UIT DE HISTORIE

III.
Marnix en de jeugd.
Voor het hooger onderwijs had ten tijde van Marnix Prins Willem van Oranje gezorgd door de stichting van de Universiteit te Leiden.
De behoefte aan voorbereidend onderwijs werd niet minder gevoeld.
Graaf Jan van Nassau richtte te dien einde tot Marnix het verzoek, een handleiding samen te stellen, die zou kunnen dienen voor de opvoeding der jeugd. „Opleiding van den jongen Adel" heette het boekje, dat Marnix schreef. Het wilde een algemeene ontwikkeling bevorderen onder de belichting van Gods Woord.
Na verschillende aanwijzingen gegeven te hebben voor de eerste levensjaren van het kind, komt Marnix tot de school. Mits de klas niet te groot is, geeft Marnix de voorkeur aan klassikaal onderwijs, en niet aan privaatlessen. Voor elke klas geeft hij de leerstof aan. Aan het kennen van Grieksch en Latijn kent Marnix zeer terecht groote waarde toe.
Op het ontwikkelen van ziel, geest en lichaam moet de heele vorming der jeugd gericht zijn. Hiermede bedoelt Marnix het volgende.
Met het oog op 's menschen ziel moet oprechte vreeze Gods zooveel mogelijk worden aangekweekt. Dit kan geschieden door het bijwonen van de prediking des Woords ; door het leeren van den Catechismus ; door het trouw lezen van den Bijbel; door voortdurend gebed, enz.
Door 's menschen geest te scherpen vormt men het verstand, dat, evenzeer als de ziel, te beschouwen is als een gave Gods. Een helder oordeel — zool zegt Marnix — vermag, ook zonder geleerdheid, veel ; meer dan omgekeerd!
Ten slotte acht Marnix gezondheid, kracht en een goed voorkomen voor het lichaam van de grootste beteekenis. Vele practische opmerkingen geeft hij over dit onderwerp ten beste. Nachtbraken keurt hij af. Voorts is Marnix tegen dobbelen, kaarten en dansen. Van reizen, schaken, zwemmen en (bij aanleg) muziek-onderwijs, toont hij zich een voorstander.
Uit deze enkele mededeelingen ziet men, dat men bij mannen, die eeuwen geleden leefden, over allerlei actueele kwesties kan worden ingelicht. Historie-studie is heusch niet droog, gelijk sommigen meenen!
Voor de kinderen heeft Marnix nog een ,,Cort begrijp" samen gesteld, waarin „kort, bondig en zaakrijk" diverse onderwerpen, de geloofsleer betreffend, behandeld worden, aan de hand van de Geloofsartikelen en de Wet. Het boekje munt uit door helderheid en ademt een anti-Roomschen geest. Wat in het licht van dien tijd niet behoeft te verwonderen.

Marnix’ relatie met de Zuidelijke Nederlanden.
Tijdens de overgave van Antwerpen aan Parma. was Marnix eerste burgemeester dier stad. Door velen is hij voor het droevig verloop der gebeurtenissen aansprakelijk gesteld. Het aantal beschuldigingen, dat men Marnix naar het hoofd geslingerd heeft, is legio. We noemen hier : eigenzinnigheid in militaire zaken ; onhandigheid in de verdediging ; het achterhouden van brieven uit Engeland ; geheime briefwisseling met Parma e.a. ; omkoopbaarheid te eigen bate, enz.
Afgezien van de verdediging, die Marnix aangaande zichzelf heeft gegeven, beschikken we over getuigenissen van vijandelijke zijde, die hem volkomen rechtvaardigen. Op 30 September 1585 schreef Parma aan den Spaanschen Koning : „Ik heb St. Aldegonde zeer rijkelijke belooning aangeboden, doch, hoe arm hij ook is, ik vond hem niet baatzuchtig, maar alleen uiterst hardnekkig aan zijne geloofsbegrippen verkleefd”.
In 1589 spoorde .Marnix de gemeenten in de Zuidelijke Nederlanden aan, te volharden in het Evangelisch geloof, en niet te wankelen. Onder invloed van het vergaan van de Spaansche Armada (1588) zond Marnix ze een „Trouwe Vermaninge", die in hoofdzaak het volgende inhield : een scherpe bestrijding van Rome ; een bemoediging, uit hoofde van Gods macht en liefde ; een bestraffing, benevens bemoediging, om bedenkingen weg te nemen, en een vermaning tot geduld voor de gemeenten der vluchtelingen.

Marnix' strijd tegen geestdrijvers.
Vooral tegen de Wederdoopers heeft de Reformatie zich krachtig te weer moeten stellen. Deze secte toch progageerde alom, dat een nieuwe bedeeling des Geestes was aangebroken, waarin het Woord had afgedaan. Heel de openbaring Gods, zooals die tot ons komt in Zijn Heilige Schrift, werd door de Wederdoopers (ook wel Geestdrijvers genoemd) op losse schroeven gezet. Hoewel er overigens nog op talrijke andere ketterijen te wijzen zou zijn, laten wij het bij deze korte typeering van de Doopersche beweging.
Met name door Calvijn is het gevaar der Wederdooperij helder onderkend. Tegenover de vervluchtiging en geringschatting van den Bijbel, die bij bedoelde secte gevonden werd, plaatste de Reformator van Genève déze stelling : „Het Woord is een werk des Geestes!"
Hier te lande heeft vooral Marnix de Geestdrijverij danig bestreden. De titel van het geschrift, waarin hij dat deed, luidt : „Ondersoeckinge ende Grondelijcke Wederlegginge der Geestdrijvische Leere". Het zag in 1595 het licht.
Na een opdracht aan de Algemeene Staten, waarin zij gewezen worden op hun plicht, tegen de infectie van de giftige boekjes der Wederdoopers te waken, volgt de inhoud, die de materie van het boek samenvat.
Wie de voornaamste Geestdrijvers en hun opvattingen wil leeren kennen, kan bij Marnix terecht. „Voor de kennis van de geestesrichtingen der eerste eeuw van de nieuwe geschiedenis is dus dit boek van onschatbare waarde". Bovendien bevat het werk een schitterende weerlegging van het beroep, dat de Wederdoopers op de Heilige Schrift durfden doen. Marnix' eerbied voor het Woord van God dwingt diep respect af. Ook voor vandaag houdt deze publicatie van Marnix nog menige waardevolle opmerking in. Niemand zal de lezing van Marnix' „Ondersoeckinge" betreuren !
Aan de toezegging, nog een tweede deel over hetzelfde onderwerp te geven, heeft Marnix niet kunnen voldoen, doordat de dood hem wegnam, voordat hij daartoe de gelegenheid had gehad.
D.

d. Z.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen