Uit de Pers.

In de N. Rott. Gt. van Zondag 16 Nov. lazen we het volgende artikel:

Overleg tusschen de richtingen. (Pro Domo.)

Men schrgft ons:

Het brengt in kerkelgke aangelegenheden doorgaans z'n bezwaren mee om de plechtstatigheid te buiten te gaan, waarmede op dit terrein de aan de orde zijnde kwesties plegen te worden besproken. Och, hadden wg ons indertijd maar van de „tale kanaans" bediend, wellicht waren daarmee een paar jaren van kerkelgke ellende uitgewonnen. Intusschen echter vindt wat waarde heeft, toch zgn weg wel. En zoo beleven we thans, na meer dan anderhalf jaar, toch nog een goeden dag.

Natuurlijk was ons artikel indeN. R. Ot. van 15 Febr. 1918 (Ochtendblad A) allang vergeten. Want we hadden ons daarin bij de bespreking van „de crisis in de kerkelgke wereld" tot een beeldspraak laten verleiden, welke zoo weinig genade kon vinden in de oogen van den leider der vrgzinnig-hervorrade beweging in den lande, dat deze er zgne noorde-Igke qualifieatie ^mal", zelfs „allermalst" op had toegepast. (Weekblad voor de Vrgz. Herv. 21 Febr. 1918.) En daarmede was wat wg geopperd hadden natuurlijk van^e baan. Wie vergelgkt er den kerkelgken strijd nu toch in ernst ook met een .... kegelwedstrgd ?

Maar een geestig schrijver was ons voorgegaan in het maken van huiselijke vergelgkingen. Hg had ons verteld van den raren snuiter Kees, die met zgn broer een wedstrgd aanging, waarbg wie het eerst zijn boterham op zou hebben, een pepermuntje van vader krijgen zou. Kees won het en kreeg zgn pepermuntje, maar.... was ontevreden, zoolang zijn broer nu toch óók geen peper muntje zou krggen. Want die had toch ook zgn best gedaan. Waarom zouden zij niet beiden kunnen winnen .'*) Hierdoor hadden we ons laten verleiden om óók eens geestig te willen zijn. Maar, nietwaar, zoo iets loopt dan meestal mis. Nadoen is altijd iets précairs!

Toch smaken we op dit oogenblik een kinderlgk genoegen, hetwelk men ons na onze afstraffing, nu maar eens gunne. Want, zoo waarlgk: we zijn in eere hersteld. En daardoor worden we nu zóo parmantig, dat we ons zelf zoo ongeveer den held van den dag beginnen te gevoelen. Ook deze reactie houde men ons ten goede. Wat is het geval?

De geheimzinnige N, R. Gr., met z'n onbekende medewerkers, heeft navolging verkregen in leene vergadering van onbekende „vertejfenwoordigers van verschillende richtingen", die op uitnoodiging van de Hervormde Broederschap in Mei bgeen zgn geweest, om te trachten het kerkelgk vraagstuk tot een oplossing te brengen dooir onderling overleg. Deze vergadering heeft zich thans met de denkbeelden eener door haar benoemde commissie vüreenigd, en is gekomen tot een resultaat, dat wonderveél gelgkt op het reeds bijna twee jaar geleden door ons in ons op bovengenoemde wgze geincrimineerde artikel in de N. R. Ct. geopperde. Zoo wordt de deugd tenslotte toch nog beloond I Als het nu een grapje lijden mag, zouden we dit gegeven als zeer geschikt voor nadere uitwerking in een tractaatje willen aanprgzen.

Maar neen, het was geen grap van ons, toen niet, en nu evenmin. Wel verwonderde het dr. Niemeyer destgds eenigszins, dat de N. R. Ct. ons zooveel ruirnte afstond, maar wg hopen onzerzgds, dat dit blad ons ook thans gast vrgheid zal willen verkenen teneinde ense har telg ke instemming met ons eigen denkbeeld nog weer eens uit te spreken.

De „wgsheid", welke we destgds „ter beschikking" wilden stellen, kwam hierop neer. Wg meenden, dat er eindelgk eens b een beslissing vallen moest in denstrgd n tusschen de verschillende richtingen in  de Hervormde Kerk, en dat daarom de vrijzinnigen over alle linies aanvallend zouden moeten gaan optreden. Hierbg vvbwe waren wg van oordeel, dat men van weerszgden tegen een beslissing opziet, omdat men zich eigenlijk niet vrg gevoelt. De stoffelijke zijde van het vraagstuk laat meer en meer haar invloed  gelden. Men ducht van een nederlaag al te groote stoffelgke moeilgkheden, hetzg voor zichzelf, hetzg voor de tegen­partij. Daarom moest er, meenden wg, iets op gevonden worden, om te maken, dat de beslissende strijd een zuivere beginselstrgd zou kunnen zgn. En wevergeleken derhalve den kerkdijken strgd met een kegelwedstrgd, waarin men niet alleen den prgs kan bemachtigen, maar ook een poedelprgs kan krggen. Hierin komt een beginsel van liefde en van recht tot uiting, zoo betoogden we. De verliezer, die immers ook zgn best heeft gedaan (men denke hierbg aan het door mg geleende voorbeeld van Kees met de" pepermuntjes), moet niet met ledige ti handen worden weggestuurd. Hg moet ook iets winnen. Eerst dan kunnen allen voldaan zgn. Volgens dat beginsel verklaarden wg ook den beslissenden eind­strijd in de Kerk gestreden te willen zien. Men zou eerst met elkander in overleg moeten treden. „Voordat de slag zal gestreden worden, worden prgs en poedelprgs bepaald. Men make den kerkelgken inventaris op, men regele wat er beschikbaar is aan rgks-of gemeentelgke tractementen, in grootere plaatsen ook aan kerkgebouwen en wgklokalen. Men wgze aan den toekomstigen winnaar en verliezer het zijne toe, reeds van te voren rekening houdende met heteventueele percentage, dat straks in den strgd aan ieder zal blijken toe te komen. Daarmee ga dan ten slotte ieder na den strgd zijns weegs. Of men in gezamenlijk verband zal willen big ven zal dan wel big ken. Maar in elk geval zal principieel kunnen worden beslist, waarheen men wil. Liefde en recht zullen zich laten gelden. Wel vinnig zal de strgd gestreden worden, maar eerlijk. En de toekomstige verhoudingen van winner en. verliezer zullen kunnen worden van den aangenaamsten aard".

Dergelijk „fair play" bevolen wij aan. Hoe verheugt het ons thans in letterlijken zin de lachers of althans de lacher aan onze zgde te hebben gekregen. Dr. Niemeyer immers, één van de bovengenoemde „vertegenwoordigers van verschillende richtingen", betuigt nu met dit denkbeeld, hetwelk thans namens de gehouden vergadering in hoofdzaak werkelijk en in allen ernst wordt voorgesteld, in het Weekblad voor de Vrg zinnig Hervormden, zgn ingenomenheid. Wel onthoudt hg zich nog van beschouwingen "hierover, maar de kerkelgke strijd zal er zgn bitterheid, zegt hg, toch door verliezen en er zal reeds onmiddellgk een verzoenende werking van uitgaan.

Of zien wg verkeerd? Wij gelooven toch van niet. Wg meenen in het door de vergadering van de „vertegenwoordigers" voorgestelde precies hetzelfde te zien als het indertgd door ons geopperde. Vooreerst: men wenscht een beslissenden strgd. Men wenscht de Kerk in de gelegenheid te stellen, zich uit te spreken over de vraag, naar den wensch van welke der partgen de Herv. Kerk zal worden ingericht: bi verplichte instemming met een belgdenis in engerenzin, naar het gevoelen der rechtzinnigen, öf de grootst mogelgke vrgheid, waarbg de Kerk nadrukkelgk verklaart van een belijdenis in engeren zin niet te willen weten en waarbg zij geheel zal worden (of zal blijven) ingericht op het samenwonen van verschillende richtingen. Vervolgens: men wenscht zeer bepaald, dat d« groepen van leden, voor wie bg aanneming van één dezer mogelgkheden de kerk onbewoonbaar zou worden, géén financieel nadeel zullen Iijden. En ten derde: men acht het onuitvoerbaar tegelijk met de beslissing over een en ander of daarna bepalingen in het leven te roepen ter schadeloosstelling van de bezwaarden, en men is daarom van oordeel, dat het maken van bepalingen met het oog op eventueel bezwaarden a het nemen van em beslissing moet voor gaan. En dus doet men daaromtrent een voorstel, dat het aanbrengen van reglementswgzigingen inhoudt, waardoor gemeenten en deelen van gemeenten de bevoegdheid ontvangen, zich zelfstandig te constitueeren tot behoud van een evenrededig aandeel, van de kerkelgke goederen en de financieele voordeelen, mits het gebruik daarvan voor godsdienstige doeleinden wordt gewaarborgd. Deze reglementswgzigingen zullen dan eerst later, na den beslissenden strijd, rechtsgeldigheid moeten verkrggen.

Over de vraag, of onze vergelijking van dit alles met den prgs en den poedelprgs van een kegelwedstrijd nu wel in allm deele juist is, willen we nu maar niet meer twisten. Misschien is onze waardeering van de instelling van zoo'n poedelprgs niet gansch en al juist. Hierver mogen méér ter zake kundigen en bevoegden dan schrgver dezes, die zelf iet eenmaal kegelen kan, een oordeel ellen. Maar daarmee wordt ons voorstel an indertgd op zichzelf geenszins een rap, gelgk ook het thans aanhangige voorstel van de vertegenwoordigers van verschillende richtingen zgn volle waarde behoudt. Dr. Niemeyer acht het in zgn weekblad niet waarschgnlgk, dat velen door zullen worden opgewekt tot geestdrift. Wg echter, willen derhalve dadelgk uitspreken, dat wij van ganscher harte hopen, dat deze weg zal worden ingeslagen. Het is de eenige weg om uit het moeras te komen, en we hebben hier een waardig, kloek middel van hooge zedelgke waarde, gegrond op billijkheid en recht. Het is speciaal een Kerk waardig. Of, om ons zelf nog eens weer te citeeren: „de strijd zal er door worden gebracht op hooger niveau, en men zal treden op des te koninklgker weg. Royaliteit zal kleinzieligheid en benepenheid vervangen."

Echter hebben we nog éen amendement, gelgk we ook destgds reeds bepleitten. Dat n.l. in de gemeenten en ten opzichte van den strgd om de zetels in de kerkelgke besturen, een „Godsvrede" worde ingesteld, zoolang de „prgsbepaling" en daarna in de Synode en de Olassicale vergaderingen het offensief of de beslissende strijd zal duren. Zoodra het voorstel der „vertegenwoordigers" zal zgn aangenomen, houde het kerkelgk geharrewar in de gemeenten onmiddellijk op. Men sluite in de gemeenten een soort van wapenstilstand, terwgl het pleit in de Classicaie vergaderingen en in de Synode wordt beslecht. Geen hartebloed worde noodeloos meer vergoten. Dat zoude aan de zedelgke waardeering van van de ter hand te nemen oplossing ten zeerste ten goede komen. Waarom ïou men elkander nog langer plagen, wanneer in beginsel aangenomen zal zgn, dat „beiden het moeten winnen? "

De N. Rott. Ct. heeft aanstonds een artikel gewijd aan hetgeen als resultaat van het gemeenschappelgk overleg in zake de oplossing van het kerkelijk vraagstuk nu is gepubliceerd. Het artikel geeft het officieele communiqué weeren zegt dan onder het opschrift

In het stadium van overleg

het volgende: Tot zoover dit uiterst belangrgke verslag. Gelgk men ziet, schuilt het belang niet zoozeer in de oplossing. De omstandigheid, dat alle groepen en richtingen in de vergadering waren vertegenwoordigd, en de kerkelgke schakeeringen van uiterst rechts tot uiterst links een gemeenschappelgke formuleering van het probleem hebben gevonden en gemeenschappelijk denzelfden uitweg hebben vastgesteld, heeft aan den kerkelgken horizon een nieuw verschiet geopend. Thans is men ten minste zoover, dat alzgdig erkend wordt, wat tevoren principieel werd geloochend. En ongetwgfeld zal het welslagen van dit voorloopig overleg bekroond worden met het tot stand komen van een communis opinio in de Kerk, die zich langs den kerkelgken weg zal uiten. Het is uit met de struisvogelpolitiek; vanaf heden af ziet men de mogelgkheden open in 't oog. stand komen van een communis opinio in de Kerk, die zich langs den kerkelgken weg zal uiten. Het is uit met de struisvogelpolitiek; van heden af ziet men de mogelgkheden open in 't oog. Dit is juist het veelbelovende in den uitslag der vergadering, dat men de verschillende mogelgkheden naast elkaar plaatst en in onderling verband brengt. Men stelt de Kerk voor de keus en vraagt haar: wat wilt ge nu eigenlijk? Tusschen vgf kwaden heeft de in 't nauw gebrachte Kerk te kiezen. Het ééne is het aanvaarden van evenredige vertegenwoordiging of filiaalgemeenten. Het is de weg van den modus vivendi. Zal men dezen thans nog willen inslaan ? Of heeft de ervaring van de laatste jaren bewezen, dat men hem laat varen voor een pad, dat meer onmiddellijk op het doel afgaat, 't Wil ons soms toeschijnen, alsof de verschillende pogingen tot een modus vivendi na haar aanvankelgk fiasco aan bekoring hebben ingeboet. Men wil er niet meer aan, men hoort er thans niet zooveel meer van.

Dit is juist het veelbelovende in den uitslag der vergadering, dat men de verschillende mogelgkheden naast elkaar plaatst en in onderling verband brengt. Men stelt de Kerk voor de keus en vraagt haar: wat wilt ge nu eigenlijk? Tusschen vgf kwaden heeft de in 't nauw gebrachte Kerk te kiezen.

In elk geval dunkt ons deze oplossing principieel op één lijn te staan met die, welke onder is geformuleerd. Principiëele tegenstanders van evenredige ver­tegenwoordiging kunnen nooit vrede nemen met een Kerk, die haar aanvaardt, evenmin als zij zich kunnen neerleggen bg de vrgheid, om in filiaal-gemeenten af te wgken van de door hen als kerkelgk symbolum noodzakelijk geachte belgdenis.

Eigenlijk kan het eerste geval, dat dan ook onwillekeurig reeds door de ontstentenis van een letter als „moge-Igkheid" buiten bespreking is gelaten, ter zgde worden gesteld. De strgd zal gaan om a of b. Tenzg men c verkiest en daarmee, gelijk het communiqué der vergadering bg wijze van waarschuwing zeer terecht opmerkt, te kennen geeft, geen oplossing van het kerkelgk vraagstuk te begeeren. De communis opinio van de partijleiders, 'ter vergadering bijeen, dunkt ons echter een waarborg, dat men in de gegeven omstandigheden het niet langer op zijn verantwoording zal nemen, met een onopgelost probleem voort te sukkelen. Algemeen snakt men er naar, den knoop door te hakken.

Vermoedelijk zal de Kerk „als Kerk" dus binnenkort kragen te beslissen over de vraag: , orthodoxe belijdeniskerk of vrgzinnig-godsdienstiggenootschap? Het is de onafwendbare beslissing over de oude onoverbrugbare tegenstelling.

De belangrijke nieuwigheid is echter, dat deze strqd om het karakter van de Kerk een karakter zal dragen, dat principieel van den huidigen richtingstrijd verschilt, 't Zal nu niet meer, gelijk vroeger, gaan om een monopolie, dat als noodwendigen tegenhanger de uitsluiting met zich brengt. De stemming, die, hetzij door bemiddeling van de leden der synode of der classicale vergaderingen, hetüij rechtstreeks door een referendum onder de lidmaten zal worden gehouden, zal niet meer aan de helft plus één alles geven en aan de helft min één alles ontrooven. Het zal een stemming worden louter om het verhoudingscijfer te bepalen bij de verdeeling van het geestelijk en stoffelqk goed.

Want de Utrechtsche vergadering blijkt ook te hebben toegegeven, dat het geestelijk bezit van de Kerk deelbaar is. Wie zich, door aanneming bg meerderheid van het voorstel a (belijdeniskerk) of b (vrg zinnig genootschap) verplicht voelen de Kerk te verlaten, zullen als mede-erfgenamen van de Ned.Herv. Kerk ook geestelijk worden erkend, en de nieuwe Kerk, die zij stichten, zal de continuiteit der oude traditie, bestendigen. Gelijk in Frankrqk komen er dan ook ten onzent twee Hervormde Kerken naast elkaar, die als goede buren in vrede elk op haar eigen wijze zich kunnen ontwikkelen.

Een uitnemende waarborg voor de vredige afwikkeling van het richtingsproces Igkt ons het voorstel, dat men de maatregelen, die men bij het uiteengaan wenschelqk acht, reeds zal vaatstellen voordat de principieele beslissing valt. Inderdaad zegt het communiqué hieromtrent niet te veel, als het spreekt van de kans, dat op dese wijze „zonder hartstocht en in der minne" een beslissing zal kunnen worden genomen.

Mocht inderdaad de Utrechtsche vergadering van 7 November het stadium van overleg hebben ingeleid, dan zal dit voor het betrokken kerkgenootschap een ware verademing zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen