Staat en Maatschappij.

De politieke toestand.
De aanneming van het amendement Kersten, om de gelden ten behoeve van den gezantschapspost bij het Vaticaan van de begrooting van Buitenlandsche Zaken te schrappen, verleden week woensdag, heeft, verstrekkende gevolgen gehad.
In de vergadering van de Tweede Kamer van den avond te voren zeide de leider van de R. Katholieke Kamerfractie, dat bij aanneming van het amendement de Roomsch Katholieken ernstig moeten overwegen of zij hun stem aan de begrooting van Buitenlandsche Zaken kunnen geven. „Wij zullen zoo ging dr. Nolens verder — ook de vraag hebben te beantwoorden of wij steun kunnen verleenen, - aan welk Kabinet dan ook, voortgekomen uit groepen aan welker medewerking de opheffing van den gezantschapspost zou zijn te wijten".
Toen nu op den daarop volgenden dag de Kamer met 52 tegen 42 stemmen besloot de gelden voor den gezant bij het Vaticaan te weigeren, was het natuurlijk gevolg van de afgelegde verklaring van dr. Nolens, dat de vier Roomsche ministers in het Kabinet hun ontslag aan de Koningin aanboden en kon het niet anders, dan dat ook de andere ministers, zij 't op andere gronden, hun portefeuilles ter beschikking van het Hoofd van den Staat stelden.
En zoo trad Zaterdag l.l. een Kabinetscrisis in zijn vollen omvang in. Bij de stemming over het amendement Kersten stonden aan diens zijde alle partijen der linkerzijde, alsmede de Chr. Historischen en de eenlingen in de Kamer, de heeren Braat en Lingbeek. Tegenover de Staatkundiig Gereformeerden plaatsten zich behalve de Katholieken, de Antirevolutionairen.
Dat de politiek, en niet het beginsel, een groote rol bij dit incident speelde, blijkt overduidelijk uit de verklaringen, welke door de Sociaal Democraten en de Vrijzinnig Democraten werden afgelegd en uit de houding, welke de Vrijheidsbond bij het algemeen politiek debat had in genomen.
De gelegenheid, welke ds. Kersten aanbood, om die coalitie een stok tusschen de beenen te werpen, was te mooi, om er ditmaal geen gebruik van te maken.
Intusschen is de vraag ten volle gewettigd, en is het ook noodig om met het oog op het verdere verloop van de crisis haar te stellen: Of de schuld van 't gebeurde is te wijten aan de Roomsch Katholieken, dan wel aan de Chr. Historischen, of met andere woorden: moeten die eersten of de laatsten voor het uiteenvallen der coalitie verantwoordelijk worden gesteld.
Nu is op één zaak al dadelijk de aandacht te vestigen en wel op het feit, dat het afstemmen van den gezantschapspost bij het Vaticaan den Minister van Buitenlandsche Zaken geen aanleiding heeft gegeven zijn ontslag aan de Koningin in te dienen. Daaruit blijkt, dat 't landsbelang, dat bij het afstemmen van den post is betrokken, niet zoo groot is, als aanvankelijk de woorden van den Minister deden vermoeden.
En nu de schuldkwestie!
Om deze te beoordeelen zal men moeten weten, of dezen zomer bij de formatie van het Kabinet-Colijn tijdens de bespreking van het accoord van samenwerking tusschen de drie rechtsche partijen, ook het punt van het gezantschap bij het Vaticaan is ter sprake gekomen. En zoo ja, welke voorwaarden en bedingen toen zijn gesteld geworden. Mocht deze zaak op haar beloop zijn gelaten — wat ons niet goed aannemelijk toelijkt, omdat toch een ieder 't geen Woensdag gebeurde, heeft kunnen zien aankomcn — dan zouden wij deze wijze van doen als onverantwoordelijk durven kwalificeeren; Men is dan in zee gegaan, zonder zich te hebben verzekerd van den koers, welke het schip van Staat had te volgen. Voor den oningewijde is het moeilijk hier een oordeel uit te spreken.
Echter lijkt ons — hoe dit alles ook zij — de houding van de Chr. Historischen niet sterk, want hadden deze bij de samenstelling van het Kabinet-Colijn niet voldoende zekerheid gehad dat van hun afwijkend gevoelen goede nota was genomen, dan hadden zij geen deel mogen nemen aan de coalitie en zeker hadden de heeren Schokking en De Geer er voor moeten passen om als minister zitting te nemen in een ministerie waarvan zij wisten, dat de Minisiter van Buitenlandsche Zaken ook weer voor 1926 een post voor den gezant bij het Vaticaan op zijn begrooting zou brengen.

Maar behalve de zwakke houding van de Christelijk Historischen lijkt ons hun politiek optreden bij die stemming over het amendement-Kersten ook niet in alle opzichten verklaarbaar. De Christelijk Historischen hebben zich toch voldoende rekenschap kunnen geven van wat bij de partijen aan de linkerzijde voorzat, hoe het daar niets anders was dan spelen van politiek spel. En mochten de Christelijk Historischen zich nu laten gebruiken om aan dit politiek spel succes te geven? Wij achten zulk een houding, welke tot den politieken chaos moest voeren, onverantwoordelijk.
Want inderdaad heeft de aaameming van 't amendement-Kersten den politieken chaos gebracht. Een ministeriëele crisis als thans is ingetreden, vindt zijn weerga niet in de parlementaire geschiedenis van ons land Een oplossing van de crisis door het optreden van een Kabinet gevormd door Antirevolutionaire en Christelijk Historische ministers, of Antirevolutionaire en Roomsch Katholieke ministers, of alleen Antirevolutionaire ministers, is uitgesloten omdat zulk een Kabinet zijn politieke basis zou missen. Ging men toch op een van deze manieren in zee, dan zou een nieuwe crisis niet kunnen uitblijven. Men was dan voor vandaag wel geholpen, maar zat morgen weer in de moeilijkheid.
Op dezelfde gronden en overwegingen kan ook, naar het ons voorkomt, van een z.g.n. Zakenkabinet of extra Parlemen­tair Kabinet geen sprake zijn. Immers men mag met zekerheid aannemen dat zulk een Kabinet noch den steun zou hebben van de Sociaal Democraten, noch van de Roomsch Katholieken, om niet van den Communist en die Vrijzinnig Democraten te spreken. Deze groepen beschikken reeds met elkander over meer dan 60 stemmen.
In welke richting dan de oplossing van de crisis zal moeten worden gezocht, valt op dit oogenblik moeilijk te zeggen. Echter is in de zeer hachelijke omstandigheden waarin het land verkeert, het in de allereerste plaats noodig dat een zeer voorzichtig beleid wordt gevoerd en dat daarbij ons volk zich van alle opwinding onthoudt. Samenkomsten als waarvan wij lezen, en die dienen moeten om de afschaffing van het gezantschap bij het Vaticaan feestelijk te herdenken, zijn ten eenenmale af te keuren, zij prikkelen onnoodig en bederven de politieke atmosfeer. Bovendien is 't gezantschap nog niet heen. Er is een politieke constellatie denkbaar, waarbij alles bij bet oude blijft, zelfs de positie van Rome wordt versterkt, maar waardoor ons land in eene situatie wordt gebracht die funest kan worden.
Daarom is de eenige raad, die ons volk op dit oogenblik heeft te betrachten deze, dat men rustig blijft en zich van alle handelingen onthoudt, die den toestand kunnen verergeren of noodeloos ingewikkelder maken. Laten wij ons van den grooten ernst van den tijd waarin wij op dit oogenblik leven, rekenschap geven, daarop vertrouwende, dat het alleen die Heere is, die uitkomst kan geven, ook uit den grootsten nood.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen