RONDOM DE LEESTAFEL

VADERLANDSCHE KERKGESCHIEDENIS.
Vóór de Hervorming. 1ste Deel, door ds. G. van der Zee, Ned. Herv. , pred. te Vaassen. Uitgave : J. H. Kok, Kampen.
Geruimen tijd geleden hadden wij een gesprek met ds. Van der Zee en dat gesprek hebben we in onze correspondentie voortgezet. Het kwam ons voor, dat we in „onze" kringen behoefte hadden aan een Vaderlandsche Kerkgeschiedenis en het stond bij ons vast, dat ds. Van der Zee daarvan de schrijver kon en moest zijn. Ook in de vergaderingen van het Hoofdbestuur van den Geref. Bond werd deze zaak meer dan eens besproken en het resultaat is, dat nu is verschenen het eerste Deel van een Geschiedenisboek (waarvan het tweede-Deel in bewerking is), dat we met een blij en dankbaar hart heel warm willen aanbevelen, vooral in „onze" kringen ; maar dat zeer zeker ook buiten de grenzen van „onze" kringen belangstelling zal wekken. We twijfelen er niet aan of dit boek zal spoedig een standaardwerk zijn, om vooral door predikanten, onderwijzers, jeugdleiders enz. enz. gebruikt te worden.
De schrijver zegt zelf in „een Woord vooraf : „Moge dit werk zich een bescheiden plaats veroveren bij allen die belangstellen in het kerkelijk en godsdienstig leven onzer voorouders, die het Woord Gods ontvingen van de Zendelingen, kwijt raakten tijdens de Roomsche hiërarchie en wederom terug ontvingen met de Reformatie".
„De kennis der Oudheid zal, juist de periode der Reformatie in beteekenis doen stijgen en ons steeds meer liefde wekken voor de geschiedenis der Kerk in ons Vaderland"'. En verder zegt hij : „Aan ds. J. G. Woelderink, die zoo vriendelijk was het handschrift door te lezen, mijn oprechten dank.
Van de uitvoerige inhoudsopgave (blz. 229 — 234) vermelden we dit:
Eerste tijdvak, tot 1300. Afdeeling I. Invoering en vestiging van het Christendom (tot 800). Hoofdstuk I. Het Heidendom (100 jaar voor Christus—630). Ons land en zijn bewoners. De taal. Godsdienst en zede. Hoofdstuk II. Het eerste Christendom (630—720). Heidendom en Christendom. Het Frankische Christendom in Nederland gepredikt. Het Angelsaksische Christendom in Nederland gepredikt. Hoofdstuk III. Het Roomsch-Katholicisme (696— 800). Willibrord en het Bisdom Utrecht. Medehelpers van Willebrord. Bonifacius. Karel de Groote. Gregorius en zijn opvolgers te Utrecht. De laatste zendelingen. De Friesche Kerk gevestigd. Afdeeling II. Strijd en zegepraal (801—1(H0). Hoofdstuk IV. De Noormannen in ons land. Staatkundig overzicht. De invallen. Hoofdstuk V. Het Bisdom Utrecht. Karakter en omvang. De ambten. De Bisschoppen. Het wereldlijk gezag der Bisschoppen. De godsdienstig-zedelijke toestand. Afdeeling III. Uitbreiding van het Kerkelijk en Godsdienstig leven (1010— 1300). Hoofdstuk VI. Het Bisdom Utrecht (vervolg). Staatkundig overzicht en karakter van deze Afdeeling. Het Bisdom tot het Concordaat van Worms (1122). Het Bisdom na het Concordaat van Worms tot 1300. Hoofdstuk VII. Godsdienstig leven. IDe Kruistochten. Kerk-en Kapittelwezen. Monniken-en kloosterwezen. Hervormingen van het monnik-en kanunnikwezen. Inwendige toestand.
Tweede tijdvak. Afdeeling IV. Toenemend bederf en geestelijke ontwaking. Hoofdstuk VIII. Het Bisdom Utrecht (slot). Staatkundig overzicht van 1300— 1528. Het Bisdom onder het Henegouwsche huis (tot 1340). Het Bisdom onder heerschappij van Avignon (1340—1377). Het Bisdom tijdens de scheuring der Kerk (1378—1423). Het Bisdom verdeeld en gescheurd (1423—1457). Het Bisdom in zijn laatste glans. Hoofdstuk IX. De Monniken-Maatschappij. De Bedelmonniken. Geestelijke ridderorden. Hoofdstuk X. Hervorming van het Monniken-leven. Gerrit de Groote. Hervorming in de orde van Franciscanen en Dominicanen. Hoofdstuk XI. Godsdienstig-zedelijke toestand. Volksleven. De Catechese. Hoofdstuk xn. Ontwakend Protestantisme. De Humanisten. Rederijkers en Predikers.
Bij elk hoofdstuk zijn tal van bronnen opgegeven. De Schrijver zegt daarvan in zijn woord vooraf : „Het was de bedoeling van schrijver dezes zoo'n werk te leveren (n.l. een populair-wetenschappelijk boek) van de geheele Vaderlandsche Kerkgeschiedenis, waarin met vele dissertaties der laatste decenniën is rekening gehouden. Tevens zijn in het tweede deel de resultaten neergelegd van verschillende onuitgegeven Classicale Acta alsmede van onderscheidene Kerkelijke archieven van dorpsgemeenten. De litteratuur-opgaven zijn geen ornamenten doch fundamenten, zoodat dit werk het resultaat is van zelfstandig onderzoek, alsmede een doorgeven van de vruchten, geplukt van de werken van Royaards, Ter Haar, Moll en Vos. Ook het boek van Reitsma heeft uitstekende diensten bewezen, doch waar dat standaardwerk in de Middeleeuwen aanvangt en voor ongeschoolden te moeilijk en te uitgebreid is en het gebruik ervan voor hen nog door andere bezwaren wordt gedrukt, heeft ondergeteekende op aansporing van anderen, dit werk samengesteld. Ook is hier en daar de Roomsche zienswijze becritiseerd".
Wij willen nog eens dit mooie boek van ds. Van der Zee hartelijk aanbevelen. Ook op onze Chr. Scholen moet dit boek spoedig het boek voor Vaderlandsche Kerkgeschiedenis worden !
Met hartelijken dank aan den schrijver willen we ook den uitgever de lof geven die heir toekomt voor zijn goede verzorging van dit boek.
Des Heeren zegen vergezelle dit belangrijke studiewerk!

JEZUS CHRISTUS EN DE MODERNE WERELD, door prof. dr. W. J. Aalders.
Lybellen-serie. Uitgave : Bosch en Keuning, Baarn.
Een fijn boekje. Jezus Christus is gisteren en heden en morgen dezelfde en in der eeuwigheid. Daaronder valt de antieke wereld, maar ook de moderne wereld. Gelukkig ! Bovendien staan de antieke en moderne wereld niet zoover, zelfs zeer dicht bij elkaar. Natuurlijk is er verschil. Het raam, waarin alles staat, is anders, en veel is er anders. Maar 't zijn dezelfde menschen, sterk in kracht, groot in kennis, met deugden en ondeugden. Men wandelt verschillende wegen. Maar er is o ! zooveel weer gelijk. En het gaat om dezelfde grondbeginselen. Neem de techniek. Vroeger veel eenvoudiger, maar 't was toch om alles te beheerschen en te exploiteeren. Nu veel ingewikkelder. En heeft men vroeger ervaren, dat als alles naar beneden getrokken wordt, alles dood loopt, nu in veel sterker mate. Is de mensch nu, bij de vele en groote voordeelen die het leven, mee door de techniek, biedt, gelukkiger ? Het hart is veelszins uit alles weg. Bij het onderwijs gaat alles om routine, om getuigschriften, om acten. In de opvoeding om tests enz. Zelfs allerlei geestelijke arbeid wordt ont-geest, als statistieken en tabellen, organisatie en administratie alles wordt.
Nu is het gevaarlijk om bij alles te vragen: wat zou Jezus doen ? 't Moet veeleer zijn : wat wil de Heere dat ik doe ? Wij mogen den Heiland zóó maar niet met ons en met ons leven vereenzelvigen. Maar wel zal in ons leven, in ons doen en laten, het geestelijk beginsel, dat van boven is, moeten ingedragen worden. Dat heet dan weer : „achter Hem komen, zichzelf verloochenen en z'n kruis op zich nemen". Alles moet bezield, doorgeest worden ; ook het lichamelijke, het stoffelijke. De Schrift zegt b.v. : God regeert. God doet Zijn zon opgaan. Zoo wordt alles goddelijk en moet het strekken tot Gods eer. Onze maaltijd is niet maar ons verzadigen met spijs, maar het moet zijn uit de hand Gods leven ; daarom bidden en danken; daarom altijd weer in diepe afhankelijkheid vragen : geef Gij ons, Heere, heden ons dagelijksch brood. De Heiland hief bij den maaltijd Zijn oogen op naar den hemel en zegende de spijze; zóó werd het duizenden tot een zegen. Zoo wordt alles bezield, door geest, ook het lichaam met al z'n verrichtingen. De meest eenvoudige verschijnselen der natuur zijn daden Gods. En de mensch is geen stof, geen beest, maar mensch en heeft te leven als menschen Gods. Alles moet in hooger verband komen. Zelfs het reiken van een beker koud water aan een ellendige, zal in de eeuwigheid worden gedacht. En wat is een menschen ziel waard in de oogen van den Heiland ! Vreugd is er in den hemel over één zondaar, die zich bekeert. En nu wordt alles in ons leven door de techniek verstoffelijkt. En dat is de armoede, de nood van onzen tijd. Waarom het zoo noodig is dat Jezus Christus in ons leven, in de moderne wereld komt tot redding. Daarbij wordt alles in onze dagen genivelleerd. Techniseering en nivelleering. Alles wordt naar beneden getrokken, aan het lagere en niet aan het hoogere, gelijk gemaakt. Alles wat men overhoudt is ten slotte 't geen van "beneden is ; en 't geen van boven is wordt uitgeschakeld. De groote nivelleerende macht van onzen tijd wil alles in één saam vatten en het onderscheid tusschen natuur en geest, tijd en eeuwigheid, mensch en God, moet worden uitgewischt! In plaats van het gebod Gods, komt de wet der natuur, in plaats van Gods gezag, de uitspraak van de meerderheid. En het gevolg is, dat al het absolute en volstrekte z'n zeggenschap verliest en dat het betrekkelijke zich er van meester maakt. Als de heer verjaagd is, gaan de knechten heerschen. En hun heerschappij is veel tyrannieker dan die van den heer ! Het ontbreekt onzen tijd maar al te zeer aan het besef van piëteit en erkenning van autoriteit. Er is geen geloof in de voorzienigheid Gods, die alles bepaalt, noch in de gerechtigheid Gods, waaraan alles onderworpen is, noch in de genade Gods, die alles herstellen kan. Hoe denkt men over het huwelijk, het gezin ! Waar is het besef van roeping en verantwoordelijkheid. En waar is het offer, als het prijs geven van dit leven voor het eeuwige ? Dit beteekent een ontgoding en ontzieling van het leven en de wereld, waarbij de laatste zin-loos en doel-loos dreigen te worden. Weet men uit de sfeer van eigen belang, berekening en eigen wenschen en lusten uit te komen, om te komen in de sfeer van Gods eisch en de christelijke roeping ? En is dat niet het abc van het Evangelie ? De Heiland is de verklaarde tegenstander van elke nivelleering. Het goddelijk oordeel roept om loutering en heiliging en geeft leven in plaats van den dood. We moeten leeren alles, alles in Hem te vinden : de Goede Herder en Zijn schapen, de Ware Wijnstok en de ranken ! En die Heiland, die levensvorst is het oordeel voor allen die Hem ongehoorzaam zijn. De siddering bij de zondigheid van den mensch ontbreekt veelszins. Men weet niet wat het is: te moeten zijn in de dingen des Vaders. En men weet er niet van, dat de toekomende heerlijkheid niet te vergelijken is met iets van deze aarde. Men weet niet te zeggen : „Onze lichte verdrukking, die zeer haast voorbijgaat" en men weet niet van het gansch zeer uitnemend en eeuwig gewicht der heerlijkheid". Zóó staat Jezus tegenover de moderne wereld. Zoo is Jezus de eenige redding tot zaligheid voor de moderne wereld, die dreigt te gronde te gaan door techniseering en nivelleering.
Een mooi boekje gaf prof. Aalders. Zij 't tot zegen voor velen, die in deze moderne tijd leven.

DE VEREENIGING VOOR CHRISTELIJK-NATIONAAL SCHOOLONDERWIJS (C.N. S.) 1860—1935. Gedenkboek, uitgegeven bij het 75-jarig bestaan der Vereeniging door De Hoofdcommissie. Ter drukkerij verzorgd door H. Veenman en Zonen te Wageningen.
Keurig gebonden. Royaal formaat. Buitengewoon goed papier. Mooie, duidelijke letter. 337 bladzijden tekst. Tal van foto's en illustraties. Heel de geschiedenis der Vereeniging. Met tal van belangrijke bijdragen rondom de geschiedenis van ons Ohristelijik Onderwijs. En dan kost dit prachtig, rijk gedocumenteerd Gedenkboek de luttele som van ƒ 1.90. Ongelooflijk. Maar men kan wel begrijpen, dat de Vereeniging voor Chr. Nationaal Sohoolonderwijs dit gedaan heeft door zelf groote offers tebrengen ten opzichte van de uitgave van dit Jubileumboek en allermeest om het allen, die in ons Christelijk Onderwijs 'belang stellen, mogelijk te maken dit mooie en alleszins belangrijke boek te koopen. Geen Schoolbestuur mag nu achterblijven. Geen onderwijzer mag nu nalaten een bestelling te doen. En in onze gezinnen, waar men meeleeft met de gangen van Gods Koninkrijk en ook belang stelt in de Schoolgeschiedenis, moet dit buitengewoon interessante boek geen vreemdeling blijven. En hier gaat het nu niet om Hervormd of niet-Hervormd. Want „Christelijk-Nationaal" is de oudste Schoolvereeniging in ons vaderland en staat op positief-christelijke grondslag, maar is als Schoolvereeniging interkerkelijk, samenwerking zoekend tusschen allen, die Gods Woord liefhebben en Jezus Christus 'belijden als den Zoon van God, den Zaligmaker van zondaren. Op heb punt van de belijdenis aangaande Gods Woord, de algeheele verdorvenheid van den mensch en de algenoegzaamheid van het werk van Jezus Christus, den Zaligmaker, is „Christelijk Nationaal" altijd getrouw geweest en heeft dan tegelijk altijd gezocht een band te leggen tusschen alle geestverwanten, ook al behoort men tot een verschillende Kerkgemeenschap, Hervormden, Gereformeerden, Lutherschen, Christelijk Gereformeerden werken dan ook in „Christelijk Nationaal" heel hartelijk samen, nu al meer dan 75 jaren !
Om de belangrijkheid van het Gedenkboek te laten voelen, willen we uit den inhoud dit vermelden : Na een „Woord vooraf" door de Hoofdcommissie, is opgenomen de zeer belangrijke rede die prof. dr. J. Woltjer bij gelegenheid van hat 50-jarig bestaan der Vereeniging gehouden heeft, 31 Oct. 1910. Dan volgt de Herdenkingsrede „De School en het Koninkrijk Gods", gehouden 30 Oct. 1935 door den tegenwoordigen voorzitter van C.N.S., ds. M. van Grieken, te Rotterdam. Drs. D. Langedijk geeft een zeer uitvoerig artikel over : De geboorte van de Vereeniging voor CN.S. (blz. 45—108) ; dr. L. W. G. Scholten schrijft over : „Dfe jaren van het eerste Ministerie-Heemskerk"; prof. dr. A. Goslinga over : „Het conflict Groen-Beets" (155—242) ; dr. G. Kalsbeek over : „De stormachtige jaren 1877 en 1878 ; mr. B. de Gaay Fortman over : „Het tijdvak van de Doleantie" ; dr. J. J. de Waal Malefijt over : „Eigen Schooltoezicht". Dan volgt: „Oproep tot de éérste algemeene vergadering", een belangrijk historisch stuk, opgesteld en mee onderteekend door mr. Groen van Prinsterer, van wien ook een eigenhandig geschreven brief is opgenomen in eigen handschrift. De heeren Steneker en mr. Schut 1 (sinds 1930 penningmeester van C.N.S.) geven :  Financieele terugblik (305—315). Dan komt een zeer uitvoerig en zeer nauwkeurig verslag van de  Jubileumvergadering op Woensdag 30 Oct. 19351 in de Staten-zaal van het Gebouw voor K. en W. te Utrecht, van de hand van den secretaris, den heer R. Venema te Amsterdam. Tot besluit een volledige lijst van leden van de Hoofdcommissie . van 1860 tot op heden en een lijst van Inspecteurs.
Wij willen dit Gedenkboek gaarne hartelijk aanbevelen. De prijs is ƒ 1.90 voor een gebonden prachtexemplaar. Men bestelle : R. Venema, Amsterdam, Dintelstraat 60. Heit postgironummer der Vereeniging voor CN.S. is 106412, te adresseeren : „Bureau van de Vereeniging voor CN.S. te Amsterdam".

»DE WANDELAAR«.
Bij den uitgever A. G. Schoonderbeek te Laren verscheen het Februari-nummer van „De Wandelaar", geïllustreerd maandblad voor natuurstudie, buitenleven en toerisme.
„Schuchter breekt de lente door ", dat is het hoofdthema van de causerie „vreugden van Februari, door J. G. Lohe Bosch. Daarop volgt een met talrijke folkloristische en anecdotische bizonderheden gekruid artikel van L. van Wallenburg over „een boerenbruiloft op Walcheren". Jan Mooiman laat ons het gezinsleven van de prachtige Wielewaal van dichtbij zien en geeft daarvan, met pen en camera verslag. P. Meyer levert een populaire beschouwing over „mierennesten en hun inrichting", terwijl Jac. Gazenbeek een met foto's, aquarellen en houtsneden verluchte beschouwing „over oude dorpshuizen" bijdraagt. Enz.
Ten slotte noemen wij nog de artikelen van G, J. Peelen over „de Renkumsche molenbeek en 't Sprengeneiland" en van G. D. Duursma over „bloeiende steenen". Vele en fraaie foto's, zoowel In als buiten den tekst geplaatst, verluchten het rijke geheel. In 't advertentiegedeelte vindt men dan nog als toegift een feuilleton en artikelen over kamerplanten, tuinwerkzaamheden en aquarium.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen