De uitreiking van den Onderstand.

In de afl. Juli en Augustus van het Maandblad voor Kerkelgke Armenzorg zijn de lezingen opgenomen, op de Diaconale Conferentieover bovengenoemd onderwerp gehouden. Ze zgn waard door onze diakenen nog eens ter hand te worden genomen. Want het onderwerp is van groote beteekenis. Het protest tegen het af haalsysteem, waarbg de arnen vaak in grooten getale in de gang of het portaal van het een of ander dienstgebouw staan opgehoopt of zelfs buiten op de straat zich samenscharen om êen voor éen binnengelaten te worden en hun ondersteuning te ontvangen, moet door iedereen worden gehoord en ter harte genomen. Op zulk een wgze liefde­ gaven uit te reiken en uit te deelen doet de liefde killen en versteenen.

Als schrijver dezes zich niet vergist, heeft een diaken uit éen der grootste steden van ons vaderland op de Conferentie meegedeeld, dat de uitreiking van den onderstand daar nog immer volgens het af haalsysteem geschiedt. Op een bepaalden dag en een bepaald uur in de week kan men bgna alle óndersteunden der Herv. Diaconie zich naar het gebouw zien begeven, waar de hun toegewezen gaven verkrijgbaar zijn gesteld. Deze groote stad heeft echter de twgfelachtige eer hierin niet alleen te staan. In menige kleine stad gaat het op dezelfde wgze toe. In de gang van het gebouw staan ze soms opgepakt als haringen in een ton en we hebben wel eens hooren vertellen, dat ze van den tgd, die ze wachtende doorbrengen, gebruik maken om elkaar allerlei boosheden toe te voegen, omdat de een meer ontvangt dan de ander of wel om onderling de qualiteiten van de verschillende diakenen na te gaan, die er dan niet immer goed afkomen. Maar het spreekt vanzelf, als ze binnengelaten worden éen voor éen, dan gaan ze in onderdanige houding en laten de critiek varen, schoon een enkele het soms waagt den diakenen de vraag voor te leggen, waarom een ander een kwartje of twee kwartjes meer ontvangt dan hij of zij. Men beweert, dat vooral vrouwen zeer bekwaam zgn om in de meest nederige houding derge lijke vragen op te werpen. Met nadruk spreken we hier van 'a nederige houding want men moet niet vergeten, hoe de armen in sommige deelen van ons land gewoon zijn de diakenen, vooral als ze in het besef van hun gewichtige positie aan de groene tafel gezeten zijn, met den naam „heerschappen" aan te spreken ; de arme staat voor „zgn meesters", zoodat een nederige houding past. Wie echter eenig besef wil hebben van het diep verval van ons kerkelijk leven en van de versteening van de kerkelijke armenzorg in de vorige eeuw, lette op deze benaming gegeven aan mannen, die in de dagen van de uitstorting des H. Geestes „diakenen" d.i, „dienaren" genoemd werden en waren.

Het is evenwel onze bedoeling niet om in dit artikel het pleit te voeren voor het bezorgen van den onderstand aan huis; men neme daartoe de beide genoemde lezingen ter hand. We willen slechts trachten een bezwaar daartegen uit den weg te ruimen, dat in tal van Gemeenten zal worden aangevoerd, n.l. dat het weer iets nieuws is en men zich liever aan de oude paden houdt. Het conservatisme is toch onder ons bizonder taai en sterk. Velen meenen in heilige zinnigheid volkomen aan elkaar gelgk zijn. Soms kan men menschen aantreffen, die alles behalve rechtzinnig zijn, tal van onschriftuurlijke gedachten er op na houden, maar op kerkelgk gebied, zijn ze conservatief en houden alle oude gebruiken met groote nauwgezetheid in stand en wee dan de man, die al is het met de Schrift in de hand, aan dit heilige huisje wil breken. Wie zal zeggen, hoeveel kwaad daardoor berokkend is I Het is o.i. éen van de oorzaken, waardoor de Gereformeerden in onze Kerk op het openbaar terrein zoo lang achteraan hebben gestaan en waardoor het Gereformeerd protestantisme vaak verhinderd werd zgn volle levenskrachten onder ons te ontplooien.

Maar ter zake. Onze lezers kennen die menschen, die bedroefd zuchten, als ze een predikant met een colbert of fantasie-hoed zien; met een hoogen hoed nemen ze genoegen, maar vol heimwee gaan hun gedachten terug naar die goede oude tgd, toen de dominé's gekleed waren met steek en korte broek. Och kwam die tijd nog eens terug I

In hun onwetendheid denken ze zich alle geliefde oude schrijvers met steek en korte broek, ja meenen misschien, dat reeds de apostelen op deze wgs gekleed gingen. Als ge deze menschen mededeelt, dat de steek oorspronkelijk een zeer wereldsch hoofddeksel was, een nieuw product der Fransche mode en de goede dominé's er eerst niets van wilden weten, totdat tenslotte ieder met zgn tijd meeging, dan is het of ze ik weet niet wat hooren, maar ze zgn conservatief genoeg om hun meening vast te houden, dat een dominé met een steek toch eigenlgk alleen een echte dominé is.

Zoo is het nu ook met het bezorgen van den onderstand aan huis. Het wordt door velen als een nieuwigheid beschouwd en is daarom reeds by hen veroordeeld, maar is het werkelgk iets nieuws?

Wie de geschiedenis eenigszins kent, weet, hoe juist in tgden van opgewekt godsdienstig leven de persoonlgke omgang met den arme op den voorgrond staat, welke omgang en persoonlgke behandeling eerst door het bezorgen van den onderstand aan huis tot hun recht kunnen komen, terwgl in tgden van achteruitgang en geestelgk verval de armenzorg juist haar toevlucht neemt tot een min of meer massale behandeling, waarbij de enkele persoon verzinkt en geheel opgaat in de massa van ondersteunden; deze wijze van werken komt in het afhaal-systeem tot uitdrukkbg en wordt daardoor gesterkt en gesteund.

_ Uit de geschriften der kerkvaders zouden tal van citaten kunnen worden bijgebracht, waaruit blijkt, hoe in de eerste eeuwen van het christendom de diakenen rondgingen in de gemeente om allerlei liefdearbeid te verrichten. We willen hier echter volstaan met er op te wijzen, hoe van de zeven werken der liefde, waartoe de diaken gehouden was als eerste genoemd wordt „visito" dat is „ik bezoek." In tijden van het af haalsysteem zou men als eerste werk ge. noemd hebben: „ik ontvang", maar in de dagen der eerste liefde achtte de diaken het niet beneden zich om zgn arme broeder of zuster gedurig te bezoeken en hem met woord en daad te troosten en te steunen. Hoe meer echter het verval de kerk aantast, hoe meer ook de armenzorg verbastert. In de Middeleeuwen is er van het „visito" nagenoeg niets meer overgebleven; het eigenlgke diaconaat is verdwenen. De massa van armen komt aan de poort van kerk of klooster het hunne afhalen. De persoonlgke band tusschen arm verzorger en arme is niet meer.

De Reformatie keerde terug tot de Schrift. Het is de eer der Geref. Kerken geweest, dat ze in tegenstelling met de Luthersche het Diaconaat hebben hersteld en dus ook in de armenzorg weer de ­ schriftuurlijke Ignen hebben getrokken. In die dagen van krachtig geloof en vurige , liefde wordt met het gebruik der middeleeuwen waardoor de armen niet verzorgd maar de bedelaars gesteund werden, totaal gebroken. Geen scharen van armen komen zich aanmelden. De diakenen gaan er op uit om te onderzoeken welke leden der gemeente waarlijk steun behoeven. Het wordt beseft, dat ze meer zijn dan uitdeelers der stoffelgke gaven. Zij zijn tevens de vrienden, de raadgevers, de troosters der armen. Geheel in overeenstemming met dit beginsel was de bepaling in de Geref. Kerk van Pargs, dat de diakenen gehouden waren elke week hun armen te bezoeken. De onderstand brachten ze toen niet mee. Om alle verdenking van oneer lij kheid te voorkomen werd de onderstand door de ouderlingen uitgereikt. De diakenen informeerden bij hun bezoek of de steun ontvangen was en trachtten verder met raad en daad den arme bg te staan. In de Fransche vluchtelingen kerk te Londen vervalt dit systeem van controle oefenen „maar met nadruk wordt bepaald, dat de diakenen elke week persoonlijk de gaven aan de armen brengen moesten en naar hun behoeften informeeren." (Zie voor een en ander de „Geschiedenis van het Diaconaat

Als in ons Vaderland" de Gereformeerde Kerk tot bloei komt, zien we haar onder invloed van het Calvinisme dezelfde beginselen tot grondslag van kerkregeering en kerkinrichting leggen als in Frankrgk en Geneve. Het werk der diakenen wordt gezien als een geettelijk ambt. Daarom kan en mag het niet opgaan in een uitdeelen van stoffelgken onderstand. De armen en ellendigen hulp te bewgzen met troostelgke redenen uit het Woord van God is ook hun taak; een persoonlijke band tusschen den armverzorger en den arme kan daarom niet gemist worden; en deze wordt niet gelegd op een kantoor, waar de arme zgn gave koint afhalen, maar een getrouw bezoeken van de armen door den diaken is hiervoor noodig.

In deze landen legt de overheid echter meer en meer haar hand op de Kerk en beperkt haar vrgheid, ook inzake armenzorg. Vandaar dat de Gereformeerde beginselen niet immer in de practgktot openbaring zgn gekomen. Kerkelgke en burgerlijke armenzorg smelten vaak samen. Waarschgnlijkmoet zoowelhieraan als aan het weldra intredend verval geweten worden, dat de persoonlgke behandeling in de armenzorg zoo spoedig op den achtergrond kwam. Dr. van Lonkhuijeen verhaalt in zgn aangehaald werk, hoe in de 17e eeuw te Amsterdam des Donderdags ongeveer 600 armen hun gave kwamen afhalen. Een ieder kan verstaan, hoe de arme dan voor een diaken niet meer dan een nummer wordt, terwijl het werk van den diaken zgn geestelgk karakter gaat verliezen en gevaar loopt geheel in administratiewerk onder te gaan. »

Maar we wilden niet pleiten voor het bezorgen van den onderstand aan huis. We wilden alleen even doen zien, dat het niet iets nieuws is. Integendeel, het werd reeds in toepassing gebracht in de eerste eeuwen van het Christendom, ook in de eerste tgden der Hervorming. Daarom is het dwaas uit taai conservatisme te willen vasthouden wat uit verkeerde beginselen opkwam. Ook onze armenzorg moet gereformeerd worden naar Schriftuurlgke beginselen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen