KERKELIJKE RONDSCHOUW

EEN VRIJE CHRISTELIJKE VOLKSKERK HET IDEAAL DER VRUZ. HERVORMDEN., Ds. D. Bakker, van Drachten — voor kort predikant bij de Vrijzinnig Hervormden te Amsterdam — schrijft in Kerk en Wereld, orgaan van de Vereeniging van Vrijz. Hervormden in Nederland (6 Mei 1932) over het Kerkideaal der Vrijzinnig Hervormden en zegt o.a. :
„Wij strijden voor 't ideaal van een vrije Christelijke Volkskerk. En wie daarvoor strijdt moet onherroepelijk in botsing komen met de orthodoxie. Deze menschen mogen nu eenmaal van uit hun beginsel niet verdraagzaam zijn tegenover andersdenkenden". „Het confessioneele gedeelte gaat recht in tegen ons vrije volkskerkideaal en daarom mogen wij in naam daarvan den richtingsstrijd niet ontloopen. Wij doen het niet voor ons genoegen, maar de nood wordt ons nu eenmaal opgelegd en nu moeten wij hem zoo krachtig mogelijk voeren, juist om er een einde aan te maken".
„Als Vrijzinnig Hervormden hebben wij daarom een sterk eenheidsfront tegenover deze onverdraagzame orthodoxie te vormen en een solidaire, eendrachtige houding tegenover haar vast te stellen en in practijk te brengen. Dat is nu nog veel te weinig het geval; er is in dit opzicht in onze beweging te weinig overleg, er wordt veel te incidenteel en te plaatselijk gehandeld ; we moeten meer een algemeene gedragslijn volgen, al moet natuurlijk met plaatselijke omstandigheden rekening worden gehouden".
„Men moet dit alles inzien in het licht van het vrije volkskerkideaal".
„Mede door de kracht van onze algemeene actie in het land, moeten er wijzigingen komen in de reglementen der Kerk, waardoor aan minderheden in de gemeenten (denk aan de groote steden) recht wordt gedaan. En het kan niet anders of dit zal sterk bevorderd worden door een krachtig, solidair optreden van heel onze beweging in al haar geledingen tegenover de onverdraagzame orthodoxie".
Ds. Bakker pleit dan voor de Synodale voorstellen, die aan de Vrijzinnig Hervormden ten goede zullen komen. Hij zegt:
„In dit verband moeten ook genoemd worden de Synodale voorstellen, die dezen zomer in de Classicale Vergaderingen en in tweede lezing ook in de Synode ter sprake zullen komen en die, als ze aangenomen zullen worden, het mogelijk zullen maken dat georganiseerde minderheden diensten mogen vervullen ; dat hun voorgangers als predikanten voor bijzondere doeleinden in het kerkelijk verband worden opgenomen ; en dat zij 90% van den Hoofdelijken omslag terug ontvangen".
„Wij moeten alles doen om de aanneming dezer voorstellen te bevorderen".
Wij moeten krijgen — aldus ds. Bakker — een vrije volkskerk. „Door de verwerkelijking waarvan onze Kerk in een vorm, die past bij den modernen tijd, midden in het cultuurleven van dien tijd kan komen staan".
Dit is ook één van de redenen, waarom ik mij — aldus ds. Bakker — „verheugd heb over de oprichting van „Kerkopbouw" (voorzitter prof. Brouwer). Want uit haar beginselverklaring blijkt heel duidelijk, dat zij het o.a. ook in deze richting zoekt". „Zoo kunnen andere groepen ons helpen bij de verwerkelijking van ons ideaal. In „Kerkopbouw" kunnen we nu elkaar vinden. Dat lijkt mij de groote winst, dat wij elkaar op een gemeenschappelijk plan kunnen ontmoeten, n.l. op dat der Beginselverklaring en de z.g.n. verklaring van Bilthoven. Daaruit kan veel goeds groeien"!
„Prof. Lindeboom spreekt in zijn brochure over de Beginselverklaring van „Kerkopbouw" als van een „merkwaardig stuk, en dat is zoo, als men bedenkt uit welken kring het afkomstig is".
De moderne ds. Bakker, die pas Amsterdam verwisselde voor Drachten, is nog al hoopvol gestemd, hoewel hij ook wel teleurstellingen en tegenvallers ziet. Wat in heel zijn artikel uitkomt, maar ook in het slot, waarvan we deze woorden nog overnemen, waarmee we dan tegelijk dit artikel besluiten :
„Het zou voor ons versterking van onze kerkelijke positie beteekenen. Men stelle zich hiervan echter voorloopig nog niet te veel voor, want ook al kan men hier en daar onder leidende figuren iets van een kentering waarnemen in hxm houding tegenover ons, als het er op aan komt, hebben we met de gemeente te doen, en die is nog zoo ver niet; terwijl ook in dit opzicht „het geloof der gemeente" juist nog bij velen den doorslag geeft".
Kennelijk bedoelt ds. Bakker met z'n „ethische" formule van „het geloof der gemeente", dat vele „ethische" gemeenten de bedoelde „leidende figuren" in Kerkopbouw voorloopig niet zullen volgen. Wat wij niet zouden betreuren.

ALLE HANDS AAN DEK.
De Vrijzinnige Hervormden roeren de trom en willen ook de laatste mannen en vrouwen aan 't werk hebben, 't Gaat er óp of er onder, 't Wordt een kwestie van zijn of niet-zijn.
Om een klein voorbeeld te noemen hoe er gerekend en gewerkt (haast hadden we geschreven „geknoeid" of „geschacherd") wordt, diene het feit, dat door het Provinciaal Kerkbestuur van Friesland (op 't oogenblik in meerderheid modern) er voor gezorgd is, dat dr. Niemeyer van Bolsward weer naar de Synode gaat. In de plaats van twee predikanten moesten er nu voor den tijd van drie jaren één predikant en één ouderling worden afgevaardigd (wat is de beroemde of beruchte Rooster wonderlijk in elkaar gezet; zoodat het waarlijk een puzzle mag worden genoemd!) Dr. Niemeyer moest als predikant aftreden en een ouderling gaat zijn plaats innemen. Dr. Bruins bleef als predikant. Maar ziet — dr. Bruins (die nog één jaar zitting heeft) bedankt; er is dus een vacaturepredikant-Synode-lid. Dr. Niemeyer wordt gekozen (voor een jaar) en dr. Bruins treedt als secundus op. Zoo is de generaal in de vuurlinie gezet en waar dr. Niemeyer mee de vervaardiger is van het beroemde Synodale voorstel tot vredig samenwonen der richtingen in de Kerk, zal hij nu ook in de Synode nog als verdediger van dit voorstel kunnen optreden ! Als dat niet handig in elkaar gedraaid is door de modernen — dan weten we 't niet !!
Ook in ander opzicht klinkt de roep der Vrijzinnigen en wordt de klaroenstoot gehoord. Want er schijnen nog vele slapers te zijn.
Ds. H. de Vos, van Sneek, schrijft in „Kerk en Wereld", orgaan van de Vrijzinnig Hervormden in Nederland, althans : „Het moet ieder, wien het welzijn van het Vrijzinnig Protestantisme ter harte gaat, wel eens bang te moede worden, als hij ziet, hoe gering tenslotte omvang en invloed onzer beweging is. Wanneer wij alleen rekenden „met wat voor oogen is", zouden wij wellicht gaan wanhopen aan de toekomst".
Dat is niet bepaald bemoedigend te noemen. Ook het volgende niet:
„Onze organisatie schijnt nog niet gehoord te hebben van de wet van behoud van energie, laat staan van wereldsche zaken als efficiency en rationalisatie. Al valt er, eindelijk, een lichte vooruitgang te constateeren. En wat onze theologie, onze ethiek, onze sociologie betreft, ach, waar zijn de dagen, toen in Nederland een moderne theologie bestond". „Liet niet het vorig jaar de voorzitter der moderne theologen-vergadering het gebruikelijke litteratuuroverzicht achterwege, omdat wij anders een al te poover figuur zouden slaan". „En wat het bruisende leven betreft — het woord zou den lachlust kunnen opwekken, als wij denken aan de slaapziekte, hardnekkiger dan de Afrikaansche, die groote groepen Vrijzinnigen heeft aangetast en gemeenten ontijdig ten grave sleept".
Niet bemoedigend dus — maar er zijn mogelijkheden, er is opleving, zegt ds. de Vos.
Het komt dus wel. Als men maar tijd van leven heeft. En dan is de Kerk en het volk en de wereld gered. Want — zoo zegt ds. de Vos — men verwacht 't juist niet van den traditioneelen vorm van godsdienst en Christendom (zooals bij de orthodoxie gevonden wordt), maar van het Vrijzinnig Protestantisme. „En nu heeft 't Vrijzinnig Protestantisme een kans, omdat dat juist steeds nauw met de kultuur verbonden geweest is".
Het is dus wel jammer, dat het Vrijzinnig Protestantisme juist nu slaapt den slaap, die erger is dan de Afrikaansche slaapziekte ; dat gemeenten ten grave gesleept worden ; dat moderne theologie ontbreekt; dat een modern litteratuur-overzicht niet kan gegeven worden ; dat de moderne ethiek en sociologie er nog niet is.
't Zou zoo mooi zijn als 't er was.
En nu is het er juist niet! Maar de klaroenstoot is gehoord. De slapers zullen nu wel wakker worden.

DE KOMENDE CLASSICALE VERGADERINGEN EN DE GEVAARLIJKE CLASSES.
Onze Kerkelijke-besturen-organisatie zit wonderlijk in elkaar. Maar hoe we er ook over denken : we zijn er net zoo lang aan gebonden als de Kerk weigert haar te veranderen. En daarom is het lang geen onverschillige zaak hoe de Synode is samengesteld, wie lid zijn van de Provinciale Kerkbesturen en wie in de Classicale Besturen zitten. We mogen er dan ook wel onze volle aandacht aan schenken, vooral nu op den laatsten Woensdag van Juni weer de Classicale Vergaderingen gehouden zullen worden de eenige vergadering waar de Kerken nog wat invloed kunnen laten gelden, bij de Bestuursverkiezing en bij het uitbrengen van advies op de voorgestelde Synodale voorstellen.
Nu is de eene Classis de andere niet. Er zijn helaas ! Classicale ressorten, waar het alles modern is. .Daar kunnen we alleen met Evangelisatiewerk komen, om daar te prediken het Evangelie van Jezus Christus, wat de modernen niet doen, al hebben ze beloofd het te zullen doen.
Andere Classes zijn overwegend orthodox. Maar er zijn er ook, die half om half zijn, die nu eens in meerderheid van stemmen op de Classicale Vergadering rechtzinnig zich uitspreken, en dan weer in meerderheid van stemmen vrijzinnig.
Dat in zulke classes reeds lang van te voren de neuzen geteld worden en de kansen berekend, is bekend. Ook wordt er dan wel eens gescharreld met beroepen, getalmd met afscheid en gehaast met intree — alles met den laatsten Woensdag van Juni voor oogen. Want zooals het Classicaal Bestuur is en zooals de afgevaardigden naar het Provinciaal Kerkbestuur zijn, zóó worden ook de leden van de Synode !
Gevaarlijke, wankele, onzekere Classes zijn b.v. Edam, Assen, Emmen, Groningen, Franeker en Heerenveen.
In Utrecht dreigt geen gevaar voor een moderne meerderheid ; in Gouda ook niet — hoewel daar wel moderne dominees zitten — ook niet in Den Haag. Maar in Noord-Holland staat het anders. Daar is het boven het Y alles modern wat de klok slaat — met één groote klacht over de onverschilligheid, de onkunde, de geesteloosheid en het verval der Kerk. Maar op de Classicale Vergaderingen is in Noord-Holland modern in alles troef. Behalve in de Classes Amsterdam en Haarlem, waar de uitslag der stemming voor de rechtzinnlgen gunstig is. Alkmaar en Hoorn zijn stevig vrijzinnig. Edam is de „gevaarlijke" Classis, wat de verhouding van orthodox en modern betreft; 't is vrijzinnig, maar 't schommelt.
Zoo komt het, dat het Provinciaal Kerkbestuur van Noord-Holland nu eens in meerderheid orthodox, dan weer vrijzinnig is. Amsterdam en Haarlem volgen bij de beurtwisseling op. elkaar wat de verkiezing van leden voor het Provinciaal Kerkbestuur betreft en zenden dan elk een ouderling, waardoor het aantal orthodoxe leden in het Provinciaal Kerkbestuur op gezette tijden stijgt tot 4 (Amsterdam en Haarlem elk 2), terwijl het aantal vrijzinnigen dan 3 is (Alkmaar, Hoorn en Edam elk 1). Maar zoodra is de gunstige beurt voor Amsterdam en Haarlem voorbij, of de meerderheid is vrijzinnig. Is de meerderheid in het Provinciaal Kerkbestuur orthodox, dan zijn ook de twee afgevaardigden naar de Synode orthodox, maar zoodra is de meerderheid weer omgeslagen of de afgevaardigden naar de Synode zijn modern.
Dat nu op de „gevaarlijke" Classis Edam, telkens aller oog is, zoowel van rechts als van links, ligt voor de hand !
Zoo gebeurt het in Drenthe éénmaal in de negen jaren, dat de orthodoxe Classis Meppel 2 leden in het Provinciaal Kerkbestuur benoemt tegenover Assen en Emmen elk 1, wat tot gevolg heeft, dat bij de verkiezing van een Synode-lid de stemmen staken (2 orth. tegenover 2 mod.) en het lot beslissen moet.
Waarbij de Classis Assen en Emmen daarom van zooveel belang zijn, omdat de evenaar hier schommelt. Bij de modernen staan deze Classes dan ook als „gevaarlijke Classes" bekend. En nu hangt hier veel af van het aantal vacatures. Waarschijnlijk zullen er op den laatsten Woensdag in Juni in de Classis Emmen 3 vrijzinnige gemeenten vacant zijn, daar aan ds. Burger, van Zweeloo, met ingang van 1 Mei eervol emeritaat verleend is. Ook zal van beteekenis zijn op welken datum Coevorden vacant wordt.
Groningen en Friesland zijn voor de vrijzinnigen veiliger — maar.de Classes Groningen, Franeker en Heerenveen blijven de aandacht trekken. Vooral ook vanwege de vacante gemeenten, zoowel van rechts als van links.
Och — dat we van deze allerongelukkigste Synodale besturen-organisatie eens verlost mochten worden !

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen