UIT DE HISTORIE

I.
Over Wessel Gansfort wordt zeer verschillend geoordeeld. Nu eens ziet men hem als een voorlooper der Hervorming, als een Reformator vóór de Reformatie, — dan weer is men van meening, dat hij het Roomsche geloof nimmer is te boven gekomen. Ook zijn er nog tusschen-standpunten.
Met het oog op deze bonte verscheidenheid in oordeelvellingen, willen wij in enkele artikelen iets uit zijn leven verhalen, terwijl wij ons voorstellen, ook zijn theologische gedachten beknopt saam te vatten. Men kan dan zelf oordeelen, in hoeverre Gansfort aanspraak maakt op den naam „Hervormer".
Hij werd omstreeks 1419 te Groningen geboren. Zijn vader was bakker, zoodat de man uit bescheiden middelen leven moest.
Op school legde Wessel een bizondere vlugheid van begrip aan den dag, zoodat hij zijn mede-leerlingen in menig opzicht de baas was. In verband met de moeilijke financieele omstandigheden zijner ouders zou Wessel's studietijd maar van korten duur geweest zijn, als niet iemand de kosten der opleiding voor zijn rekening genomen had, voorwaar een prijzenswaardige daad !
Hoe lang Wessel ie Groningen op school geweest is, weten we niet precies ; maar ongeveer 1432 zal hij naar Zwolle vertrokken zijn, om daar zijn studie te gaan voortzetten. Hij was toen dus waarschijnlijk dertien jaar.
Te Zwolle heeft Wessel de school van de Broeders van het gemeene leven bezocht. De rector van het Fraterhuis was Dirk van Herxen, een merkwaardig en vroom man, die gesteld was op een stipte nakoming zijner voorschriften. Onder het bestuur van dezen man steeg de inrichting wat aanzien betreft.
Na gedurende een aantal jaren de lessen op genoemde school gevolgd te hebben, werd hij, op grond van zijn gebleken bekwaamheden, omstreeks 1440 benoemd tot leeraar der Broederschap. Zoo werd de leerling tot leeraar !
Negen jaar heeft Gansfort wellicht te Zwolle bedoelde betrekking bekleed. In dezen tijd valt zijn kennismaking en omgang met Thomas a Kempis. Een plan om monnik te worden is in dezen tijd door Gansfort overwogen, maar hij schijnt daartoe niet te hebben kunnen besluiten.
Van 1449—1475 heeft Gansfort onderscheidene reizen gemaakt door Europa. Zoo vinden we hem in Keulen, Parijs, Heidelberg, Rome, Florence, Venetië, Bazel, enz.
Al was Gansfort te Zwolle zelf met het geven van les belast geweest, toch schijnt hij zichzelf nog niet volleerd geacht te hebben, wat blijkt uit het feit, dat hij zich te Keulen als student aan de universiteit liet inschrijven. Ook legde hij daar diverse examens af. Geheel uit eigen beweging schijnt Gansfort Grieksch en Hebreeuwsch te hebben geleerd. Het kennen van Grieksch was in die dagen een uilzondering, terwijl Hebreeuwsch alleen door de Joden geleerd werd. De beteekenis van een en ander voor Gansfort ligt ongetwijfeld hierin, dat voor hem door zijn talenstudie de bronnen geopend werden, die voor velen zijner tijdgenooten niet toegankelijk waren.
Later was Gansfort eenigen tijd als hoogleeraar te Heidelberg werkzaam, op verzoek van Keurvorst Frederik.
Wij noemen slechts enkele momenten uit het leven van Gansfort, aangezien wij vreezen, dat allerlei bizonderheden niet de belangstelling zullen hebben van alle Tezers. Nadere gegevens kan men zelf vinden in de literatuur, die wij onder het laatste artikel zullen opgeven.
De laatste veertien jaar van zijn leven heeft Gansfort in Nederland doorgebracht. Met allerlei zaken heeft hij zich bezig gehouden. Rust heeft hij weinig gehad. Met vele personen heeft hij ontmoetingen gehad. Voorts schreef hij brieven en boeken.
Afwisselend woonde Gansfort te Zwolle, op den Agnietenberg, te Aduard en te Groningen. Met het oog op den toestand, waarin de bronnen uit dien tijd verkeeren, was het Gansfort's levensbeschrijver niet mogelijk, een nauwkeurige reconstructie te geven van de chronologische volgorde, waarin zich verschillende gebeurtenissen hebben afgespeeld.
Voortdurende ingespannen studie sloopte langzamerhand Gansfort's krachten. Eigenaardig is het volgende verhaal.
„Ongeveer op den dag van zijn overlijden bracht een zijner vrienden hem een bezoek, en vroeg hem, hoe hij zich gevoelde. Gansfort antwoordde, dat hij zich, zijn leeftijd en ziekte in aanmerking genomen, tamelijk wel voelde ; maar er was één ding, dat hem hinderde, en dat was, dat hij door allerlei overleggingen aan de waarheid van het christendom begon te twijfelen. Zijn vriend verwonderde zich daarover en spoorde hem aan, al zijn vertwijfelingen op Christus, zijn Zaligmaker, te werpen. Maar daar hij bemerkte, dat zijn raad hem zwaar viel, ging hij heen. Toen hij na eenige uren terugkwam, sprak Wessel : „Ik dank God ; al die twijfelingen zijn geweken. Ik weet niets, dan Jezus Christus, en dien gekruisigd".
Na deze belijdenis is Gansfort waarschijnlijk op 4 October 1489 gestorven.
Door velen is Gansfort „meester tegenspreker" genoemd ; zijn vereerders daarentegen waardeerden hem als „het licht der wereld".
In het volgend artikel iets over zijn theologie.
D.

d. Z.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen