KERKELIJKE RONDSCHOUW

De verhoudingen in de Ned. Herv. Kerk.
Onlangs becijferden we, aan de hand van allerlei gegevens die ons nu ten dienste staan, dat van de 1644 Hervormde predikantsplaatsen er 502 Ethisch, 477 Vrijzinnig, 451 Confessioneel en 214 Gereformeerd zijn. Ongeveer natuurlijk. Want wij herhalen, dat deze cijfers veelszins voor verbetering vatbaar zijn misschien.
Van de 502 Ethische predikantsplaatsen zijn er 42 vacant; van de 477 Vrijzinnige plaatsen is het aantal vacatures 100; bij de 451 Confessioneele zijn er 61 en bij de 214 Gereformeerde zijn er 71 vacant.
Wij hebben dus, naar verhouding, het leeuwenaandeel van de 273 vacante plaatsen.
Nu willen we eens even nagaan waar die Vrijzinnige, Ethische, Confessioneele en Gereformeerde predikantsplaatsen zitten. En dan krijgen we:
In de Classis Arnhem: 42 pred. plaatsen, zijnde: 2 V., 18 E., 14 C, 8 G.
In de Classis Nijmegen: 40 pred. plaatsen, zijnde: 4 V., 28 E., 5 C, 3 G.
In de Classis Zutphen: 55 pred. plaatsen, zijnde: 19 V., 28 E., 8 C, — G.
In de Classis Tiel: 29 pred. plaatsen, zijnde: 6 V., 14 E., 5 C, 4 G.
In de Classis Bommel: 32 pred. plaatsen, zijnde: 2 V., 12 E., 10 C, 8 G.
In de Classis Harderwijk: 35 pred. plaatsen, zijnde: 1 V., 3 E., 6 C, 25 G.
In de Classis Den Haag: 44 pred. plaatsen, zijnde: 2 V., 9 E., 28 C, 5 G.
In de Classis Rotterdam: 60 pred. plaatsen, zijnde: 1 V., 16 E., 30 C, 13 G.
In de Classis Leiden: 50 pred. plaatsen, zijnde: 3 V., 10 E., 31 C, 6 G.
In de Classis Dordt: 55 pred. plaatsen, zijnde: 5 V., 7 E., 22 C, 21 G.
In de Classis Gouda: 46 pred. plaatsen, zijnde: 8 V., 5 E., 6 C, 27 G.
In de Classis Brielle: 30 pred. plaatsen, zijnde: 9 V., 2 E., 8 C, 11 G.
In de Classis Amsterdam: 55 pred. plaatsen, zijnde: 2 V., 14 E., 35 C, 4 G.
In de Classis Haarlem: 43 pred. plaatsen, zijnde: 16 V., 22 E., 5 €., — G.
In de Classis Alkmaar: 50 pred. plaatsen, zijnde: 38 V., 9 E., 3 C, — G.
In de Classis Hoorn: 39 pred. plaatsen, zijnde: 35 V., 2 E., 2 C, — G.
In de Classis Edam: 25 pred. plaatsen, zijnde: 10 V., 12 E., 3 C, — G.
In de Classis Middelburg: 28 pred. plaatsen, zijnde: 1 V., 17 E., 9 C, 1 G.
In de Classis Zierikzee: 26 pred.plaatsen, zijnde: 4 V., 10 E., 6 C., 6 G.
In de Classis Goes: 34 pred. plaatsen, zijnde: — V., 25 E., 9 C, — G.
In de Classis IJzendijke: 22 pred. plaatsen, zijnde: 7 V., 13 E., 2 C. — G.
In de Classis Utrecht: 39 pred. plaatsen, zijnde: — V., 7 E., 16 C, 16 G.
In de Classis Amersfoort: 31 pred. plaatsen, zijnde: — V., 12 E., 8 C, — G.
In de Classis Wijk : 20 pred. plaatsen, zijnde : — V., 3 E., 12 C, 5 G.
In de Classis Leeuwarden: 58 pred. plaatsen, zijnde: 41 V., 6 E., 10 C, 1 G.
In de Classis Sneek: 41 pred. plaatsen, zijnde: 11 V., 2 E., 27 C, 1 G.
In de Classis Franeker: 50 pred. plaatsen, zijnde: 23 V., 13 E., 14 C, — G.
In de Classis Dokkum: 44 pred. plaatsen, zijnde: 17 V., 3 E., 20 C, 4 G.
In de Classis Heerenveen: 47 pred. plaatsen, zijnde: 22 V., 10 E., 15 C, — G.
In de Classis Zwolle: 34 pred. plaatsen, zijnde: 5 V., 14 E., 9 C, 6 G.
In de Classis Deventer: 42 pred. plaatsen, zijnde: 15 V., 20 E., 4 C, 3 G.
In de Classis Kampen: 26 pred. plaatsen, zijnde: — V., 6 E., 13 C, 7 G.
In de Classis Groningen: 48 pred. plaatsen, zijnde: 29 V., 11 E., 7 C, 1 G.
In de Classis Winschoten: 40 pred. plaatsen, zijnde: 24 V., 8 E., 7 C, 1 G.
In de Classis Appingedam: 41 pred. plaatsen, zijnde: 14 V., 21 E., 6 C, — G.
In de Classis Winsum: 36 pred. plaatsen, zijnde: 19 V., 14 E., 3 C. — G.
In de Classis Den Bosch: 22 pred. plaatsen, zijnde: 13 V., 9 E., — C, — G.
In de Classis Breda: 33 pred. plaatsen, zijnde: 8 V., 15 E., 9 C, 1 G.
In de Classis Heusden: 27 pred. plaatsen, zijnde: — V., 4 E., 10 C, 13 G.
In de Classis Eindhoven : 18 pred. plaatsen, zijnde: 3 V., 12 E., 3 C, — G.
In de Classis Maastricht: 23 pred. plaatsen, zijnde: 4 V., 15 E., 4 C, — O.
In de Classis Assen: 24 pred. plaatsen, zijnde: 14 V., 8 E., 2 C, — G.
In de Classis Meppel: 20 pred. plaatsen, zijnde: 8 V., 8 E., 2 C, 2 G.
In de Classis Emmen: 19 pred. plaatsen, zijnde: 11 V., 5 E., 3 C, — G.
In de Waalsche Gemeenten: 21 pred. plaatsen, zijnde: 21 V., — E., — C, — O.
Totaal 1644 pred. plaatsen, waarvan: 477 Vrijzinnige, 502 Ethische, 451 Confessioneele en 214 Gereformeerde.

De Ethischcn en de Modernen.
De Vereeniging voor Inwendige Zending in Noord-Holland, die altijd bedoeld heeft tegenover het modernisme iets anders en iets beters te brengen in de vrijzinnige gemeenten benoorden Amsterdam— Haarlem, heeft onlangs haar jaarvergadering gehouden. Ds. H.W. Creutzberg, de predikant van de Duinoordkerk, die tegenwoordig onder de Ethischen, vooral onder de jongeren, als een soort orakel geldt, heeft toen een rede gehouden die nog al de aandacht getrokken heeft, rechts en links, 't Onderwerp was ook geweldig interessant. Want in het midden van de Vereeniging, die nu jaar en dag tegenover de modernen of vrijzinnigen staat, zou nu behandeld worden door ds. Creutzberg, oud-voorzitter van de Vereeniging: Nieuwe oriënteering tegenover de Vrijzinnigen. Een nieuw geluid; nieuwe banen; nieuwe wegen en middelen.
Nog al belangrijk!
Ds. Creutzberg zei, dat hij tot de overtuiging is gekomen, dat de houding der orthodoxie tegenover de vrijzinnigen veranderen moet. Groote gevaren dreigen voor de Hervormde Kerk, en wel van rechts. Rechts zegt, dat het goed gaat nu met de Hervormde Kerk, dat het Gods zaak is, welke men daar voorstaat. Maar het gaat niet goed met de Hervormde Kerk, nu rechts zich zoo georiënteerd heeft als in onze dagen 't geval is. En dat zeggen, dat het Gods zaak is, welke men voorstaat, is alle eeuwen door de moraal van de Jezuïeten geweest. Dit is een van de ergste dingen, die bestaan.
De rechtsche partijen, de linker partijen uitdrijvende, hebben met het algemeen stem recht geesten opgeroepen, die ze niet meer kunnen uitwerpen. Een predikant, gereformeerd bondsman, zeide eens in een liberaal moment, dat de rechts confessioneelen toch wel zalig kunnen worden, maar zijn ouderling antwoordde: „Nu ga ik niet meer met u mee". (Of er toen een donderend applaus opging uit de vergadering na deze belangrijke mededeeling van ds. Creutzberg, zegt het verhaal niet).
Spreker herinnert aan de pas gehouden vergadering van het Religieus Socialistisch Verbond. Daar is geroepen: geeft ons godsdienst! Waarom hebben wij niets voor de groote massa? Waarom is er niet één orthodox predikant die lid der S.D.A.P. is? Dit is toch te gek — zoo roept ds. Creutzberg uit — en hij vraagt waarom hier niet kan, wat in Engeland wél mogelijk is. De orthodoxie in ons land bereikt slechts enkele standen, n.l. den boerenstand, den kleinen burgerstand en de helft der aristocratie, die met het reveil is meegegaan. Maar heele standen bereikt zij niet, b.v. het proletariaat. (Die bereiken de Vrijzinnigen zeker wel!?)
Spreker wijst op de gelijkenis van het zaad in den akker. Zoolang de Kerk bestaat heeft zij tegen de gelijkenis gezondigd. (Waarin?) De Kerk ijverde altijd voor het Romeinsche imperium, dat is: één Kerk, één leer. Altijd heeft de Kerk de ketters er uit gegooid. Als zij met hun bezwaren komen, waarom nemen wij ze dan niet op en dragen ze? Dat is de geloofsgenezing, die ook steeds door Jezus is geleerd. (Dit zijn heelemaal geen „groote woorden" en „holle klanken"!) Waarom handelen wij niet naar Jezus' woord in Zijn gelijkenis? Als het modernisme één korreltje waarheid heeft, zal de Kerk het moeten nemen.
Velen zeggen: de Kerk is heilig, want zij is de Kerk van Christus. Maar die zóó spreken hebben ongelijk! (zegt ds. Creutzberg) Onze gereformeerde vaderen hebben (zegt ds. Creutzberg) ons geleerd, wat de Kerk is! In de geheele Statenvertaling komt het woord Kerk niet voor, behalve éénmaal, maar dan is het in heidenschen zin. (Bedoeld is: Hand. 19: 35 „ dat de stad der Efeziërs de Kerkbewaarster is van de groote godin Diana en van het beeld, dat uit den hemel gevallen is").
't Woord „ecclesia" wordt terecht steeds vertaald door gemeente. Het één-Kerkbegrip kan nooit gehandhaafd worden, zelfs niet door Rome, want Augustinus hééft dit begrip vermoord, door te zeggen, dat er in de Kerk veel wolven zijn en daarbuiten veel schapen!
Onze gereformeerde vaderen, die het zoo goed gedaan hebben, wat de Statenvertaling betreft, hebben echter een fout gemaakt door in art. 27 van de Drie Formulieren van eenigheid te zeggen, dat de ware Kerk te herkennen is aan de zuivere verkondiging van het Woord. Hiermede zeggen zij, dat de Hervormde Kerk (wat bedoelt ds. Creutzberg in dit verband met de Hervormde Kerk?) de Kerk van Christus is; maar dat is Roomsche zuurdeesem. De Hervormde Kerk is niet de Kerk van Christus.  O p  h e t  o o g e n b l i k  w o r d t   d e z e  K e r k  v e r m o o r d  d o o r  d e  C o n f e s s i o n e e l e n. (Spatiëering is van ons, niet van het verslag, dat wij voor ons hebben).
Als wij meenen, dat de modernen het fout hebben, moeten wij bedenken, dat we het ook vaak fout hebben en dingen zeggen, die in strijd zijn met de Schrift. (De Schrift dus als norm, de Schrift dus als met autoriteit bekleed en als regel voor leer en leven?)
Spreker vraagt, of de orthodoxie moet voorgaan anderen te verdoemen en de Kerk uit te drijven. Moeten we ook niet van hen leeren? (De Kerk een debating-club?) Moeten we doorgaan met duizenden in de groote steden te verliezen en de modernen er uit te werken? Laten wij in ons leven laten zien, dat wij hervormd zijn door Jezus Christus. (Dit zijn weer heelemaal geen „groote woorden" en ,,holle klanken"...) Als we naast onze liefde voor Christus, ook liefde krijgen voor menschen (dat hebben de orthodoxen dus blijkbaar heelemaal niet, volgens ds. C.) dan worden we heel anders. Er kan nog veel gered worden van wat we nu door onze hand laten gaan!"
Tot zoover ds. Creutzberg.
Uit de discussie, die op het referaat volgde, nemen we hier en daar een gedeelte over.
Ds. Van Hoogenhuijze, van Amsterdam, zegt: „Voor negen tiende, misschien wel voor tien tiende, met 't referaat in te stemmen. We moeten nu niet critiek gaan oefenen op het gesproken woord, want dan verslappen we den indruk. (En dat zou natuurlijk jammer zijn, na zoo'n magistraal betoog, met zulke diepe waarheden en vol van nieuwe ideeën). We zeggen zooveel kwaads over de modernen — zoo vervolgde ds. v.H. — maar dat doen we, omdat we ze niet kennen. Als we ze kennen, leeren we ze waardeeren. De moeilijkheid is echter (en dat raakte de Vereeniging voor Inwendige Zending in Noord-Holland, die nu zooveel jaren tegenover het modernisme evangeliseert): hoe staan wij nu met onze Evangelisaties daartegenover. Hoe kunnen we die modernen als onze broeders beschouwen en toch alles in het werk stellen om onze beginselen ingang te doen vinden in Noord-Holland? De modernen zijn anders dan 50 jaar geleden".
De heer G. Voet, van IJmuiden (waar ds. Creutzberg vroeger predikant is geweest in de Hervormde Kerk) zegt: „wanneer men vraagt naar de consequenties van het referaat, dan is er maar één, n.l. we moeten in de Kerk gelijk op deelen als gelijke partijen; evenredige vertegenwoordiging. Maar in vele plaatsen: Alkmaar, Enkhuizen, enz, gaat de orthodoxie liever onder, dan te willen samenwerken. In Enkhuizen heeft men pas in de orthodoxe Kiesvereeniging een verzoek om samenwerking bot afgewezen".
Ds. Van Dijk, van Bloemendaal, zegt: De modernen zijn geen parasieten. Als wij in een vrijzinnige gemeente een predikantsplaats vragen, mogen we in orthodoxe gemeenten niet weigeren een plaats aan de vrijzinnigen af te staan. Dat is onfatsoenlijk en een christen kan nooit onfatsoenlijk zijn. Laten we — zegt spreker — vooral in onze persoonlijke verhouding vasthouden, wat referent heeft gezegd.
Ds. Kroese, van IJmuiden, zegt: dat hoe ouder men wordt, hoe minder men rekent met het principe, maar des te meer met den mensch.
Ds. Creutzberg antwoordt op de gemaakte opmerkingen. Het is niet gemakkelijk consequenties te trekken, maar het is noodig. Als wij willen, dat de menschen leeren denken als wij, hebben wij het mis. Wij moeten durven zeggen: de orthodoxie in Enkhuizen heeft het mis. Als wij durven vragen, moeten wij ook durven geven. Wanneer wij kwaad willen zeggen van moderne predikanten, moeten wij bedenken, dat zij gemist hebben de opvoeding van de gemeenten, zooals wij die hebben gehad. Waarom weigeren wij de kerk aan de vrijzinnigen? Omdat we bang zijn voor rechts. De zielen van links gaan spreker echter meer ter harte dan de principes van rechts.
Hoe moeten we nu doen? vraagt referent. Niet door een of ander gaatje zien te kruipen en een kerk te veroveren. Als er een inspecteur komt, moet het een Paulus zijn. Wij mogen den modernen predikanten niet de schuld geven; Noord-Holland heeft ook het modernisme bedorven. En toch houden we allen van dat Noord-Holland. Ds. Heynes heeft er in een van zijn boeken van gezegd, dat het gewonnen zal worden voor het Koninkrijk der hemelen, en spreker gelooft dat ook. De komende man, de inspecteur, moet Christus verkondigen, heel anders dan de orthodoxie heeft gedaan".
De voorzitter, jhr. mr. J.W.G. Boreel van Hogelanden te Velzen en ds. A. Snethlage te Spaarndam, spraken ook nog enkele woorden, blijkbaar om vooral ook te laten merken, dat ze „niet vijandig stonden tegenover de modernen".
Of er ook nog een ander geluid gehoord is, weten we niet precies. Uit het verslag, dat wij tot onze beschikking hebben, blijkt het niet. Maar uit een paar opmerkingen, die het Vrijzinnig Weekblad ,,Kerk en Volk" aan het adres van dat „andere geluid" maakt, zouden we opmaken, dat tegenspraak toch gelukkig niet heelemaal heeft ontbroken. „Kerk en Volk" zegt schamper: „die menschen bewijzen de diepere tonen van ds. Creutzberg niet te hebben verstaan".
't Zullen wel orthodoxen, misschien wel Confessioneelen geweest zijn, die bij die „diepere tonen" niet bij konden!
Dat „Kerk en Volk" overigens met blijdschap het „nieuwe geluid" van ds. Creutzberg en zijn geestverwanten gehoord heeft kunnen we begrijpen. In aansluiting aan de woorden van ds Van Hoogenhuijze, die zei: „De modernen zijn anders dan 50 jaar geleden", schrijft het Vrijzinnig Weekblad:
„Het is waar, wat ds. Van Hoogenhuijze zegt: ,,De modernen zijn anders dan 50 jaar geleden".
Wij zeggen: „Een deel der orthodoxie is — waarlijk niet buiten den invloed der modernen om — ook anders dan 50 jaar geleden".
Zij en wij hebben onze woning anders gemeubeld. Wij hebben onze appartementen eerst in jonge werkdrift leeggehaald, vastgetimmerde onbruikbaarheden afgerukt en zijn toen aan 't nieuw-meubelen gegaan. Zij hebben geleidelijk de verandering ingevoerd. Daardoor lijkt het niet zoo „anders".
Maar de stijl der meubels komt merkwaardig veel overeen en in menigen stoel en aan menige tafel, in menige boekenkast van elkander vinden we ons over en weer thuis".

Bond van Ned. Herv. Jongelings-Vereenigingen op Gereformeerden grondslag.
De tweede Algemeene Vergadering van de Provinciale Afdeeling „Zuid-Holland" wordt D.V. gehouden op Zaterdag 5 Nov. a. s. in het Gebouw „Marcus", Mathenesserdijk 315 — hoek Zoutziederstraat — Rotterdam (Delfshaven), aanvang 3 uur.
Ds. H.A. de Geus, van Waddingsveen, zal als voorzitter de vergadering leiden, terwijl ds. W.J. van Lokhorst, van Delfshaven een verhandeling zal geven over: „Het Marxisme". Na de pauze: Jaarverslag van den secretaris en penningmeester.
Alle Vereenigingen uit Zuid-Holland worden dringend uitgenoodigd deze belangrijke vergadering bij te wonen.
Ook belangstellenden zijn hartelijk weikom.
Namens het Bestuur: Z.H. DE GROOT,
Hovenierstraat 16, Rotterdam.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen