Uit de Pers.

Waarom blijven wij in de Herv. Kerk ?

Met dit onderwerp trad in de jaarlijksche algemeene vergadering van de Confessioneele Vereeniging in Friesland dr. P. J. Kromsigt, van Amsterdam, op.

Spreker zal ter beantwoording dier vraag ten Ie een schets geven van den huldigen toestand, ten 2e het standpunt aangeven tegenover de afscheiding en ten 3e een blik werpen in de toekomst.

1. De huidige toestand. Spreker zal beginnen met de gereformeerde Kerk. Een oordeel over deze is thans wel mogelijk : de doleantie ligt 34, de vereeniging der twee groepen 27 jaar achter ons. Wat merkt men daarbij op ? Dit: dat in de beweging na 4 of 5 jaar een zekere stilstand is ingetreden, dat sedert geen overgangen meer plaats vinden. De toestand der gereformeerde Kerk is gunstig te noemen, financieel is ze zeer sterk. Men getroost zich daar groote geldelijke offers, ook op het gebied van de school, enz.

Verschil in richting vindt men er niet. In de praktijk openbaren zich wel verschillen, maar ze worden weer tot nuances herleid. Het worden geen bepaalde tegenstellingen. Ook kerkrechtelijk is de gereformeerde Kerk goed georganiseerd, al heeft de kwestie-ds. Netelenbos nogal sensatie gewekt. Uiterlijk, aldus spr., moet van de gereformeerde Kerk dus getuigd worden, dat ze bloeit.

De innerlijke toestand beantwoordt daaraan echter slechts ten deele. Vooral in de laatste jaren toonde het jonge geslacht zich ontevreden met den toestand, toen de groote groei uitbleef. Zij bleken in hun verwachtingen teleurgesteld. Aan het gevaar, dat elke organisatie bedreigt, versteening, is ook de gereformeerde Kerk niet ontkomen. Zij is op haar eenmaal gekozen standpunt blijven staan en heeft zoo haar eigen groei en ontwikkeling belemmerd. Voor de vroegere leiders zijn geen groote persoonlijkheden in de plaats gekomen : de jongere leiders zijn slechts epigonen. Zoo wordt de ontevredenheid steeds grooter. De critiek komt van twee zijden ; van de oude Afgescheidenen, die zich niet kunnen vereenigen met de Verbondsleer der Vrije Universiteit en van de jongere leden, welke laatsten kennis hebben genomen van de resultaten der Schriftcritiek. Zij dorsten naar den uitbouw der belijdenis, verlangen naar groei en verdere ontwikkeling.

In één opzicht komen de twee stroomingen samen, n.l. in hun oppositie tegen het intellectualisme ; de verstandsrichting.

Resumeerende komt spr. tot den totaalindruk, dat het zelfgevoel waarmee de gereformeerde Kerk is opgetreden, merkbaar is gedaald, dat ze zelve beseft, dat de uitkomst van die reformatie niet beantwoord heeft aan de hoog gespannen verwachtingen van 1886.

Thans over den toestand der Nederlandsch Hervormde Kerk. Spreker zegt, dat het zijn doel niet is, voor deze een lofzang te zingen: objectief zal hij haar toestand beschouwen. Erkend moet worden, zegt spreker, dat wij van onze gewilde (reorganisatie nog ver verwijderd zijn. Zelfs schijnt het soms dat wij er verder en verder afraken, Er kwam nu en dan wel een opwaking, het laatst in 1514, maar zij ging als een morgenwolk voorbij. En in onze dagen is in de Synode uitdrukkelijk tegen te hoog gespannen verwachtingen gewaarschuwd. Toch is er groei en vooruitgang. Verschillende moderne gemeenten werden orthodox. Nergens meer dan bij de igeschiedenis der Kerk, zegt spreker, komt Gods leiding telkens weer langs wegen, die wij niet hadden gevonden, uit : De orthodoxie is in onze Kerk gebleven, terwijl het modernisme achteruitgegaan is. Toch: is daar een verschuiving naar links merkbaar in de vermeerdering van het getal ethischen. Er blijkt in de orthodoxie geen eenheid meer te zijn. In de ethische groep is een scherp te onderscheiden rechter en linker deel, welk laatste meer en meer nadert tot het modernisme, waar tegerwver een rechtsche strooming onder de modernen valt te constateeren, al blijven de laatsten in hun geheele wereldbeschouwing geheel modern.

De gereformeerde beweging is dus was­ sende, zei spreker, maar de ethische beweging gaat in de richting van het modernisme als gevolg van het doen aan bijbelcritiek en haar vrees voor dogmatiek. Niet de leer, maar het leven, is haar leus ; een leus, noch aan Calvijn en Zwingli, noch aan Luther bekend. Een derde oorzaak van het vervloeien der ethischen is hun gebrek aan gezond, krachtig, kerkelijk leven : de partijstrijd neemt door de handeling der ethischen toe.

Zóó rijst de vraag der moedeloosheid : mogen wij onder de beslaande omstandigheden nog in de Hervormde Kerk blijven? En sprekers antwoord is : wij mogen niet alleen, maar wij moeten in die Kerk blijven, omdat de Kerk niet is een menschelijke vereeniging, maar een Goddelijke instelling. Dit groote verschil wordt, meent spreker, te veel uit het oog verloren. En toch is dit verschil de hoofdzaak, waarop tegenover de afscheiding steeds de nadruk moet worden gelegd.

Een vereeniging berust op menschelijke daden en niemand kan verplicht worden, als hij lid wordt, dit ook te blijven. Zoo is het niet met de Kerk van Christus.

Die Kerk is er van den beginne der wereld af aan en zal er zijn tot het einde : ze is een Goddelijke instelling. In de 7e en Se eeuw is ze in ons land geplant, in de middeleeuwen verbasterd, maar in de 16e eeuw gereformeerd en de Hervormde Kerk is daar van de voortzetting, al is ze in 1886 gereorganiseerd.

Wij zijn in die Kerk gedoopt : hebben ons verplicht Gods Naam in die Kerk te belijden, zoo staan wij tegenover haar geheel anders dan tegenover een vereeniging.

Mag men de Kerk dan nimmer verlaten ? vraagt spreker. En hij antwoordt : slechts in één geval, n.l. als de Kerk geen Kerk meer is, als zij alle kenmerken eener ware Kerk heeft verloren en dan moet men nog wachten tot men vanwege zijn protest tegen de zonden der Kerk uit zulk een zoogenaamde Kerk geworpen wordt.

Christus zelf ging op ten tempel in dagen van groot verval der Kerk en Paulus erkende de Kerk van Corinthe, welke groote gebreken deze ook aankleefden.

Welke zijn de kenmerken van de ware Kerk ? Ze zijn, zegt spr., het Woord, de Sacramenten en de tucht. De laatste is volgens spr. relatief bijkomstig, staat niet op één lijn met de andere, bepaalt niet het wezen der Kerk, alleen het welwezen van deze. Zoo blijft dus de Kerk een ware Kerk, ook al ontbreekt er de tucht : zij is dan echter een kranke Kerk. En zoo'n kranke Kerk mag men evenmin verlaten als 'n kranke moeder. Dit onderscheidt ons, zegt spr., van onze gescheiden broeders, die meenen, dat een Kerk zonder tucht geen Kerk meer is. Hoe staat het in onze Kerk, vraagt spr., met de drie genoemde kenmerken ? En zijn antwoord is : de tucht ontbreekt grootendeels. Wat het eerstgenoemde kenmerk betreft, niemand zal ontkennen, dat onze Kerk nog steeds is een belijdende, zoowel historisch als reglementair, Spr. motiveert dit uitvoerig ; wat daartegen geschiedt, geschiedt eigenlijk op onrechtmatige wijze.

Tot gelijke conclusie komt spr. wat de Sacramenten betreft.

Ten slotte wees spr. op de wenschelijkheid om bij de pogingen tot reorganisatie der Kerk voorzichtig te zijn en noemde het een verblijdend feit, dat na den slependen gang van het kerkelijk leven thans de principiëele vragen weer naar voren komen. Het door de Synode genomen besluit inzake de salariskwestie noemde spr. een verstandig besluit. Niemand mag nu om de wille van den Hoofd. Omslag de Kerk vaarwel zeggen.

Hij eindigde met de conclusie, dat er niettegenstaande menige teleurstelling aanleiding is om met goeden moed de toekomst tegemoet te gaan. (Herv. Zondagsbl.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen