Uit het kerkelijk leven.

Wat de Vrijz. Hervomden nu van plan zijn te doen.
Het Weekblad voor de Vrijz. Herv. is nog al onder den indruk van het verwerpen van bet z.g.n. vredesvoorstel door dr. Niemeyer in de Synode voorgedragen en verdedigd. Het was nog wel voorgesteld door mannen van verschillende richtingen en nu heeft de Synode niet eens gewild, dat het voorstel door de Kerk zelve zal worden besproken !
Wat dat indienen door mannen van verschillende richting aangaat, hebben wij dadelijk en telkens het onze gezegd. En ds. Bongers heeft het in de Synode ook in het midden gebracht. Nooh de Confessioneelen, noch de Geref. Bonders zijn er bij betrokken geweest. Ze zijn door de Herv. Broederschap netjes buitengesloten, hoewel ze telkens vroeger in den kring werden opgenomen. Men heeft zich eenvoudig door de Modernen laten verschalken, die gezegd hebben : „het moet nu met die vervelende lui maar eens uit zijn ; daarmee valt toch niet te praten ; ze houden ons maar op ; en daarom moeten we ons op een bepaald voorstel concentreeren en dan zee in !"
Het Moderamen van de Herv. Broederschap heeft dat aanvaard en heeft, om de samenwerking met de Modernen en de Geref. Bonders voor 't hoofd gestooten.
Het Moderamen, zeggen we. Want de Herv. Broederschap is niet over deze zaak gehoord. En toen het in dien kring later voorloopig besproken werd was er niemand die het voor z'n rekening wilde nemen en zoo kwam de Herv. Broederschap er buiten te staan en het bleef aan enkelen particulier om met het scheepke te varen ; met name ds. Wagenaar van Rotterdam, naast wien ds. Hoek van Amsterdam
Men moet dan ook niet spreken van een indienen door verschillende richtingen. Want dan stelt men het toch wezenlijk verkeerd vóór. De Herv. Broederschap is er tot nog toe tegen. De Ethischen als zoodanig zijn er niet voor. De Confessioneelen en de Geref. Bonders staan er vierkant tegenover. Blijft over : enkele personen van rechts individueel, benevens een enkele van de Evangelischen en dan de Modernen !
Dat de Synode, wetende alles wat er de laatste jaren gepasseerd is, bij een voorstel onder deze omstandigheden overhaast ingediend, er niet veel voor voelde, om er de Kerk mee lastig te vallen, kunnen we uitermate goed begrijpen. En vooral de Modernen moeten nu niet de verdrukte onschuld spelen. Hun spel, met name het spel van dr. Niemeyer, is danig mislukt en er is reden voor Men zint nu wat verder door de Vrijzinnigen moet gedaan worden. En het advies luidt : de verschillende organisaties moeten nu opnieuw met een voorstel komen, waarbij de organisaties — en niet een paar personen particulier — gekend worden.
Of het resultaat heel veel anders zal zijn als men dat doet ?
Wij meenen redenen te hebben om te gelooven, dat het resultaat niet veel beter zal wezen.
Evenwel — was dit voorstel niet aangekondigd als het laatste, waarmee men zou pogen om een betere positie voor de Vrijzinnigen in de Hervormde Kerk te verkrijgen ?
Ons dunkt — men moest 't nu maar als het laatste blijven beschouwen en, wat gedreigd werd, nu ook waar maken : men moest maar heengaan ! Soort zoekt soort; Vrijzinnig bij Vrijzinnig ; zoo zouden de Vrijzinnig-godsdienstigen in den weg van samentrekking der geest verwanten een eigen kerkelijke (of onkerkelijke ? ) gemeenschap vormen, voor zichzelf tot zegen en voor anderen van beteekenis, meer dan nu.
Maar dat consigne : weggaan en de Hervormde Kerk verlaten, wil men toöh niet gaan geven. Tegen beter weten in wil men andere leuzen als beter en mooier, aanheffen. Wat alles natuurlijk hoe langer hoe meer op niets moet uitloopen. Hoe velen, hoe ontzaglijk velen die Vrijzinnig zijn willen niet blijven in de Hervormde Kerk. Ook al roept men hen duizendmaal terug. Ze gaan. Omdat ze voelen, dat ze in de Hervormde Kerk niet op hun plaats zijn. Omdat ze weten, dat de strijd van de Vrijzinnigen in de Hervormde Kerk tooh vruchteloos is, door dat ellendige volk dat in die Hervormde Kerk is en blijft, vasthoudende aan dien verouderden Bijbel en aan die versleten belijdenis ! Dat taaie geslacht, dat als onkruid overal groeit, in de steden en in de dorpen, krijgt men er toch niet uit en het Nederlandsche volk wil nu eenmaal liever dat verouderde Evangelie, dan de nieuwste leeringen van zulke uitnemende menschen, als al die Vrijzinnige dominé's en Vrijzinnige propagandisten zijn ! Ons volk is er te dom voor, om die Vrijzinnige beginselen naar waarde te schatten. En daarom — ja, laten de Vrijzinnigen, — die den Bijbel hebben losgelaten als Gods Woord en het Evangelie des Kruises hebben ingewisseld voor een evangelie naar den mensch — laten ze maar weg gaan ; 't is maar beter. Gelijk velen hunner het ook doen en hoe langer hoe meer doen zullen.
Nieuwe pogingen wil men weer doen. Natuurlijk moeten de leiders daar nu wel mee komen. Want als die óók al zouden gaan stilzitten, dan valt alles zéker ineen. Dan wordt het heelemaal een saaie boel en dan gaan de Vrijzinnigen zéker aan den loop ! Dan brokkelt alles natuurlijk met de week af en dan is het verloren. Daarom moet de moed er in blijven. En men zal weer nieuwe pogingen gaan aanwenden. Nu in samenwerking niet met enkele personen, maar met kerkelijke organisaties.
We zouden willen vragen : is men onder de Vrijzinnigen in de Hervormde Kerk zoó onnoozel, zoó naïef, dat men hier wezenlijk nog eenige waarde aan hecht en dat men er wezenlijk nog iets van verwacht?
Genoeg hierover. Andere pijlen heeft men óók nog op z'n boog; want een Vrijzinnig-Hervormd mensch laat zich niet voor één gat vangen !
We denken hier aan een artikel van voorkomend in 't laatste nummer van het Weekblad voor de Vrijzinnig Hervormden {22 Aug. j.l.).
Ook hij heeft het over „een deel der niet-Vrijzinnigen, die met óns aan dit reglement hebben meegewerkt en het mét ons hebben ingediend" Hij zegt niet welk deel, noch hoe groot dat deel is. „Een kindenhand is spoedig gevuld." Maar om iets uit te richten heeft men toch andere dingen noodig, dan waarmee men een kinderhand vult.
Als dr. Van Mourik Broekman dan verder handelt naar aanleiding van de vraag : wat nu ? — wijst hij er op, dat velen in den kring der Vrijzinnig Hervormden er voor zijn om plaatselijk te streven naar een soort modus-vivendi. En waar nu weer opnieuw (verhinderd is dat de modus-vivendi algemeen kan worden ingevoerd, Willen velen plaatselijk trachten daar te bereiken, wat er te bereiken is, plaatselijk met rechtzinni'gen, 't zij Kerkvoogden of Kerkeraden, onderhandelend.
Zoo wil men dan op meer plaatsen bewerken, dat het wordt als in Leeuwarden, Zwolle, Deventer, Lochem, Den Bosch, Gorinchem, Alkmaar, waar de Ortbodoxen van de plaatselijke houding der Vrijzinnigen profijt trekken, om zoo In méér gemeenten Orthodoxen en Vrijzinnigen naast elkaar te laten wonen, maar dan natuurlijk in de toekomst meer , zóó, dat in Orthodoxe gerneenten ook  Vrijzinnigen ruimte krijgen voor een eigen predikant en eigen Kerkeraadsleden.
Hiertegen komt nu dr. Van Mourik Broekman óp en wil, in wraak over het verwerpen van het vredes-voorstel door de rechtzinnige leden der Synode —en door de rechtzinnige kerkelijke vereenigen — van tactiek gaan veranderen.
„Heeft de praktijk" — zoo zegt hij — „niet duidelijk geleerd dat plaatselijke toepassing van onze beginselen ons niet brengt daar, waar wij moeten zijn ? Het feit, dat de Orthodoxie de stelregel van Rome huldigt: „accepteer de vrijheid, die onze tegenstanders óns bieden, maar gebruik ze, om dien tegenstanders zélve alle vrijheid te ontnemen" dwingt ons tot haar te zeggen : gij zelf laat ons maar één weg ter bereiking van onze wenschen, n.l. de algemeen-kerkelijke weg.
De tot nu toe gevolgde taktiek heeft nergens geleid tot bevrediging, heeft nergens onze krachten versterkt, heeft nergens onze tegenstanders er toe gebracht met ons samen te werken tot een algeheel© oplossing."
Na dan nog over den religieus-socialistischen Bond gesproken te hebben, en gezegd te hebben dat die óok niet op een oriënteering der Vrijzinnige Hervormden naar rechts gecharmeerd zijn, vervolgt hij :
„Zoolang ons standpunt is, dat het godsdienstige leven behoefte heeft aan een kerkelijke organisatie ;
zoolang wij meenen dat wij de Ned. Hervormde Kerk moeten maken tot een woning, waar wij ons overal en vrij kunnen bewegen,
zoolang ook zullen wij onze macht in die Kerk en tot dat doel zoo groot mogelijk moeten maken en zoo voordeelig mogelijk moeten aanwenden, m. a. w. zullen wij moeten zoeken naar een taktiek waardoor niet onze tegenstanders worden bevoordeeld en onze geestverwanten worden vervreemd, maar die integendeel onze tegenstanders benadeelt en de onzen zooveel mogelijk verzamelt."
Het is duidelijk welk advies hier gegeven wordt: geen paridon aan de rechtzinnigen in gemeenten waar de meerderheid vrijzinnig is.
Zóó zal men z'n tegenstanders zooveel mogelijk benadeelen ; de Vrijzinnigen zooveel mogelijk bij elkaar houden en ook de Religieus-Socialistische leden der Kerk voor de Kerk het best behouden en de gelederen der Vrijzinnig Hervormden zullen er door worden aangevuld"!
Is het niet mooi ! In Zutphen, Deventer, Boskoop, — ja waar al niet : zullen de Vrijzinnigen beter bij elkaar blijven als aan de rechtzinnigen geen enkel voorrecht verleend wordt.
Is er iemand, die 't gelooft? De „tegenstanders zullen zooveel mogelijk worden benadeeld."
Is er iemand, die 't gelooft ? De Religieus-Socialistische leden zullen er door voor de Kerk behouden worden.
Is er iemand, die 't gelooft ? En is er iemand, die het gelooft, dat het Vrijzinnig zou wezen, om in de Hervormde Kerk, waar men zelf de meerderheid heeft, niets anders te dulden, dan wat de Vrijzinnigen gelooven en belijden en andersdenkenden als tegenstanders zooveel mogelijk nadeel te berokkenen ?
Hoe een zoo verstandig man een zoo dom advies kan geven, begrijpen we niet ; en hóe een zoo Vrijzinnig theoloog zoo onvrijzinnig kan orakelen, vatten we niet. een oogenblik gelooven kan, dat zulks mogelijk en uitvoerbaar zou wezen, wat hij voorstelt en aanraadt, kunnen we maar moeilijk aannemen.
Intusschen zouden wij voor deze taktiek volstrekt niet bang noch bevreesd zijn.
Het zal den rechtzinnigen geen schade brengen, als men zoo dom en zoo onvrijzinnig in het moderne kamp zou gaan handelen.
Maar het zou ons spijten voor de Vrijzinnigen zélf.
Want ze zouden er geen eer bij inleggen.
En vele Vrijzinnigen zullen nooit instemmen met zulk een taktiek.
Wij vreezen zelfs, dat het den Vrijzinnig Hervormden op verlies in eigen kamp zou komen te staan door het vertrek van degenen, die Vrijzinnig heeten en Vrijzinnig zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen