UIT DE HISTORIE

II.
Een voorlooper van het Fransche Protestantisme.
Heel Lefèvre's persoonlijkheid was van dien aard, dat hij niet de man was om een geestelijke beweging te ontketenen, die ten doel had, een totale ommekeer teweeg te brengen in het kerkelijk leven van zijn tijd. Daarom is hij echt een voorlooper der Hervorming geweest, die de verdienste heeft, bij zijn leerlingen belangstelling te hebben gewekt voor de eischen van Gods Woord en de behoeften der Kerk van Christus. Zijn taak was het, mannen te bekwamen tot een belangrijke roeping, die hen wachtte.
Willem Farel, die wèl een Reformator geworden is, was één van Lefèvre's leerlingen in engeren zin. Door Gods voorzienig bestel hebben de levenswegen van beide mannen elkaar gekruist.
Dat Farel deze dingen zóó, en niet anders, gezien heeft, blijkt uit de volgende woorden van hem : „Hierop heeft God in Zijn genade en lankmoedigheid, neerziende op een verschrikkelijk zondaar en schandelijk afgodendienaar als ik ben, er voor gezorgd, dat ik iemand vond, die alle anderen overtrof".
Zoo is Lefèvre de man geweest, die het vraagstuk van de reformatie der Kerk aan de orde gesteld heeft, en er belangstelling voor wist te wekken. Mede door de verschijning van zijn commentaar moest iedereen, die ernst maakte met de vraagstukken dier dagen, zijn houding bepalen ten opzichte van de „nieuwe leer", die aan het opkomen was. Want op onderscheidene punten viel Lefèvre de traditioneele leer der Roomsche Kerk aan.
Het gevolg van Lefèvre's optreden was, dat monniken hem voor dwaas, goddeloos en domkop gingen schelden. Nu is schelden, opruien en verdacht maken, altoos een bewijs van zwakte. Ook is het niet christelijk. Maar het geschiedde in die dagen. En het geschiedt helaas vandaag nog ! Wanneer Lefèvre bij den Franschen koning, Frans I, geen bescherming had gevonden, dan zou er zeker het ergste met hem gebeurd zijn.
Begin 1521 was het Lefèvre echter geraden, zich naar elders te begeven. Hij ging naar Meaux, waar zijn oud-leerling, bisschop Brigonnet, hem vriendelijk ontving. Uit onze artikelen over Farel weet de lezer, dat Brigonnet's sympathie voor de Hervorming later verminderde. (Artikel van 7 Oct. 1937).
Ondanks den tegenstand kreeg Lefèvre aanhang : zelfs aan het hof, toen de zuster des konings. Marguerite d' Angouleme, voor hem partij koos. Dat een en ander heel Frankrijk in beweging bracht, is licht te verstaan. Zoodra het Protestantisme terrein en invloed won, barstte 't fanatisme der Roomschgezinden los.
Geen wonder !
Onomwonden werd door Lefèvre verklaard, dat niets mocht gesteld worden boven de Heilige Schrift.
De groote waarde, die hij toekende aan het Woord van God, had gevolgen. De Bijbel was in dien tijd een zeldzaam goed, en voor den gewonen mensch ontoegankelijk. Het moet dan ook Lefèvre als één van zijn grootste verdiensten aangerekend worden, dat hij den Bijbel voor het eerst in goed Fransch vertaald heeft. In 1523 gaf hij het Nieuwe Testament uit ; in 1528 den geheelen Bijbel. Van belang is ook, om te weten, dat dit werk op instigatie en financieele medewerking van koninklijke zijde is tot stand gekomen ! Zoowel Frans I als Marguerite, zijn zuster, hadden er de hand in. Meermalen hebben zij Lefèvre tegen de woede der Sorbonne beschermd.
Van practische beteekenis is het formaat van Lefèvre's Bijbeluitgave. Te voren drukte men geweldig omvangrijke boeken, die bijna niet te hanteeren waren. Lefèvre daarentegen gaf een formaat, dat men bij zich kon dragen, waardoor het gebruik ongetwijfeld werd bevorderd. Bovendien was deze manier van uitgeven veel goedkooper. Ook tegenwoordig worden er nog wel eens boeken, die een breed publiek willen bereiken, veel te luxueus, en daarom veel te duur uitgegeven. Gelukkig maken niet alle schrijvers en uitgevers zich hieraan schuldig !
In October l525 werd de toestand te Meaux voor Lefèvre onhoudbaar en nam hij de wijk naar Straatsburg. Nadien vertoefde hij nog te Parijs en te Blois. In laatstgenoemde plaats was hij bibliothecaris dés konings. De laatste dagen zijns levens sleet hij aan het hof van de koningin van Navarre te Nérac. Hier werd hij in 1034 bezocht door den jongen Calvijn.
Toen er in 1935 te Parijs een tentoonstelling georganiseerd werd bij gelegenheid van het vierde eeuwfeest van Calvijn's Institutie, is er een eereplaats ingeruimd voor de werken van Lefèvre d' Etaples, en wel vóór die van den grooten Reformator. Dit nobel gebaar heeft zin ! Zelfs de groote Calvijn heeft veel aan den ouden Lefèvre te danken, die pionnierswerk verricht heeft. En daarom is hij het alleszins waard, dat we hem niet vergeten, maar hem in één adem noemen in de rij van mannen, die destijds Gods Kerk tot onnoemelijk veel zegen geweest zijn, en dat nóg zijn, wanneer wij hun werken maar onderzoeken en bestudeeren willen ! Dat in deze reeks van Reformatoren ieder een eigen plaats inneemt, en dat Calvijn als theoloog en systematisch werker torenhoog boven al zijn tijdgenooten en epigonen uitsteekt, spreekt vanzelf, en behoeft door ons niet nader beklemtoond te worden. Maar — en dit is de bedoeling van deze passage — laten wij het kleine niet gering achten ; want in de keten van het geheel kunnen geringe, voorbereidende daden niet gemist worden ! Daarom kan ook het onaanzienlijke, dat meestentijds niet geacht wordt, van verstrekkende, wereld-beheerschende beteekenis zijn. En zoo is het ook met het werk van Lefèvre d' Etaples, wiens naam velen onzer lezers wellicht niet bekend was.
Lefèvre heeft den hoogen leeftijd van 100 jaar bereikt. Hij stierf in 1536. Door de koningin zou hij bijgezet zijn in de kapel van het kasteel te Nérac. Dr. Pannier eindigt zijn geschriftje, waarop wij in ons vorig artikel wezen, met de opmerking, dat zijn landgenooten alle reden hebben. Lefèvre's nagedachtenis fe eeren. Ik zou willen zeggen : ook wij hebben daartoe aanleiding te over !
D.
d. Z.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen