Uit de Pers.

De Bartholomeüsnacht.
Wij vonden onlangs in een oud „Standaard" nummer (no. 15448, van Donderdag 24 Aug. 1922) een artikel over den Bartholomeüsnacht (bij gelegenheid van de 350-jarige herdenking), dat wij voor een gedeelte hier laten volgen.
„Menigeen zou, — zoo liet eens onze Groen vanPriinsterer zich uit — gelijk eene Godsdienst, evenzoo eene Geschiedenis voor niemand aanstootelijk verlangen. Vergeten we niet, dat in deze wereld van dwaling en bederf, met het ophouden der ergernis, de heilzame kracht, beide van Godsdienst en Historie, teloor gaat. Geen terugdeinzen voor de waarheid, omdat zij in den prikkel haar kenmerk en tevens haar vermogen tot opwekking en ter genezing behoudt.
En dan is het historische waarheid, dat aan het Fransche Protestantisme, na een halve eeuw van worsteling en aanvankelijken triomf, in de zwarte duisternis van den Barthelsnacht, enkel door duivelsch verraad, een dolkstoot in den rug werd toegebracht, die het wel niet vernietigde maar dan toch alle hoop op een protestantsch Frankrijk voorgoed den bodem insloeg en een rampspoedige wending gaf aan den loop der staatkundige gebeurtenissen in West-Europa.
In geen land, ons eigen vaderland uitgezonderd, werd van het begin af de Hervorming bloediger bestreden dan in Frankrijk, maar nergens ook scheen een tijdlang haar ster schooner te flonkeren en ontplooiden zich voor de zaak der geloofsvrijheid rijker vooruitzichten.
Reeds in 1521 waren er behalve de Waldenzen, Evangelische gemeenten in Frankrijk; maar in dat zelfde jaar ook liet reeds de Sorbonne te Parijs Luthers geschriften verbranden. En van dien tijd af woedde al feller de vervolging om de verbreiding der nieuwe leer te stuiten. Zelfbehoud deed tenslotte de Hugenoten, tegenover de roomsch katholieke partij, die gesteund werd door Spaansche en pauselijke hulptroepen, naar de wapenen grijpen te hunner verdediging. God de Heere beschikte het zoo, dat ettelijke voorname mannen zich aan hun zijde schaarden, waaronder de edele Gaspard de Coligny, als onze Prins Willem leider en toevlucht der vervolgden om des geloofs wil, en deswege ook door onze koningin nog voor korte jaren, bij een bezoek aan zijn monument te Parijs eerbiediglijk gehuldigd; en zoo brak over geheel Frankrijk de burger-en godsdienstoorlog uit, die, als schriklijk pleit van dwang en vrijheid, nu eens de Hugenoten er onder bracht en dan weer aan hun zaak een blijder dag scheen te beloven.
Tot driemalen toe werd een vrede gesloten, doch telkens weer verbroken. Het edict van Januari 1562 bracht zelfs voor de toen wel 2000 Gemeenten der Hugenoten 'n nagenoeg volledige godsdienstvrijheid, maar die aanstonds weer verkracht werd in het bloedbad van Vassy, tot eindelijk in 1570 de zoen definitief verkregen scheen en admiraal Coligny zijn groote en laatste poging kon ondernemen voor de geestelijke vrijmaking van Frankrijk en de Nederlanden beiden. Maar toen was het ook, dat helsch verraad tusschenbeide trad om dien toeleg te verijdelen en den schoonen droom van 't Protestantisme in Frankrijk voor altoos te verstoren.
Het huwelijk van den protestantschen Hendrik de Bourbon, zoon des Konings van Navarre, met de zuster van den Franschen Koning Karel IX, zou de kroon zetten op het verzoeningswerk, doch werd door de pauselijke partij aangegrepen als welkome gelegenheid om haar plannen van moord en vernietiging te kunnen uitvoeren. Van overal waren de voornaamste protestanten naar de hoofdstad getogen ter viering van het heuglijke huweiijksfestijn en nog waren de laatste feestklanken niet weggestorven, of reeds slopen van verschillende zijden de sluipmoordenaars aan, door wier hand de argelooze feestgangers vielen. Op duivelsche aanstichting van Katharina de Medicis vierde Rome dien nacht te Parijs zijn bloedbruiloft. Drie dagen lang hield de orgie van bloed-en moordlust aan. Een stellig te angstvallige telling bracht het aantal slachtoffers voor de hoofdstad op minstens 3000 en voor het platteland op 25000, onder welke zich bevond de bloem van het protestantsche Frankrijk, met den gruwelijk verminkten Coligny aan het hoofd.
Na het overlijden van Katharina, de Izebel van haar tijd, kwam er toen weer een periode van verademing. Hendrik van Navarre werd opvolger op den troon; en al ging hij ook over tot het Roomsche geloof, „omdat Parijs wel een mis waard was", hij vergat toch zijn geloofsgenooten van weleer niet en aan hem is de uitvaardiging te danken van het beroemde edict van Nantes, dat den Hugenoten wel geen volkomen gelijkstelling schonk met de Roomschen, maar hun toch vrijheid van religie waarborgde en tevens de gelegenheid tot nieuwe geestelijke krachtsontplooiing opende.
Na 's Konings dood, die viel door de hand van een sluipmoordenaar, kwam er echter een keer in dien gunstigen toestand. Op allerlei manier werden de rechten der Hugenoten verkort en geschonden. Nieuwe strijd brak uit, tot onder Lodewijk XIV, den beruchten „roi-soleil", het ruwst geweld tegen de Protestanten werd te baat genomen om hen er geheel onder te krijgen. De verkrachting van het onherroepelijk edict werd gevolgd door een brutale intrekking en daarmee waren de vervolgden vogelvrij verklaard. Er was nu absoluut geen geloofsvrijheid meer voor hen, maar ook geen maatschappelijk recht en die niet boog of zijn geloof afzwoer, werd naar de galeien verwezen. Een behandeling erger dan van Paria's, voor wie zich niet door de vlucht kon redden.
Naar het eenparig getuigenis der historieschrijvers was de herroeping van 't edict van Nantes niet alleen een daad van uitgezochte wreedheid, maar ook een noodlottige  dwaasheid voor Frankrijk zelf. Het stond gelijk met de vernietiging of uitbanning van het vreedzaamste, nijverste, beste, meest ontwikkelde deel der natie. De schade die het Rijk van den „allerchristelijksten Koning" zich daarmee toebracht, was onberekenbaar. Hoe zorgvuldig Louvois ook de grenzen bewaakte, toch vonden bij het half millioen Protestanten nog middelen en wegen om uit te wijken naar Holland, Engeland. Brandenburg en Zwitserland, waar ze met open armen ontvangen en getroost werden.
Frankrijk was nu van de „pest" van het Protestantisme bevrijd. Met welke gevolgen voor de staatkundige ontwikkeling des lands? Laat de geschiedenis er het antwoord op geven! Na de glorie van den Zonnekoning kwam de moreele en politieke inzinking. Geslagen werd door God, wie zijn kinderen als schapen, ter slachting gedoemd had. Straks goot de groote revolutie een vloed van jammeren over Frankrijk uit. En wel deed toen een Napoleon de  militaire glorie weer herleven, maar het volk bekeerde zich niet, knielde enkel voor een anderen „rosbeklemmer", die het geen waarachtige verhooging, door het oefenen van gerechtigheid, bracht. Latere revoluties toonden het maar al te duidelijk. Een reeks van jaren was de wil van Frankrijk voor Europa de wet; maar wat heeft die hegemonie anders gebracht dan onvrede en uiteenscheuring, in plaats van verzoening en toenadering? We weten niet wat de toekomst ons brengen zal, maar wie gelooft niet, dat de historie zich in heel andere banen zou hebben bewogen, indien Frankrijk niet juist die kostelijke elementen had uitgestooten, die op de mentaliteit van de groote natie, draagster van zoovele voortreffelijke eigenschappen, louterend hadden kunnen inwerken? "

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen