De Raad Gods.

De invloed van Calvijn in ons land.
Op de Synode van Dordrecht is de leer der Remonstranten veroordeeld. Als ge u op de hoogte wilt stellen van het standpunt van de meerderheid van deze Synode, dan leze men de Vijf Artikelen tegen de Remonstranten. En dan zal het u na lezing van deze vijf artikelen duidelijk worden, dat onze vaderen zich aan het cor ecclesiae hebben vastgehouden. Van het synergisme hebben ze in geen geval willen weten. Op de Synode van Dordrecht heeft het gevoelen van Calvijn gezegevierd.
Helaas, al spoedig kwam de afval. Het Arminianisme was wel veroordeeld, maar toch woekerde het voort. We kunnen gerust zeggen, dat het synergisme eigenlijk weer overal heeft gezegevierd. De wijsbegeerte heeft ook een verderfelijken invloed uitgeoefend op de theologie. De invloed van den spinozist Partiaan van Hattem, pred. te St. Philipsland, is tot op den huldigen dag merkbaar op de Zeeuwsche- en Zuid-Hollandsche eilanden. Balthasar Bekker heeft met zijn „Betoverde Weereld" veel kwaad gesticht ; Van Os verkondigde de dwalingen van de gebroeders Socini.
Vanuit het Oosten, uit Duitschland, komt het Piëtisme, vanuit Engeland doet het Methodisme zijn intree in Nederland. Aan deze laatste beweging zijn de namen van Whitefeld en Wesley verbonden. Was Whitefield aanhanger van het Calvinisme, Wesley heeft die Calvinistische meening uit het Methodisme zoo goed als geheel verdrongen. Ook daar zegevierden de beginselen van Arminius.
Nu heeft het in de 17de en 18de eeuw niet ontbroken aan mannen, die weer durfden op te komen voor de leer van de souvereiniteit Gods. Wat heeft Brakel met zijn „Redelijke Godsdienst" een grooten invloed gehad onder ons volk. Wat zijn de boeken van Smytegelt met graagte gelezen. Ik denk voorts aan Comrie. Zijn werk „Examen van het ontwerp van Tolerantie" wordt helaas te weinig gelezen. We konden nog meer namen noemen, doch we laten 't slechts bij deze enkelingen, die als paladijnen hebben gestreden voor de oude beproefde waarheden.
En wat is het resultaat geweest ? Hoe stond het met de Gereformeerde beginselen in de dagen, onmiddellijk na de Fransche Revolutie ? Bilderdijk was nog de eenzame strijder voor het aloude Gereformeerde beginsel. Wat was er veel verwoest door het Rationalisme. De apostelen der verlichting hadden het Christelijk geloof ondermijnd. De menschelijke rede was tot God verheven. Geen wonder, dat hel woord van Bilderdijk op tegenstand stuitte. Het verlicht rationalisme noemde hem een pest en een gevaarlijk sujet. En toch kwam er een opleving van het oude beginsel, ondanks al de haat en de vijandschap.
In het begin van de 19de eeuw was de opleving begonnen in Geneve. Ook in Geneve was er van de leer van Calvijn weinig meer overgebleven. Ze stond in het vergeetboek. Maar ziet, door de werking van Gods Geest ontstond er weer bij enkele studenten en predikanten een vraag naar de oude heilswaarheden. Deze geestelijke opwekking. Reveil geheeten, bleef niet beperkt tot Geneve.
Het werk van Bilderdijk en zijn leerlingen is als de terugslag te beschouwen op hetgeen in Zwitserland geschied was. We noemen enkele namen : Capadose, Elout van Soeterwoude. Dirk en Willem van Hogendorp, Mackay, Da Costa, Groen van Prinsterer en anderen.
Het reveil was wel geen nationale beweging ; de massa heeft het niet kunnen bereiken. Maar het heeft toch de oogen van velen geopend voor de gevaren van het koude rationalisme en liberalisme. Da Costa schreef zijn „Bezwaren tegen den geest der eeuw". Zijn bijbellezingen werden gretig gelezen. We grijpen nog even terug naar het jaar 1819. Het was het eeuwfeest der Dordtsche Synode.
Nicolaas Schotman richtte zijn : „Eerezuil ter gedachtenis van de voor tweehonderd jaar te Dordrecht gehouden Nationale Synode" op.
Ik denk voorts aan de mannen van de Afscheiding. God de Heere heeft er voor gezorgd dat er weer mannen zouden opstaan, die het zouden prediken, dat de eere van de redding van een arm zondaar alleen toekomt aan de genade Gods.
En de Heere heeft in deze lage landen altijd zich een volk overgehouden, hetwelk dat zuivere geklank heeft gekend. Dat zien we zelfs nu nog in vele gemeenten, waar de schare door de predikers met steenen inplaats van met brooden wordt gevoed, dat de Heere zich daar enkelingen heeft overgehouden, die de leer der souvereine genade in het diepst hunner ziel leerden omhelzen en bewaren. De predikanten hebben de zuivere leer niet bewaard, maar de oude Waarheid bleef voortleven onder het eenvoudige volk van God. Al stemmen we niet in alle deelen in met de theologie van Bavinck en Kuyper, zoo willen we toch geen oogenblik miskennen de groote gaven, die God aan deze mannen heeft gegeven om het Calvinisme weer te doen herleven en het te plaatsen in het middelpunt van de belangstelling.
Onze Hervormde Kerk is diep gevallen. Veel bloed is haar door Afscheiding en Doleantie reeds afgetapt. En toch mogen we er ons in verblijden, dat er in die diep gezonken Kerk thans nog weer een breede schare wordt gevonden van hen, die nog weer hooren willen van de prediking van Gods souvereinen Raad. 't Is trouwens eigenaardig, dat de. praedestinatiegedachte in de systemen van de theologen van deze eeuw weer een plaats heeft gekregen. Tot in de 2Oste eeuw toe scheen het alsof het in het kamp van de tegenstanders met de praedestinatiegedachte voor goed gedaan was. Nu spreekt men van de psychologistische praedestinatieleer van Otto, van de dialectische van Barth en van de demonische van Snethlage en van de existentiëele van Althans.
Die van Barth staat wel het meest in het middelpunt van de belangstelling. Toch kunnen we helaas niet anders zeggen, of we hebben hier met geen herleving in den ouden vorm te doen.
Helaas, ook bij Barth vinden we niet meer het oude beginsel.
Barth zegt wel, dat hij de praedestinatie aanvaardt, maar de leer van Calvijn noemt hij mythologiseerend, omdat ze de verkiezing en de verwerping betrok op quantiteiten van verkerenen en verworpenen (dus op een aantal verkorene menschen en op een aantal verworpene menschen). Barth is van meening, dat Paulus dit onmogelijk kan bedoeld hebben. Dan zou het eene individu verkoren zijn en het andere verworpen. Dan zou in het historisch-menschelijke vlak een historisch verschil bestaan tusschen Kerk en wereld. De betrekking van God tot de Kerk zou dan een betrekking zijn van genade, en die van God tot de wereld een betrekking van gericht. Barth meent, dat door zulk een opvatting de beslissende grenslijn verschoven zou zijn, want de grenslijn zou dan volgens zijn meening niet meer liggen tusschen mensch en God, maar tusschen twee groepen van menschen. De oude opvatting past niet in het stelsel van Barth.
Wij gaan hier verder niet op Barth in, maar we hebben toch de lezers iets van de meening van Barth medegedeeld, opdat ze zouden kunnen zien, dat er bij alle verheerlijking van de praedestinatieleer, toch een groot verschil met Calvijn is.
Hiermede stappen we af van dit korte historische overzicht. In volgende artikelen hopen we verschillende vragen aan de orde te stellen, die uit de aanvaarding van de leer der praedestinatie voortvloeien.
 

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen