PROTEST

TEGEN DE GEDREIGDE OPHEFFING DER VERGADERINGEN VAN PROVINCIALE SYNODE EN CLASSES IN GELDERLAND — ANNO 1644.
Wij denken van de oude Gereformeerde Kerk na de Dordtsche Synode veel goeds. Onze voorstelling is dikwijls dat alles vredig en ongemoeid toeging, althans de eerste vijftig jaren, 't Is er echter verre vandaan. Wij strijden thans in de Hervormde Kerk om herstel van de Dordtsche Kerkorde, althans een betere kerkorde dan die van 1816, en het Classicale Acta-boek van Neder-Veluwe leert ons, dat vanaf de Reformatie de worsteling er geweest is om een goede kerkorde te bekomen, en toen men deze in 1619 kreeg, dien te behouden.
Zoo zien wij dan de eerste twintig jaren op het gebied der kerkorde geen noemenswaardige moeilijkheden, doch deze beginnen te komen als de Overheid weigert voldoende medewerking te verleenen, dat de Schout met de kerkmeesters zorg dragen om aan predikanten en ouderlingen hun reisgeld te vergoeden voor het bezoeken der drie jaarlijksche Classicale en de jaarlijksche Provinciale Vergadering. Ook het reisgeld voor de verschillende deputaties, beroepsvergaderingen en dergelijke werd met de grootste moeite of geheel niet vergoed, waaruit voortvloeide, dat vele ouderlingen van de Classicale Vergadering wegbleven.
De vergoeding moest komen uit. de kerkekas, doch het blijkt, dat de kerkeraad als zoodanig daar geen zeggenschap over had, ja, tot 1676 waren er nog vele dorpsgemeenten zonder kerkeraad en deed de predikant alles alleen, terwijl de kerkerekening geschiedde ten overstaan van den Schout, en in tegenwoordigheid van den predikant, door de kerkmeesters. Diaconieën bestonden in zoo'n geval nog niet, terwijl de armen der gemeente werden ondersteund uit gildefondsen als b.v. van Sint Anthonius en St. Joris. Alzoo een voortzetting van de R.K. periode.
De kerk had als zoodanig zijn inkomsten uit kerkegoederen, meest landerijen, die bij verpachting het oortjesgeld opbrachten, verzameld onder toezicht van den Schout, waaruit vergaderingkosten werden bestreden.
Waar nu steen en been geklaagd werd over de wanbetaling, kwam er een classificatie der gemeenten, zoodat niet eens elke gemeente een ouderling (gesteld dat zij er een had) afvaardigen kon. Ja, het werd zóó erg, dat de Overheid „als voedsterheeren der kercke" overwoog om de vergaderingen af te schaffen, omdat zij geld kostten, en omdat het Hof veelvuldig werd lastig gevallen de kerkelijke besluiten met geweld te bekrachtigen.
Tegen het afschaffen der vergaderingen rees bij de Classis Neder-Veluwe, den 14 Mei 1644 en volgende dagen te Nykerk vergaderd, een ernstig protest, gezonden aan de Overheid te Arnhem, als volgt :
Remonstrantie der Gedeputeerden des Synodi van Gelderlant, volgens de resolutie des laatstledenen Nederveluschen Classe, tot heweeringhe van de Nootsakelykheit der Synoden, Classen ende visitatien.
Edele, Mogende Heeren.
Het houden van Synoden in elke provincie op vastgesette tyden jaerlyx, is een sake niet eerst sedert de Reformatie, maer van de tyden der Apostelen af, toy alle Christenen gebruikelyk.
Het eerste concily van Nicaea A" 325, can. 5 stelt, dat alle jaer in elke provincie tweemael 's jaers Synoden worden gehouden.
So doet mede het Concily van Antiochien A" 341 can. 20. Ende het Generael Concily van Chalcedon A" 451 can. 19 ordonneert serieuselyk, dat sulke Synoden sonder eenich nalaten op haere tyden tweemaal 's jaers werden onderhouden als in het Wetboek is te sien.
De keiser Justinianus A'' 541 belastet in Novella 131 dat de vastgestelde wetten in de geheele Christenheit werden onderhouden.
Hetselvige is ook hier te lande onder de Fransche koningen en volgens geschiet. So verre dat als de Pauselyke macht ofte Tyrannye boven alle vergaderingen haer op 't hoogste heeft vergeven, en haer aennam van te konnen vrijstelling geven van de wetten by de Apostelen gestelt, de Canonyke doctoren evenwel publykelyk hebben staende gehouden, dat de Paus den Particulieren Bisschoppen het recht van haere Synoden te houden, door syn ordinairische macht niet ontnemen en konde. Ende of hy het onderstonde te doen, naer syne absolute macht: dat men hem alsdan niet en behoorde te gehoorsaemen ; also dese Synoden syn naar Goddelijk recht, raken den gemeinen staet van de kerken, hebben ook haere overgrote nutticheit, en zijn van de tyden der Apostelen af alletyt gebruikelyk geweest. Waeromme sulke Synoden ook onder haerluiden van een yder Bisschop alletyt syn gehouden, sonder eenich verlof van syn Aartsbisschop, syn Primaet, ofte Paus daertoe te versoeken. By de Reformatie hebben onse voorouders dit algemeine, goede, en nodige gebruik vastgehouden, als uit de Acten van de Nationale Synoden A» 1571, 1578, 1586 en ander te sien is, ordonneerende dat de Classicale vergaderingen alle dry maenden, de Synodale ten minsten jaerlyx eens werden gehouden.
Hetselvige is ook in dese Provincie int bysonder sedert de Reformatie, (behalve dat de Classes meest tot ses maenden vergaderen) onverbrekelyk onderhouden, tot het jaer 1612 toe incluis, als wanneer eenige jaeren daerna U Ed. Mog. weten, met wat schade en nadeel van Godes Kerke, ende van" de geheele Provincie, de Synoden alhier opgehouden syn. Waerover het gebruikelyke houden van Synoden A" 1618 weder is hervat, ende met de gestelde kerken ordeninghe in Synodo Nationali biimen Dordrecht A" 1619 na rype overlesin'ge en examinatie door het Ed. Hoff Provinciael en speciale Gecommitteerden uit de Respective Quartieren by U Ed Mog. A" 1620 is geapprobeert, en daerop ons leeraren allen, als ook Classicale en Synodale vergaderingen geordonneert en bevolen om zich daarnaar te regelen, gelyk sedert mede is geschiet, dat wy telkens met voorgaende consent van 't Hoff Provinciael en in tegenwoordicheit des selfs Gecommitteerden in name der lantschap onse Synoden jaerlyx hebben gehouden.
Totdat in de laatste vergaderinge A" 1642 dat gesette houden der Classen en der Synoden, als ook der visitatien schynt indracht te lyden, vermits van U Ed. Mog. wegen ons sekere Acte is toegezonden, inhoudende, dat geene Synoden ofte Classen meer sullen worden gehouden, dan met speciale voorgaende consent van de E. Lantschap ofte respective Quartieren, ofte by dwingende noot van het Ed. Hoff Provinciael, ofte de Gameren van de Gedeputeerden, en sulx alles nadat telkens de redenen en gravamina alvorens syn ingelevert.
Waerop also hier verscheiden saken syn, verscheidentlyk dient aengemerkt :
Aengaende de Synoden :
Dat daer plegen gravamina, rakende het stuk van leere, bedieninghe van Sacramenten, kerkelyke ceremoniën tot het Synode byeen gebracht te worden, die wy noyt hebben geweigert U Ed. Mog. of het Ed. Hoff Provinciael bekent te maken, alhoewel deselve eerst na gedaene uitschryvinge plegen in te komen. Maer of derselve geene syn, gelyk 't wel gebeurt is, so vallen daer en boven dagelyx vele redenen en swaricheden voor over beroepingen, sendingen, ontslag, verplaatsingen, toelatingen van Predikanten en andere kerkelyke personen. Item over kerkelyke censuren, over ordre, deputation en anders, die in mindere vergaderingen niet en konnen afgedaen worden, omdat sommighe in haer natuire de kerke deser provincie in 't gemeine raken, of dat klachten, twisten, misverstanden daer onder vallen, welke by den E. Synodo moeten worden geholpen. Ende ofschoon het eene ofte andere, dat van te voren bekent wierde, sodanig was, dat yemant misschien mochte geoordeelt hebben, hetselve niet genoechsaem te syn, om Synodale vergaderingen te beleggen : So wort evenwel metterdaad toevonden, en de Gecommitteerde Heeren Raden sullen ons 't selvige toegeven, dat noyt Synodale vergadering is gehouden, dewelke niet hare bysondere nootwendicheyt heeft gehadt: vermits deselve strekte niet alleen tot wechneminge van aireede ingevallene, maer ook also seer tot voorkominge van aenstaende en inbrekende swaricheden.
De kerke wort by Godt de Heere self een gemeinte en vergaderinge genoemt, en Godt heeft eertyts tot onderhoudlnge van de gemeine eenicheit onder syn volk geordonneert, dat alle Israëliten jaerlyx drymael op eene plaetse souden tsamen komen, alhoewel deselve noch haere Overpriesters en haere gestadige kerkelyke Raatsvergaderinghe hadde: hoevele te meer is het nodigh, dat ten minsten eens 'sjaers eenige Gedeputeerden tsamenikomen, om te besorgen, dat de voorseide eendrachticheit sonder verbrekinge in de kerken door de geheele provincie werde onderhouden, ende daer ergens eenigh beletsel ofte hapering mochte invallen, daerinne tijdig te helpen voorsien, sulx dat de eenparicheit so in leere, als in ceremoniën, en in onderhoudlnge van kerken-ordre in den Synodo, als de pylen in een bant tsamen gebonden ende onderhouden wort.
Daer syn andere kerken met ons, door U Ed. Mog. autoriteit geassocieert, als voor desen, die van 't Overquartier ende noch die van 's Hertogen-BoBCh, van de Meyerye, Maestricht, 't Lant van Kuik en andere, die haere bysondere swaerigheden hebbende, om welke sy juist geen Synodale vergaderingen houden konnen, ofte durven versoeken, ende toy uitstel van deselve in dese haere tederheit raat en advys zouden missen, of anders bij andere gesette Synoden moeten soeken.
Daerenboven is met goede stichtinge onderhouden de loflyke correspondentie met de Synode van Zult en Noort-HoUant, Item Utrechtsche en Overyssel, waerdoor de eenicheit niet alleen in dese, maer te gelyke met de kerken van de voornoemde Provinciën, en met de andere met haer daerenboven bysonder corresponderende Synoden, wort onderhouden; de respectieve Acten worden gezamentlyk opgesteld om te verhoeden, dat niet injie kerke van de eene Provincie tot nadeel van d' andere worde gedaen. Gelyk die Synoden der voorsz. Provinciën na jaerlyx worden gehouden ende de Deputatie dienvolgens jaerlyx wedersyts geschieden, so soude desen bant van correspondentie by inhouden ofte uitstel der Synoden van dese Provincie worden gebroken. Waerdoor ook gelegenheid soude konnen gegeven worden van meerder onheyl tot nadeel van Gods kerke in andere Provinciën.
U Ed. Mog. staat de Predikanten van andere tale haere gesette Synoden en vergaderingen toe. Ja andere Overheden van andere Religie, die de Gereformeerden onder zich een schuilplaats verleenen, plegen dese Provinciale Synoden de Kercke sonder versoek van particulier consent vry te laten. U Ed. Mog. heeft bevonden, wat het nalaten van de Synoden vóór desen voor swaricheden in dese provincie, en voorts in 't geheele lant, heeft veroorsaakt. Wat ongeregeltheden en onkosten op hetselvige syn gevolgd. Ende tegenwoordioh sien verstandigen niet alleen de vonken, maer ook de vlammen van nieuwe disputen by de nabuiren van desen Staat, die lichtelyk tot ons konnen overvlygen. So sien wy verscheidene secten en ketteryen, die 't hooft onder ons beginnen op te heffen, en wy voelen den brant van misverstanden, die beginnen uyt te breken, gelyk de meesten van onse Academiën daervan getuigen ! Ook sien wy hoe de Paus gesinden dusdanige vuren niet alleen soeken aen te blasen, maer ook onder haere singuliere hoofden, alomme in desen Staat hare banden vast maken, en anders niet wenschen, dan dat alle banden by ons weggenomen en het geheele vat in duigen mochte worden gestoten, ende de tsamenvoeginge der leden des lichaems Christi worde verbroken, om daer door te verhinderen, dat geenerley kerkelyke saken mochten voortgank hebben. Waerdoor alles tot verwarringe moet vervallen, mits dat elke kerke op haer self gelaten, te lichtelyker kan worden beschadigt, en de vianden geene gemeinen kerkelij ken tegenstand alsdan hebben te vresen, maer wel onvermydelike verdeelinge en misschien geheele veranderimge, tot nadeel van de kerke en van den Staat hebben te hopen.
Dese gemeine redenen, met haer gevolg, welkers gewicht U Ed. Mog. na haere wysheit sonder onse verdere afdaling in kleinigheden sal weten t' overwegen, syn onses bedunkens meer als genoechsaem, al wierden geene particuliere bygebracht, om U Ed. Mog. te bewegen, het jaerlyxe houden der Synoden vast te stellen ofte immers te laten 'by de voorighe voet. Ende konnen geene redenen ter contrarie U Ed, Mog. van. eenige gewichte worden voortgebracht, waerom Gij van hetgene, hetwelk loffelyk, stichtelyk en tot gemeine gerustheit van kerke en politie, met de andere Provinciën, tot noch toe is onderhouden, nu soudt aftreden, om gelegenheid geven tot periculeuse veranderingen, gelyk wy die, indien U Ed. Mog. ons daerop beliefde te hooren, t' allen tyden breeder sullen aenwysen.

Aengaende de Classen.
Die te willen uytstellen, is de geheele kerkenordre t' eenemael opheffen. Want de order bestaat in diverse vergaderingen, leere en ceremoniën en in de censure. Indien nu de Classen worden uitgestelt, hoe sullen de beroepingen, examina, bevestigingen, sendingen, ontslagen, verplaatsingen etc. geschieden ? Alle kerkelyke vergaderingen tot de kerkenraden toe staen daermede stil; swaricheden in kerkenraden voorvallende, kankeren in, sonder remedie.
Van vier kerken in dese Provincie heeft tot noch toe ééne nauwelyks een geformeerde kerkenraat, also dat tegen ééne kerke dry andere syn, die geen en hebben. Of Godt de Heere segen gaf, om kerkeraden aldaer te konnen aenstellen, so moet het immers door de Classen geschieden ! [Art. 38 (D. K. O.)]. De beroepingen, voorvallende zaken, en alle 't gene, 't welke anders in recht geformeerde kerken door den kerkenraat pleeght te geschieden, moet aldaer by den Classe worden gedaen. (Art. 39).
Diensvolgens is het uytstellen van den Classe so veel in de dry vierendeelen van de kerken deser Provincie, als of men in de steden voor diergelyken langen' tyt de Kerkeraden wilde opheffen. De opsicht van de eenparicheyt in leere, bedieninghe der Sacramenten, ceremoniën, uytgeven van boeken etc. zou opgeheven worden. De kerkelyke censuren worden t' eenemael belet. wy hadden hier oorsaak om te klagen over den staat der kerken, dat het onderhout in 't gemeen so sober is, dat een Predikant hem eerlyk daer op niet en kan bedraghen, waerdoor luyden van middelen, haere kinderen tot andere beroepingen aenvoeren, en liu meest de geringste onder den volke, gelyk ton tyde Jerobeams, en des Af vals. 1 Kon. 12 VS; -=31, vgl. 13 vers 33 ; 2 Kon. 17 VS. 32 tot PredikèSiten worden opgevoed, welkers studla noch oiiïyp, die vele meer uit bedwang, dan met een> beweegt herte, het Predikampt niet anders dan een hantwei^k aenveerden, en vele ook in de kerken worden ingedrongen. Waerdoor in plaetse van 'stiohtinge niet dan al te veel ergernissen worden gegeven. Waerin nootsakelyk dient voorsien. Immers so veele mogelyk is dienen alle ergernissen gestuitet. Hoe sal sulx geschieden, opgeheven ? wanneer de Classes worden
Visitatien. Die visitatien volgen de Classen, vermits deselve tot opsicht, informatie en uitvoeringhe van Classicale resolutien dienen.
Wy versekeren ons, dat U Ed. Mog. meeninge nieit en is, sulk nodigh werk eenighslns te keeren, veel min de geringste gelegenheid tot sulke voorselde onheilen te geven. Waeromme wij U eerbiedelyk versoeken, U Ed. Mog. believe niet alleen tot onse Remonstrantie in 't goede te nemen, en de kerken, so in 't stuk van de Classen en visitatien, als in 't houden der Synoden ten minsten te laten by de gewoonlyke kerken-order en het vreetsaem en stichtelyk gebruik. Dit doende etc.
Aldus overgelevert aen de Ed.

Lantschap tot Arnhem vergadert.

Vaassen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen