WAT DE PERS TE LEZEN GEEFT

HET GODSDIENSTIG LEVEN VAN PRINS WILLEM VAN ORANJE.
Aan een studie van den Waalschen predikant Charles Cornu te Amsterdam, over bovenstaand onderwerp, ontleent de N. Rott. Crt. 't volgende :
In de eerste periode van zijn leven (1533/11 April 1567) was de Prins aanvankelijk onder den geestelijken invloed van zijn moeder, Juliana van Stolberg, voor wier persoonlijk en levend geloof de Roomsch-Katholieke ceremoniën hare aantrekkelijkheid hadden verloren. Meer dan haar gemaal, Willem de Oude, of de Rijke, voelde zij zich aangetrokken tot het Luthersch geloof, dat zij haar kinderen leerde kennen, eerbiedigen en waardeeren. Zoo had de jeugdige Willem van zijn vader de groote gematigdheid, de afwezigheid van alle fanatisme, het mijden van alle uitersten, maar ook de aarzelingen, als het betrof het nemen van een besluit. Daarentegen zijn van de moeder afkomstig het heerlijk geloofsvertrouwen, dat hem later in de meest moeilijke en droeve oogenblikken van zijn leven zou kenmerken. Van haar ook de onderwerping aan Gods wil en de gestadige ontwikkeling van zijn protestantsch geloof. Natuurlijk heeft een zoo groote persoonlijkheid als die van Willem van Oranje ook karaktereigenschappen bezeten, welke noch uit herediteit noch uit opvoeding kunnen worden verklaard. Zeker droeg in de eerste periode de religie van den Prins een oppervlakkig karakter, en beheerschte zij aan het hof te Brussel zijn leven niet. Daar te Brussel was zijn godsdienst de katholieke, en men heeft hem daarom voor een dergenen gehouden, die door Calvijn met den naam „Nicodemiet" worden aangeduid, een dier mannen, zooals Coornhert e.a., die de dogmen en de ceremoniën der Roomsche kerk wel in het geheim verwierpen, maar uiterlijk .als goede katholieken leefden. De schrijver acht dit echter minder juist. De Prins aanvaardde het katholicisme, omdat het de religie van het hof te Brussel was. Doch ook reeds in dien tijd toonde hij zijn verdraagzaam karakter. Gewezen mag worden niet alleen op zijn huwelijk met de protestantsche Anna van Saksen, maar ook op de wijze, waarop hij, ondanks het aandringen van den Paus om streng te zijn, de Hugenooten in zijn vorstendom Oranje bescherming verleende.
Overigens deed in de eerste periode niets vermoeden, dat hij eens de held van de godsdienstige vrijheid zou worden, ofschoon zijn hart zich verzette tegen de wreede vervolgingen, welke de Gereformeerde protestanten moesten ondergaan. De gruweldaden der inquisitie herinnerden hem aan het onderwijs van zijne moeder. Hij vervreemdde van het katholiek geloof, waarvan nog in 1564 was verklaard, dat hij er zich niet van wilde verwijderen. Sinds 1667 breekt voor hem een nieuwe levensmorgen aan. Na de sombere dagen van Antwerpen, toen zijn weifelende houding hem in verdenking had gebracht bij vele calvinisten, stelde hij zich in verbinding met de vertegenwoordigers der Augsburgsche confessie, maar wist, hoewel afkeerig van calvinistische strengheid, van beeldstormerij en fanatisme, toch den band tusschen hem en de calvinisten te bewaren. Sinds de tweede periode zou hunne zaak tot den dood toe door hem worden verdedigd.
De schrijver gaat dan over tot deze tweede periode, waarin des Prinsen geest wordt gezuiverd en geadeld. Nu kiest hij partij. De „oude mensch” heeft nu werkelijk afgedaan. Hij leest den Bijbel, wordt vooral bekoord door de heldenverhalen des Ouden Testaments, zoekt in het Woord Gods zijn troost. Hij laat nu de Roomsche kerk geheel varen, blijft nog wel Luthersch gezind, maar voelt zich door God geroepen om te worden, zooals de landgraaf Van Hessen hem noemt, de „Macabaeus nostri temporis".
In 1569 wordt hij, in Frankrijk strijdende met de Hugenoten, door vriendschapsbanden vereenigd met de Coligny, Doplessis-Mornay e.a. Zijn afkeer van het calvinisme vermindert en hij gaat behooren tot de z.g.n. „rekkelijke" calvinisten. In 1572 noemt hij de calvinistische leer „Ie vraye doctrine de l'Evangile". Petrus Dathenus gaat een plaats Innemen in zijn leven en in 1573 gaat hij officieel tot het calvinisme over.
Is deze overgang een soort van Macchiavelisme geweest ? Dat de Prins, hoewel staatsman bovenal, alleen op grond van politieke overwegingen tot de Gereformeerde kerk zou zijn overgegaan, dit aan te nemen zou een psychologische fout zijn. Zijn geestelijk innerlijk leven vormde immers en synthetische eenheid. Ook is de ommekeer niet op eenmaal, doch na langdurigen arbeid en veelvuldig beraad gekomen.
Daarop volgt dan de derde periode (1573/'84). Hier wordt het een „wandelen in het licht". Voorzeker heeft hij niet willen behooren tot die „preciese" calvinisten, die in hun strengheid tooneelvoorstelling en dans zondig achtten en in hunne consistoriën de leertucht toepasten. Oprecht, gematigd, verdraagzaam, wist hij ook katholieken en haeretici te beschermen, als zij in de minderheid waren. Van zijn edel gemoed getuigen de woorden, gesproken na den aanslag van Jaurequy : „Laat hem niet sterven ; ik vergeef hem mijn dood. Ik heb de barmhartigheid Gods tot mijn toevlucht, in de genade Gods bestaat mijn heil". Daarvan getuigt de laatste bede voor zijn volk op 10 Juli 1584.
„Het godsdienstig leven van den Prins van Oranje" — zoo besluit de heer Ie Cornu zijn essai — „gelijkt op een weg, die, na zich gedurig te hebben geslingerd door de vlakte, langzamerhand zich verheft naar den top van een hoogen berg".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen