De Heidelbergsche Catechismus

De Keurvorst, in Heidelberg teruggekeerd, ontbood aanstonds Heszhusius en de overige leeraars en bracht hen met hoogen ernst hun verkeerd gedrag onder 't oog. Hij vermaande hen met ernst hun ambt te behartigen en hun werk te doen, toezicht te houden op de gemeente en haar op te bouwen in het allerheiligst geloof. Voorts vermaande hij hen vast te houden aan de Augsburgsche Confessie en beloofde allen te zullen beschermen en te zullen bijstaan, indien ieder met ernst z'n roeping vervulde en z'n taak behartigde.
In het openbaar naderde de Keurvorst met zijn gansche hof, de leeraren en de geheele gemeente, de tafel des Heeren en samen werd het Avondmaal gevierd.
Maar den zelfden Zondag nog brak 's middags op den preekstoel de strijd weer los en ook de Keurvorst zelf werd op 't grofst beleedigd.
De Keurvorst besloot nu, na rijp beraad, een einde aan deze ergerlijke tooneelen te maken, ontbood wederom alle leeraren in de kanselarij, ontzette Haszhusius uit zijn hoogleeraarsambt en zijn tegenstander Klebitz, die Calvinist gescholden was, omdat hij van een al te twistgierigen aard was en tegen bevel van den Keurvorst den strijd weer had aanvaard.
De Keurvorst veranderde nu de geheele inrichting van den Kerkeraad, een „wereldlijk voorzitter" werd benoemd, met drie „wereldlijke raadslieden" naast hem (politieke commissarissen) enz.
Melanchton werd van alles op de hoogte gesteld en diende van advies. Hij keurde het gedrag van den nieuwen Kerkeraad goed en raadde hem aan naar een formulier des Heiligen Avondmaals te zoeken, dat beide partijen met een gerust geweten konden gebruiken. Hij beval daartoe aan de woorden des apostels : „Het brood dat wij breken, is de gemeenschap des lichaams van Christus". De verdere vragen, hoe nu het brood de gemeenschap was enz., moesten niet met de gemeente behandeld worden. Het brood was het, waardoor de gemeenschap met het lichaam van Christus geoefend werd ; dit was voldoende.
Dit antwoord en dit advies was de zwanenzang van Melanchton, den vredestichter. Hij stierf reeds het volgende jaar, den 19den April 1560, te Wittenberg.
Helaas! begon de strijd in Heidelberg weer. Men schreeuwde, dat het Luthersche geloof in den Paltz zou worden uitgeroeid en Heszhusius scherpte zijn pen en tastte in een vinnig geschrift niet alleen Melanchton, maar ook zijn vroegere ambtgenooten én den Keurvorst aan en beschuldigde dezen, dat hij het Calvinisme in den Paltz wilde invoeren.
De vrome Prederik, wien het alleen om waarheid te doen was, en die, tot het gevoelen van Zwingli inzake het Avondmaal — als gedachtenismaal — begon over te hellen, schoon hij overigens zich aan Luther hield en ook zijn zoon uit diens Catechismus liet onderwijzen. besloot de strijdvraag door godgeleerden te doen beslissen. Boquin, hoogleeraar te Heidelberg, ontwikkelde de Calvinistische Avondmaalsleer in 24 stellingen, twee Saksische godgeleerden verdedigden in 24 stellingen de andere gevoelens. Zij beweerden, dat de Luthersche leer duidelijk en uitdrukkelijk in de instellingswoorden stond en dat de Luthersche verklaring dier woorden daarom geen toetsing mocht ondergaan, maar geheel, zooals ze luidde, moest worden aangenomen. Boquin daarentegen vatte het onderwerp bij het hoofdpunt aan en vroeg waar de Heilige Schrift leerde, dat op tweeërlei wijze van Christus te genieten is, n. 1. ééne met de lichamelijke mond en ééne geestelijke. En ook vroeg hij, welk nut het gebruik van Christus' lichaam en bloed met de mond zou doen, daar het, volgens de erkentenis der Saksers zelve, dan eerst zegenrijk was, wanneer het geestelijk nuttigen door het geloof er bij kwam.
De Keurvorst verklaarde, dat de Saksische godgeleerden wel in gevatheid van spreken en stoutheid van beweringen, maar de Heidelbergers in grondige verdediging der Schriftmatige orthodoxe waarheid de overwinning hadden behaald !
De Keurvorst, en velen met hem, kwamen nu tot een beslissing. Met volle overtuiging beleed hij van nu af de Gereformeerde leer.
Zoo legde het dispuut of godsdienstgesprek der Wittenbergsche en Heidelbergsche theologen in den Paltz den grondslag van het Calvinisme. En de Keurvorst sloeg aanstonds de handen aan 't werk om Kerk en hoogeschool, naar het voorbeeld der Kerk te Geneve en in den geest van Calvijn te hervormen. De beelden werden uit de kerken verwijderd, de nog overige altaren werden verbroken en door een Avondmaalstafel vervangen ; de steenen doopvont met tinnen bekkens, de hostiën met brood verwisseld, de viering van het Heilig Avondmaal aan de legersteden der kranken beperkt, de nooddoop der vrouwen afgeschaft, de Latijnsche gezangen door Luther's psalmen en geestelijke liederen vervangen, de feesten voor Maria en andere heiligen verboden, de koorrokken en misgewaden onder de armen verdeeld, een aantal kloosters opgeheven en hunne inkomsten ten nutte der kerken en scholen, weeshuizen en andere liefdadige gestichten gebruikt.
[Wordt voortgezet.]

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen