DE REFORMATIE

9. Elburg.
De stad Elburg was reeds tijdig met de Reformatie meegegaan, zoodat de kerk, bij den bouw gewijd aan den H. Nicolaas, met de hervorming de plaats werd om Gods Woord te hooren.
De Classicale en Provinciale Acta tot 1620 kennen geen ander predikant dan Winandus Johannis, die met onverdroten ijver de zaak der Reformatie in Gelderland in het algemeen en op de Veluwe in het bijzonder heeft voorgestaan, en dat meer dan veertig jaren. Zoo heeft hij, gelijk Johannes Fontanus van Arnhem, gedurende heel zijn leven een leidende positie ingenomen. Wij zien hem op bijna elke vergadering, dikwerf als voorzitter, bijzitter, en een enkele maal als scriba
Waar de eigenlijke reformatie der gemeente buiten ons tijdsbestek valt, daar deze reeds vroeger had plaats gevonden, deelen we enkele bijzonderheden uit het classicale en gemeentelijke leven mede.
De stad Elburg kwam nog al eens in aanmerking om aldaar Classicale vergadering te houden, zoo in 1594, 1597, 1606, 1613 en 1619.
|Het examen der pastoors, in 1592 te Harderwijk, werd bijgewoond door den Magistraat Ernestus van Renesse, den predikant W. Johannis en den ouderling Alandt Rixsen.
In 1600 verklaart de predikant, dat de gemeente te Elburg zich in goeden welstand bevindt en dat er ook een tamelijke wasdom is. Ook vroeg de kerk van Elburg of de proponenten die hun studie volbracht hadden en zich wenschen te oefenen, daartoe in de kerk mochten preeken. De Classis stond zulks toe, mits het met gesloten deuren gebeurde en alleen in „beywesen des kerckenraeds".
In 1605 deden zich eenige onverkwikkelijke huwelijkskwesties voor, mede verband houdende met toelating tot den H. Doop en H. Avondmaal.
Daar de gemeente zich uitbreidde, drong de Synode er reeds in 1599 op aan om een tweeden predikant te beroepen, waartoe het echter in ons tijdsbestek niet is gekomen. Na de Dordtsche Synode 1618—'19 werden de beide schoolmeesters opgeroepen om de drie formulieren van eenigheid te onderteekenen, hetgeen zij dadelijk bereid waren te doen. Jaren te voren, in 1606, was er nog een R.K. schoolmeester, die ter verwijdering aan de Synode werd voorgedragen.
Uit den lateren tijd is er nog een merkwaardig voorval uit Elburg bekend, n.l. de geschiedenis van de invoering der Staten-Vertaling, die in 1627 het licht zag. Toen stond te Elburg ds. J. Hanius.
De Classis, van 11—13 Juli 1643 te Harderwijk bijeen, deed onderzoek naar de invoering van de „nieuwe translatie der Bibels". Het bleek, dat alle gemeenten deze nieuwe overzetting hadden ingevoerd, behalve Vorchten, Oosterwolde, Garderen en Elburg. De predikanten der eerstgenoemde drie gemeenten beloofden daartoe mede te zullen werken „om haer den anderen kercken gelykformich te stellen", maar de predikant van Elburg was van gansch ander gevoelen, gelijk ons blijken zal uit art. 14 van de Acta, als volgt:
„Ende alsoo bij dese occasie D. Hanius in plena Classe niet eens aleene, maer tot verscheyden malen seer vuyl ende verachtelyck heeft gesproocken van de hooch-loffelyke nieuwe oversettinge des Bybels, hetselve onder anderen noemende „nugas" (beuzelarij), ende daervan uitroepende, hetselve niet anders te syn als nieuwicheden, in sich te vervatten oneerbaerheyt, ende oock alleen om particulier profyts wille aen den dach gecomen te S5m, neffens meer andere diergelycke woorden, hoedanige niet alleen nu, maar oock al vóór desen, op andere tijden ende plaetsen, meermaels van hem D. Hanius in dese materie gebruyckt zijn, waerdoor dan nu wederom de seer heftige repetitie en de uytroepingen van dien niet anders als zoo bedoeld schijnt geschiet te zyn : De Eersame Classis dusdanige woorden niet sonder groote droeffheyt aengehoort hebbende, en heeft hierop niet stille of nalatich connen syn, maer, siende dit grootelycx te strecken tot geringschatting ende verachtinge, niet alleen van dit seer treffelycke werkck selve (waervan oock by verscheydene tegen-spreeckers der waere leere seer eerlycke getuychenissen worden gegeven) mitsgaders van alle goede ordre, maer oock in 't besonder ende voornamelyck van de authoriteyt der Hooger Overheyt, van dese geheele Eerwaarde Classicale vergaderinge, jae voorts van alle Synodale ende Classicale Resolutiën, die aengaende het invoeren deser nieuwer Translatie des Bybels nu van jaer tot jaer genomen syn; oordeelt eendrachtelyck dese woorden in een gereformeert predicant geheel Intole­ rabel, ende derhalven D. Hanium daerover ten hoochsten censurabel te syn, indien van hem dies aengaende, geen openbaere schuit toekentenisse in deze zelfde Classe gedeen en werde. Te meer, alsoo D. Hanius oock hiermede controlleurt syne eygene credentie den Gecommitteerden Broederen der kercke van Elburgh in naam des Kerkeraads medegegeven, waerin hy voor de geheele kerckenraet ende vervolgens oock voor sich selven belooft, alle goede kercken-ordeninge sich geerne en gewillich te sullen onderwerpen.
Waerop gevolcht is, dat D. Hanius ingeroepen synde, om dese resolutie der Classis aen te hooren, so haest als hem van den praeses aegeseyt wierde, dat hem deselve voorgelesen soude worden, niet en heeft willen yets aenhooren, maer terstont met groote hevicheyt uytgeroepen: „Soudet ghy daervan wat te taoecke stellen ? lek en rade XJ dat niet; Ghy suit gecoppelt worden aen een ram met hoorens !" en met meer andere dreygementen ende trotsingen onstuymich uyt de vergaderinge is wechgeloopen.
Ende hoewel de vergaderinge daer op wel terstont hadde mogen comen tot de censure, soo ist dat evenwel om hem de mate vol te meten (te meer dewyle hy aan dt Deputaten by occasie hem tegemoete comende eenige hoope van schultbekenninge gegeven hadde, doch indien daer niet van geteykent en wierde) tot hem syn gegaen uit naam van de Classis, neffens de broederen Correspondenten, twee leden van den Classe, om hem daertoe met aile instantiën te bewegen ; doch syn wederom destlve van hem seer hardelyck bejegent, ende op een volle strate voor Bloetgens uytgeroepen, jae (met reverentie gesproocken) voor Hontsfotten gescholden, om noch voorby te gaen meer andere onbetamelycke woorden, tot cleyn-achtinge van dese geheele vergaderinge, hier en daer van hem gesproocken, neffens de insolentiën, begaen in de herberge. De Eersame Classis, dit alles rypelyck in de vreese des Heeren overwogen hebbende, heeft eendrachtelyck besloten ende besluyt mits desen, dat D. Hanius van synen dienst gesuspendeert (geschorst) sal worden, totdat hy de E. Classis voldaen sal hebben, ende dat sulcx de E. Kerchenraet van Elburgh bekent gemaeckt sal worden, ende middelertyt als een gravamen gebracht naar de naastkomende Synode".
Nauwelijks veertien dagen later zien wij de Classicale broeders wederom bijeen, en blijken de zaken precies andersom te staan.
Ds. Hanius had aan de Deputaten van de Classis schriftelijk bekend, dat hij tot grovere dan gewone „misslagen verruckt was", zoodat hij verzocht een buitengewone Classicale vergadering te willen beleggen, ten einde zich met de broeders te verzoenen.
Dit had dan plaats op 24 Juli, in welk verslag wij lezen dat hij tweemaal geen dienst heeft gedaan. De sententie van de Classis werd hem „punctueuselyck" voorgelezen, waarop hij „opentlyck ende met traenen verclaert als voor den Heere, dat bet eene so wel als het andere hem van herten leet sy". Daarop deed hij het deemoedig verzoek hem zijne fouten te vergeven.
Aldus geschiedde, en met „handtastinghe" beloofde hij ijverig te zullen medewerken om de Staten-vertaling te Elburg in te voeren, waarna zijn schorsing werd opgeheven.
Het duurde nog verscheidene jaren eer Vorchten, Garderen, Kootwijk, Oldebroek en Elspeet de Staten-Vertaling aanvaardden, doch de tijd, die alles vermaalt, bracht met de jaren ook in deze kerken de Staten-Vertaling zonder rumoerige emoties op den kansel.

Vaassen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen