De waardeering van den arbeid.

XII.

In zqn „divina Comoedia" geeft Dante de beschrijving van een visionnairen tocht, waarop hg de onzienlijke wereld bereikt en aanschouwt. Hg wil daarmede, naar hg zelf het uitdrukt, „de levenden in dit leven uit den staat der ellende uitbrengen en brengen tot den toestand der zaligheid."

In het laatste gezang van het 3e hoofddeel, wordt beschreven, hoe den dichter de schouwing van het klare, goddelijk licht wordt vergund; hg bezingt hoe zijn

„ ... blik, in helderheid gewinnend, Al meer en meer de stralen binnendrong Van 't hooge licht, dat enkel waarheid is. Van nu afaan werd mgn aanschouwing [grooter Dan onze taal, te machteloos vbor dien [blik,

Terwgl 't geheugen zwicht voor d'over-[maat. O rijkdom van genaê door welke ik 't [waagde Het oog in d' eeuwgen lichtglans te doen [dringen, Zoodat er al de kracht mgns ziens in [opging." En iets verder: „Zoo blikte dan mijn geest, geheel in [spanning. Opmerkzaam, onbeweeglq k, vol verbazing, En steeds ontgloeide ik sterker bg de [aanschouwing.

Düs voelt men bij dien lichtglans zichj [gesteld, I Dat 't elk onmooglgk is, zich toe te staan, om andren aanblik zich er vïin te keeren, Wigl 't hoogste Goed, het doel van eiken [wensch, Er gansch in is omvat, en buiten dit Het al gebrekkig is, dat hier volmaakt [schijnt. Hier zal mgn sprake korter zijn (ook [zelfs Voor 't geen ik nog behield, dan die [eens kinds Dat aan de moederborst de tong nog [laaft."

Hier hebt ge in dichterlijke taal weergegeven, of liever aangeduid, hoe de middeleeuwsche vrome poëet zich de zaligheid der gemeenschap Gods denkt: een woordloos schouwen van geheimenissen van het Goddelgk Wezen.

Teekenend is het verschil tussehen deze visie en het slot van een ander gedicht, n.l. Milton's „Verloren Paradijs". In het laatste boek laat de dichter den aarts-engel Michael voor Adam als in een profetisch perspectief de tafereelen der heils-openbaring ontrollen, die besloten liggen in de belofte van het vrouwen-zaad, dat den kop der slang vermorzelen zal. Hij zingt van Abraham en Mozes, van den Messias, zgn zoendood en opstanding. Zgne hemelvaart en de zending van den Heiligen Geest.

Adam looft de genade, die hem met deze beloften troost.

Hij zal uit het Paradgs gaan, onderricht voor zooveel hij het dragen en bevatten kan.

Daarop is Michaels antwoord weer: Als hij heeft geleerd, dat voor den geloovige de dood de poort tot het leven is, en den gezegenden Verlosser heeft erkend, „dan hebt gg den hoogstentop der wgsheid bereikt; hoop op niet hooger, al zoadt gij al de sterren kennen bg name, al de machten der lucht, alle geheimenissen van den afgrond, alle werken der natuur, alle Gods werken in hemel, lucht of aarde of zee, al genoot gg ook alle schatten van deze wereld; ; alleenlijk, voeg daden toe, die overeenstemmen met uw kennis, geloof en deugd, geduld en ingetogenheid, en liefde, ... de ziel van al het overige: dan zult gg zonder smart dit Paradgs verlaten, maar zult bezitten een Paradgs binnen in u, dat veel zaliger is."

Ten slotte tsrorden Adam en Eva, die in den slaap en den droom eveneens de belofte Gods aanschouwd heeft, bg de hand genomen door Michael, en, terwgl cherubs post vatten bij den ingang van het Paradgs, naar buiten geleid.

Zij werpen nog een terugblik op den voor hen gesloten hof, „een traan, wat wonder? ontviel hun oog, doch werd spoedig gedroogd, de gamche wereld lag voor hen open, waar zg hun plaats om te rusten konden kiezen, en de Voorzienige hand des Heeren hen zou leiden."

Dat is iets anders dan de storelooze rust der aanschouwing van den middeleeuwschen dichter.

Hier is de ster der goddelijke belofte, die profetie is van den dageraad des heils. Hier is de activiteit, de levensmoed en levens-vreugde, die het leven aanvat als een taak, in gehoorzaamheid aan het gebod Gods te volvoeren.

Wat hier in de dichterlgke taal wordt uitgebeeld, is inderdaad één der drijvende krachten geweest van het Calvinisme, en mede een verklaring voor zgn machtigen invloed op de ontwikkeling van het leven in den nieuwen tgd.

Want niemand zal tegenspreken, dat op den wordenden nieuwen tijd mede het stempel gedrukt is van de ontzagwekkende religieuse beweging, welke in de reformatie opkwam, en vooral in het Calvinisme zoo ver om zich heeft gegrepen.

„De wereld lag voor hen open, " als de Schepping Gods, als het terrein, waarop de levenskrachten zich konden en mochten, ja moesten ontplooien, in gehoorzaamheid aan Zijne ordeningen. Het leven, de levensarbeid een taak en roeping, gezien in religieus licht, vervuld in levensblgheid en arbeidslust, die ontsproten aan een diep en vast geloof.

Evenwel, hiermede is slechts éene zgde in het licht gesteld.

De nieuwe tgd is opgekomen uit een dubbele beweging. Naast de reformatie was het humanisme, en als een dochter van het humanisme moet men de natuurwetenschap beschouwen, welker ontwikkeling van zoo ontzaglgk groote beteekenis is voor het moderne cultuur-leven.

Nu heeft het humanisme niet geweten van een „verloren paradgs", en zich niet vastgegrepen aan de belofte van een „herwonnen paradgs"; en zeer vele philosofen van den nieuwen tgd, hebben verzuimd of geweigerd, dit aardsche le'^n te zien in het licht der eeuwigheid, Zg hebben niet uitgezien naar het nieuwe Jeruzalem, dat van den hemel van God zal afdalen, maar gestreefd naar, gedroomd van een hemel op aarde. 

En dien te brengen, daartoe zouden de wetenschappen die begonnen op te bloeien, medewerken, daarin zouden zg hun aandeel leveren.

Nog eenmaal willen wg verwijzen naar een tafereel, door éen der groote wgsgeeren van de 16e/17e eeuw met machtige verbeeldingskracht geschildeid. In zijn geschrift „Nieuw Atlantis" geeft Baco (t 1623) als in een profetisch helderzien een fantastische schets van hetgeen het onderzoek der natuur, het doorvorschen van hare geheimen, den mensch zou brengen: de uitvindingen der wetenschap zouden in het leven een totalen omkeer teweegbrengen, de wetenschap zou de gids der menschheid worden bg haar triomftocht door het gebied der natuur.

Onder den indruk van de groote ontdekkingen en uitvindingen van zijne eeuw neemt Baco's verbeelding een wonderhooge vlucht. Hg schetst hoe de bemanning van een uit de koers geraakt schip op de reis van Peru naar Japan en China belandt bij de bevolking van een klein, onbekend eiland; daar leefde men in volslagen afzondering en verborgenheid, maar was toch geheel op de hoogte van alle ontdekkingen en alle toegepaste wetenschap van de overige volkeren. Middelpunt en glanspunt, uitgangspunt van alle geluk voor de bewoners van dat eilandje was een stichting, die „Salome's huis" heette; daar gaf men zich aan de onderzoeking van de ware natuur van, alle dingen.

Een der schepelingen heeft het geluk, in gehoor te worden ontvangen door éen der „Vaders" van Salomo's huis, die met buitengewone eerbewgzen was begroet in de stad.

Op die audiëntie wordt hg ingewgd zoowel in de bedoeling der stichting, n.l. het doorvorschen van de oorzaken en verborgen beweegkrachten in de natuur, als in de middelen hiertoe gebezigd. In gskoude diepten wordan allerlei zaken verduurzaamd en bewaard; kunstmatig metalen vervaardigd; stoffen worden gefabriceerd tot genezing van ziekten en verlenging van het leven.

Hg hoort van hooge torens, die dienen als waarnemingspost voor meteorologie en sterrekunde; die gelegenheid bieden voor zonnebaden enz.; er zgn allerlei kunstmatige en geneeskrachtige bronnen; van de kracht van wind en water wordt gebruik gemaakt voor beweging van beweging van werktuigen; sanatoria, kweekergen tot kunstmatige veredeling van gewassen; de kunst wordt daar verstaan, nieuwe planten te telen, ze te doen groeien zonder dat zij uit zaad ontkiemen. Dieren worden gehouden voor proefnemingen ten dienste van den mensch, zoowel door vivisectie als door aan hen de werking van geneesmiddelen te beproeven. De telescoop ontbreekt er evenmin als de microscoop, instrumenten om haast onwaarneembare geluiden op te vangen, en „gramofonen"; geweldige ontplofbare stoffen en vliegtuigen, booten dié 'onder water varen, enz. enz.

En wat hun goed dunkt, werd van deze uitvindingen bekend gemaakt en in gebruik igegeven aan de bewoners van het eiland. De toestand onder hen is dan ook als een hemel op aarde: op zedelijk, maatschappelijk en hygiënisch gebied ontbreekt hier niets.

Typisch komt in deze fantasie uit, hoe het alles is gemunt op verbetering van de materieele levens-voorwaarden. In den dienst van dit doel wordt alle wetenschappelijke arbeid gesteld.

Geen verwondering behoeft het te baren, dat in een wereld, gelijk Baco zich die droomde, en gelgk inderdaad allengs werkelijkheid is geworden, de arbeid een ontzaglijke beteekenis zou verkrijgen.

Doch evenals in Baco's visie alle hooger aspect ontbrak, en het leven op deze aarde niet meer verscheen in het licht van een eeuwige roeping en een hemelsch doel, is ook inde werkelgke cultuurwereld deze blik op het leven goeddeels te niet gegaan.

Het ging zich alles bewegen om het aardsch geluk en het wereldsch goed.

En dat in zulk een wereld, waarin de arbeid een ongekend groote rol ging spelen, waarin hij door allerlei invloeden, een geheel ander karakter verkreeg, de arbeids waardeering ook eene wgziging zou ondergaan, kan het wel anders?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen