het kerkelijk leven van thans voor die tusschen-groepen ? Ze raken hoe langs hoe meer in de knel en om officieel mee te spreken wordt voor deze groepen hoe langs hoe moeilgker. En daarom, laat men zich scharen aan den kant, waar men zich 't meest aan verwant gevoelt en laat men daar in den ordelgken, kerkelgken weg mee aanzitten, om de dingen naar behooren zoo eerlgk en zoo billgk mogelgk te regelen. Want laat men niet vergeten, dat al zoo lang, zoo héel lang nu de dingen nooit kerkelgk en ordelijk onder ons konden worden besproken, zoodat juist wat de midden groepen aangaat in deze kalm en royaal moet worden opgetreden. Die principieel links en rechts tegenover elkander staan, die weten wat ze aan elkaar hebben. Daar ia de beslissing gevallen. Daar is de scheiding openbaar. Die zijn reeds van elkaar gescheurd, hoewel ze kunstmatig b!fj elkaar ign gehouden, wat nooh rechts noch links tot voordeel geweest is. Daar kan dus met goeden wille een regeling getroffen worden. En laten de midden-groepen dan zeggen aan wie ze zich het meest verwant voelen, om dan in den geordenden weg verder te bouwen eenerzgds aan een vrijzinnig en anderzijds aan een belijdend kerkelijk leven.

Zooals het nu gaat met de middengroepen, gaat het toch eigenlgk niet langer. Men is aan de genade of ongenade der grootere groepen rechts of links overgeleverd. Men kan zich hoogstens langzamerhand bepalen tot onthouding aan de kerkelijkepolitiek, of soms plotse ling op de wip springen en met hals brekende toeren dia eens naar linksen dé, n eens naar rechts dch overbuigen. Zich zelf zgn en kerkelijk in 't leven te blijven kan niet meer blijkbaar.

Gelukkig voelt men ook daar, dat men de oplossing van het kerkelijk vraagstuk niet langer in den weg mag staan. Men zou misschien veel kunnen verhinderen indien men wilde, maar gevoelende, dat men dan wel kan maken, dat er niets nieuws komt, doch met het oude niet kan blgven zitten, schikt men zich mee om te beraadslagen over de beste wgze van oplossing van het kerkelgk vraagstuk, voelende, vooral onder de ethischen, dat ons volksleven om een oplossing in deze roept. Men wil het mindere aan het meerdere opofferen. Men stelt het algemeen belang hooger, dan' partgaan gelegenheden.

Wel heeft met name de Vergadering van Evangelischen, onlangs te Groningen gehouden (12 Juni), een motie aangenomen, waarbg de Evangelischen zich beslist verklaren tegen uiteengaan der richtingen in de Herv. Kerk. Maar dat komt practisch neer op evenredige vertegenwoordiging binnen de grenzen der Kerk; er wordt in de practijk een even gelijk stellen van élke godsdienstige overtuiging en élke zienswgze - — wat in de Kerk onmogelgk is en practisch ook gebleken is nooit tot een oplossing van het vraagstuk te kunnen leiden. En daarom, wat heeft men er aan om te verklaren: wg willen, wat de grootste helft niet wil? En wat haalt het uit, of men verklaart: , z66 moet de oplossing komen", — als de tgd bewezen heeft, dat zóo de oplossing niet komt?

Bovendien, wat is de bedoeling vaü de Evangelischen in dezen weg?

Zooals ze zeggen, om vredig naast elkaar te leven en dan... de dwalenden te bekeeren te recht té brengen.

Wat dus hetzelfde is, als te verklaren, dat de modernen dwalenden zgn en dat de Evangelischen zich als ideaal voorstellen, dat ze, al samenlevend, door de Evangelischen zullen worden bekeerd en dus geestelgk op gegeten, zoodat se straks niet meer zullen zgn.

Wie nu aan dat succss gelooft in dien weg van evenredige vertegenwoordiging, die geloove er aan, maar wij zgn en blijven van oudere meening Waarom we de motie van de Evangelischen ook heel mooi vinden, maar voor de oplossing van het kerkelgk vraagstuk hechten we er weinig waarde aan en verwachten we er niets van!

Neen, we moeten geen evenredige vertegenwoordiging hebben. Dat is de triumf van de vrgzinnige kerkidee, terwgl op deze wijze het kerkelgk leven uit elkaar gerukt wordt en de de partijen steeds scherper tegenover elkaar worden opgezet in éénzelfde kerkverband.

We moeten iets Anders!

{Wordt vervolgd).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen