Leestafel.

Ons Arsenaal, 3de serie no. 10, De. Remonstrantsche broederschap, door dr. H. KAAJAN, Dienaar des Woords der Geref. Kerk van Utrecht. Uitgave : J. B. van den Brink & Co. Zutphen.
De Remonstrantsche Broederschap is niet groot in omvang ; 27.450 zielen met 27 gemeenten, verdeeld in 4 classes, met 30 predikanten. Dat is niet veel. En de antwoorden op de vraag : „welke plaats neemt de Broederschap in het veelsoortig Protestantisme van Hervormden, Lutheranen en Doopsgezinden in ? " zullen wel zeer verschillend zijn. Maar het Remonstrahtisme heeft een belangrijke historie. Sedert 1555 dagteekent de invloed van Cavijn in de Noordelijke Nederlanden, maar de beginselen van den grooten Hervormer van Geneve werden, noch wat de leer der praedestinatie (voorbeschikking) noch wat de strenge handhaving der tucht betrof, door alle reformatorisch gezinden in ons vaderland aanvaard. De Gereformeerde Kerk in Nederland vertoonde wel èn in haar belijdenis èn in haar Kerkenorde èn in haar liturgie een beslist Calvinistisch karakter, maar men had hier ook de geesteskinderen van Erasmus, Coornhert, e.a. Dezen zagen den band aan de belijdenis en catechismus het' liefst opgeheven, waren tegenstanders van het leerstuk der voorbeschikking, zochten steun bij de Overheid en hadden tegen hare inmenging in dingen, die van zuiver kerkelijken aard waren, geen bezwaar. Zoo dongen in de 16de en 17de eeuw twee levensbeschouwingen om den voorrang.

Over het Remonstrantisme, uit deze machtige geestesworsteling geboren, gaat dr. Kaajan dan een breed historisch relaas geven dat belangrijk genoeg is om nog weer eens onder de oogen van het tegenwoordig geslacht te worden gebracht.

Door den persoonlijken strijd tusschen Arminius en Gomarus kwam er teekening in den strijd der geesten ; en wie gedacht had, dat met Arminius' sterven (1609) het geschil zou doodbloeden, zag zich deerlijk bedrogen. Een breede kring van leerlingen en vereerders van Arminius (eigenlijk heette hij Jacob Hermans), propageerden zijn gevoelens (voorzichtig-Pelagiaansch getint) in de Kerken, en de twist laaide al hooger op. De Arminianen droegen daarvan de schuld. Zij weken af van de wettig aangenomen en beleden leer der Kerk en zij vormden het eerst een eigen fractie onder leiding van den nu sterk op den voorgrond tredenden hofprediker Wtenbogaert. In 1610 werd te Gouda een geheime samenkomst gehouden, waar een „Remonstrantie" werd opgesteld. Dit vertoog werd bij de Staten van Holland ingediend. Vandaar sedert de naam : Remonstranten. In deze „Remonstrantie" trokken vooral de vijf artikelen over de leer de aandacht, waarin scherpe pijlen werden afgeschoten op de voorstanders van het hooge gevoelen (het supra lapsarisme) "en waarin een eenzijdig hatelijke voorstelling werd gegeven van de Calvinistische leer der uitverkiezing en verwerping. Tevens werd de schijn gewekt alsof ook de Remonstranten geloofden in een eeuwig en onveranderlijk besluit Gods van voor de grondlegging der wereld betreffende verkiezing en verwenping. (Art'. 1). In het tweede artikel 'beleden de Arminianen echter, dat „Christus de Zaligmaker der wereld voor ieder mensch gestorven is, alzoo dat Hij voor allen door den kruisdood verzoening der zonden verworven heeft" (dus de leer van de algemeene verzoening). Het derde artikel leerde daarentegen, dat het noodig is, dat „de mensch van God in Christius door Zijn Heiligen Geest worde herboren en vernieuwd naar het Woord van Christus : joh. 15:5 „Zonder Mij kunt gij niets doen." In het vierde artikel kwam Pelaglus weer om den hoek gluren. Na de genade Gods hoog geroemd te hebben, verklaarden Arminius' volgelingen plotseling, dat „wat de manier van de werking der genade aangaat, die niet onwederstandelijk is." Ten slotte betoogden de Remonstranten in artikel 5, dat nog nader uit de Schrift moest onderzocht worden, of degenen, die Jezus Christus door een waar geloof zijn ingelijfd „door nalaigheid het beginsel van hun zijn in Christus kunnen verlaten en de genade kunnen verwaarloozen."

Terecht schrijft Groen van Prinsterer: Op kunstige wijze is verbloemd, wat weldra bleek hun gevoelen te zijn omtrent de vijf punten : 1. verkiezing uit een voorgezien geloof; 2. algemeenheiid van de voldoening van Christus ; 3. vrije wil of kracht van den verdorven wil ten goede ; 4. ongenoegzaamheid der goddelijke genade ter bekeering van den zondaar ; 5. mogelijkheid van den afval der heiligen. Stellingen, die een strekking hebben om de eere Gods, den naam des Verlossers en de genade des Heiligen Geestes te verdonkeren, die het Evangelie omkeeren, de christenen van allen vasten troost berooven en de beoefening van nederige zelfverloochening en dankbaren ootmoed in den weg staan. De vrije wil de spil waar 't gansche rad om draait.  En ook prof. Heering erkent: Het valt: niet moeilijk in de vijf artikelen tegenstrijdigheden te ontdekken. De mensch heeft het geloof niet uit zichzelven, maar de mensch heeft het toch in zijne macht dat geloof al of niet te aanvaarden.

Het is alsof de Remonstranten het eene niet willen prijsgeven en het andere niet willen loslaten. Zij lieten de twee beginselen. Gods macht en 's menschen macht, staan naast elkaar, onverzoend, ter wille van Gods liefde en 's menschen verantwoordelijkheid."

Vervolgens wordt door dr. Kaajan de Dondtsche Synode behandeld en het vonnis der Remonstranten. Daarop volgt dan de organisatie van de Broederschap in 1619 te Rotterdam en de stichting van de Remonstrantsche Broederschap 30 September 1619 te Antwerpen, waarbij Wtenbogaert presideerde.

Hierop volgde nog een lange en bange geschiedenis. „Op vaderlandschen bodem verboden en geweerd, door de groote menigte geschuwd", door een aanzienlijk deel der vroegere Remonstranten in den steek gelaten, in zich zelve klein en amechtig, heeft de sociëteit niet dan met inspanning van alle 'krachten haar levensbestaan kunnen handhaven." 1623 is, door den aanslag op het leven van Prins Maurits, voor de Remonstranten een ongeluksjaar geworden; vooral idaar de zoo beruchte ex-predikant van Bleiswijk, Slatius, bij den aanslag betrokken was en de Remonstranten er op werden aangezien medeplichtig te zijn. Slatius zelf leverde in de gevangenis een lijst van 15 Rem. predikanten in, met wie hij over den aanslag zou gesproken hebben. De Remonstranten hielden en houden nog steeds vol : de Broederschap had met de samenzwering niets gemeen".

Al zou de onschuld der Remonstranten zonneklaar gebleken zijn, hun luister en hun glans waren ze kwijit. Onderwijl zaten de Remonstranten niet stil ; en in 1624 werd een belangrijke vergadering te Rotterdam gehouden. Inplaats dat men den moed verloor, sloot men zich vaster aaneen. Toen Prins Maurits gestorven was hoopte men van Frederik Hendrik, leerling en vriend van Wtenbogaert, steun te zullen ontvangen, temeer waar deze een zoon was van Louise de Coligny, die steeds met Wtenbogaert had gedweept. Eerst viel het wel tegen, maar langzamerhand was de invloed van den Prins wel te merken. De godsdienst oefeningen werden oogluikend toegelaten ; een voor de Remonstranten mildere geest kreeg al meer de overhand. In 1630 kon de eerste algemeene vergadering der Broederschap te Rotterdam worden gehouden. Zeven Remonstrantsche predikanten verlieten hun niet zonder opzet ongesloten Kerken op Loevestein. En in 1631 werden de kerkelijke zaken voor 41 gemeenten geregeld. In 1644 werd een Remonstrantsch Seminarium gesticht ; en Episcopius begon daar als eerste hoogleeraar met zeven leerlingen.

Van nu af draagt de geschiedenis van de Rem. Broederschap een geheel ander karakter. Meer en meer neigde de richting der Broederschap nu naar vrijzinnigheid. Over 't algemeen werd de omwenteling van 1795 met geestdrift en sympathie door de Remonstranten begroet ; en door den val van de bevoorrechte Kerk werden zij meer vrij. Na inzinking komt weer opleving later, nu doordat vele Hervormden zich bij hen aansluiten. Bij het 250-jarig bestaan (1869) scheen het alsof Gomarus (? ) met Arminius was verzoend. De president van de Synode der Herv. Kerk reikte op 't feest de broederhand aan de Remonstranten en zei, dat de Hervormden bereid waren de Remonstranten in het oude vaderhuis te ontvangen. Zoover is het gelukkig niet gekomen en het ziet er niet naar uit, dat het spoedig zoo zijn zal.

Het Remonstrantisme, door zijn verwantschap aan het Socianisme, heeft den weg vrijgemaakt voor scepticisme en zelfs voor atheïsme. De Arminianen zijn de wegbereiders geweest der latere vrijdenkers. Of werd niet voor de Remonstranten de menschelijke rede al meer de bron der kennis ?

Hieruit volgt, dat wij ook nu nog tegen alle Remonstrantsch gevoelen scherp partij moeten kiezen. Zoeken we meer .dan ooit onze kracht in de schoone belijdenis van de volstrekte souvereiniteit Gods in overeenstemming met de plechtige gelofte, die eenmaal te Dordt werd afgelegd, om in deze rechtvaardige, godzalige en eenvoudige belijdenis van de souvereine genade, Gods, standvastig te volharden, ze den nakomelingen onvervalscht na te laten en ze tot de komst van onzen Heere Jezus Christus onvervalscht te bewaren !

Dit is zoo ongeveer de gang en de inhoud van het boekje van dr. Kaajan, dat we ten zeerste ter lezing aanbevelen.

Naar wij vernemen, zal de volgende week bij de uitgeversfirma W. Kirchner, Amsterdam, een boek van bijzondere beteekenis verschijnen, nl. een Rembrandtalbum toegelicht door dr. J. C. de Moor, v.d.m. te Utrecht.

Deze bundel bevat schilderijen, die betrekking hebben op de Christelijke feestdagen. De schrijver tracht de lezers te leeren, hoe men schilderijen moet zien. Indien zij de aanwijzingen van dezen gids volgen, zullen zij door Rembrandt zelf gesticht worden.

Dit is een nieuw idee, waardoor dit boek een eigen karakter draagt. Daar het de bedoeling van schrijver en uitgever is de kunst van den vorst onzer schilders voor een ruimen kring toegankelijk te maken, is de prijs van dit fraai uitgevoerde album zoo laag mogelijk gesteld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen