JONKER VAN STERRENBURGH

Met toestemming van den Uitgever J. H. Kok te Kampen.
Als Lettinga den moed had in den Gemeenteraad voor de aangevraagde subsidie te stemmen, kon hij er vast op rekenen bij een volgende verkiezing vele stemmen te moeten missen, en oude Brandsma van „de Eendenkooi", die tot de kleine kerk hoorde en jaren lang ouderling was geweest, had zich zóó kwaad gemaakt op ds. Velthuis, dat hij met de vuist op tafel geslagen en verder bij kris en bij kras verzekerd had, niet weer in de kerk te zullen komen zoolang dominé het goed kon vinden, dat puur vreemden de handen uitstaken naar zijns vaders erf zonder dat hij dit beletten kon. Dit was in zijn oog even goddeloos als de daad van Achab, die den wijngaard van Naboth begeerde, en het zou allen, die aan dit snoode werk meededen, vroeg of laat gelijk dezen vergaan.
Evenwel zouden wij de bewoners van Kleiterp onrecht aandoen, wanneer wij ook nog niet van een andere strooming onder hen melding maakten.
Daar waren bijvoorbeeld de handelaars en neringdoenders. De meesten hunner hadden heel goed begrepen, dat de bloei eener gemeente nauw verband houdt met de middelen en wegen van verkeer, en hoewel de concurrentie waarschijnlijk zou toenemen, zoodat een gansche omkeering in de zaken te wachten was, zou dit toch in de toekomst slechts voordeel opleveren als men maar met het verloopen van het getij de bakens leerde verzetten.
Bovenal echter waren het de jeugdige Kleiterpers, die met verlangen de komende dingen tegemoet zagen. Verreweg de meesten onder hen waren nooit de wereld in geweest. Slechts een enkele, die ooit ver buiten eigen gemeente geweest was om een familielid te bezoeken of zijn zaken te doen. Van geslacht tot geslacht was men gewoon aartsvaderlijk bij elkander te blijven.
Toen nu enkele jaren geleden een paar jonge mannen het trappen van de kleikluiten moe waren, zooals zij zeiden, en daarom besloten op de loggers te varen en dus het zeegat uit te gaan, stond het heele dorp versteld over zulk een waaghalzerij. Dat de kinderen van de beide dominé's, van den dokter, of van den notaris, wanneer zij dien leeftijd bereikt hadden, naar een kostschool of gymnasium gezonden werden om daar verder te leeren en dan later iets groots te worden, dat sprak meende men vanzelf, maar dat eenvoudige menschen, wier ouders en voorouders altijd in Kleiterp gewoond hadden, eveneens de vleugelen zochten uit te slaan om in de wijde wereld hun fortuin te zoeken, dat was iets ongehoords.
't Was immers altijd zoo geweest, dat wie als arbeider geboren werd ook als arbeider stierf en dat vervolgens de kinderen zich zochten te bekwamen in het vak of handwerk, 't welk door den vader beoefend werd. Hoogstens dat een enkele leerling, die door den meester daarvoor geschikt geacht werd, de opleiding voor onderwijzer kreeg, maar dat was dan ook de hoogste sport van den wetenschappelijken ladder, welke door een kind uit het volk kon worden bereikt. Voor de rest was 't: „schoenmaker, houd je bij je leest". In het zweet des aanschijns werken vanaf de schoolbanken tot aan het graf.
Zoo was het bij de jongens en wat de meisjes betrof, voor zoover zij behoorden tot den boerenstand, was reeds van jongs af aan hun plaats achter de koeien geweest om het melken te leeren en later bij de karnton, of in den melkkelder om de boter te kneeden, teneinde op volwassen leeftijd eveneens mede aan het hoofd van een boerderij te kunnen staan.
Wanneer een enkele hunner op later leeftijd met een dominé of een anderen „heer" trouwde, was dat in veler oog een kleineeren van den stand, waaruit men was voortgekomen en werd daarmede uitgesproken, dat men liever de juffer uithing dan in een linnen rok, de mouwen van 't jak tot boven de ellebogen opgehaald, het vee te drenken of den oogst mee in de schuren te verzamelen.
Wat de dochters uit den werkmansstand aanging, voor deze stonden eveneens maar twee wegen open. Of zoodra de schoolbanken verlaten konden worden mede uittrekken naar 't veld en in de tusschenuren zich bekwamen in het beoefenen van de breipen of naainaald, öf als meid te gaan dienen ; de sterksten bij den boer, de meer zwakkeren bij de overige burgerij, terwijl een enkele, die om een of ander lichaamsgebrek daarvoor ongeschikt was, 't eerzame beroep van naaister ter hand nam.
Zoo was het altijd geweest, en bij het starre conservatisme, vooral op het platteland zoo algemeen, meende de meerderheid dat dit ook zoo blijven moest.
Stel je b.v. eens voor 'n meisje uit Kleiterp, dat studeeren ging ! „'k Weet niet, wat ik liever doe", had Brandsma gezegd, toen zijn dochter, die vriendin was met het meisje van dominé Velthuis, indertijd het waagde hem te vragen, of zij mee naar de stad mocht gaan om daar verder te leeren. Aanstonds had hij haar naar het land gestuurd om de schapen te melken en er bij gevoegd, dat zij voortaan al dergelijke muizennesten maar voor goed uit haar hoofd moest zetten. En toen voor eenigen tijd Jakob, de veerschipper, met zijn schuit de opvaart naar „Arkum" invoer om bij de boerderij van Lettinga een kostbare pian" te lossen, omdat de kinderen muziekles zouden ontvangen, vonden velen dat eene onverantwoordelijke weelde, waardoor zoowel over dit huis alsook over dat van anderen een hoop ellende zou komen. Want dat sprak vanzelf, nu Lettinga met deze uitspattingen begon, zouden er wel meer komen, die dit voorbeeld volgden.
Zoo was bij velen de opvatting.

(Wordt vervolgd)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen