UIT DE HISTORIE

I.
Het ligt ons voornemen, thans enkele artikelen te wijden aan een theoloog, die ten onrechte te weinig wordt gekend. Voor het gemak van den lezer noemen we hem : Willem Amesius. Heelemaal juist is dit niet, aangezien de voornaam (Willem) Nederlandsch, en de achternaam (Amesius) Latijn is. De Duitschers sproken echter ook van Wilhelm Amesius. Oorspronkelijk heet de man, over wien wij gaan schrijven, William Ames, terwijl hij meestal in het Latijn Guilielmus Amesius genoemd wordt.
Amesius is, gelijk zijn eigenlijke naam reeds doet vermoeden, Engelschman van geboorte. Alvorens een en ander te verhalen uit zijn leven, willen we iets mededeelen over de omstandigheden, waarin Engeland verkeerde, toen Amesius het levenslicht aanschouwde.
Tijdens de regeering van „Maria de bloedige" (1553—1558), werden de Protestanten in Engeland bitter vervolgd. De hervormingen, die op kerkelijk terrein onder Eduard VI (1547—1553) waren ingevoerd, werden door haar weer zooveel mogelijk ongedaan gemaakt. Onder haar bewind kwam het R.-Katholicisme andermaal ten troon.
Geenszins behoeft het dan ook te verwonderen, dat Maria's dood door de Protestanten niet werd betreurd. Integendeel. Men verheugde zich er over, dat de regeering in het vervolg wederom in Protestantschen geest zou worden geleid door Elisabeth. Men hoopte en verwachtte, dat de eertijds ter hand genomen en gevorderde Reformatie nu zou worden voltooid.
De verwachtingen, die men van Elisabeth had, gingen niet in vervulling. Deze vorstin toch hing te veel aan het verleden en aan de traditie, dan dat er ingrijpende wijzigingen van haar te verwachten waren. Het bleef alles bij het oude, en van een positief Calvinistischen eeredienst kwam niets.
In vele kringen wekte Elisabeth's bestuur ontevredenheid. We noemen de Nonconformisten en de Puriteinen, die beslist hervormingen wenschten.
Doordat Elisabeth allerlei Roomsche bestanddeelen in eeredienst en kerkregeering bestendigde, en niet weinigen hiervan ten eenenmale afkeerig waren, werden dezulken de kerk uitgedreven. Voor hen was daar geen plaats meer, omdat ze wilden vasthouden aan de beginselen van Gods Woord. De strijd om den Calvinistischen kerkvorm had onverkwikkelijke gevolgen.
Onder dergelijke omstandigheden werd Amesius in 1576 te Ipswich, de hoofdstad van Suffolk, geboren.
Zijn ouders behoorden tot den gegoeden stand en waren Puriteinen. Derhalve kantten zij zich tegen allen vormendienst, en streden zij voor zuivering van alles, wat in de Engelsche Kerk aan Rome herinnerde.
Willem’s opvoeding droeg uiteraard een streng en degelijk karakter. Reeds van jongsaf werd hem groote eerbied ingeprent voor den Bijbel als het onfeilbaar Woord van God. Naast zijn geestelijke vorming werd zijn verstandelijke ontwikkeling niet verwaarloosd. In zijn vaderstad bezocht Willem de Latijnsche school.
Een donkere schaduw over Willem's jonge leven was het vroeg sterven van zijn ouders. Bij een oom te Oxford vond hij een gastvrij onderdak. Het karakter zijner opvoeding onderging gelukkig geen wijziging, aangezien ook zijn oom een man van positieve belijdenis was.
Door zijn oom werd Amesius naar de hoogeschool van Cambridge gezonden, waar professoren doceerden, die de zijde der Puriteinen gekozen hadden. Groote invloed heeft hier Perkins op Amesius uitgeoefend. Perkins toch was een voorstander van de reorganisatie der Engelsche Kerk in Calvinistischen zin. Langzamerhand ontstond er tusschen leermeester en leerling een vertrouwelijke omgang, zoodat Perkins voor Amesius een geestelijke vader geweest is.
Over Amesius' studententijd is weinig bekend, maar vast staat, dat hij behoord heeft „tot den kring van ernstige mannen, die, Puriteinen in hart en nieren, uitmuntten door grondige Schriftkennis, innige vroomheid en reinen wandel".
Hoe groot de invloed van Perkins op Amesius ook geweest moge zij — in één opzicht verschilde de laatste toch van den eersten. Perkins was wat heel erg voorzichtig, wanneer het er om ging, de wantoestanden in de Kerk te bestrijden. In het openbaar liet hij zich niet gaarne over kerkelijke twistpunten uit. Amesius daarentegen was scherper, en koos openlijker positie tegen zaken, die niet strookten met de Schriftuurlijke orde. Vooral tegen de gewaden en ceremoniën ging hij heftig te keer. (Calvijn was in dit opzicht soepeler, die zekere gebruiken, die wij heel vreeselijk zouden vinden, van zeer ondergeschikt belang achtte !)
Over het algemeen was Amesius niet bereid, op het stuk der beginselen, zooals hij die zag, iets toe te geven. Meermalen trad hij heftig op tegen allerlei gewoonten en misbruiken. Op den duur kon Amesius zich te Cambridge niet handhaven, omdat zijn beginselen bij geestelijkheid en regeering niet gewild waren.
Vele gemeenten begeerden Amesius ; als predikant, doch ook op dit gebied ondervond hij van kerkelijke zijde den grootst mogelijken tegenstand. Er bleef niets anders over, dan dat hij naar elders vertrok, teneinde zich een weg te banen tot het ambt.
Bijgestaan door puriteinsche kooplieden, kreeg Amesius gelegenheid naar Nederland uit te wijken, „opdat hij vandaar uit ongehinderd door geschriften de Anglicaansche Hiërarchie bestoken zou".
Eind 1610 zal Amesius; in gezelschap van Parker te Rotterdam aangekomen zijn.
In het volgend artikel hopen wij Amesius' werkzaamheden in de Nederlanden te bespreken.
Een opgave van de door ons geraadpleegde literatuur volgt in het laatste artikel.

D.
d. Z.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen