WAT DE PERS TE LEZEN GEEFT

Groen's geestelijke houding te midden van het wereldgebeuren.

Aan de Vrije Universiteit is de heer H. Smitskamp Jr. leeraar aan een Chr. H. B. S. in Den Haag, gepromoveerd cum laude tot doctor in de letteren op een proefschrift : Groen alshistoricus. Op de dissertatie zelve gaan we niet in, we releveeren alleen hier iets uit- de besprekingen, die bij de promotie gevoerd zijn door twee mannen van naam, onder ons geen onbekenden, en wel dr. D. C. Langendijk en prof. dr. J. Wille. We laten het verslag hier volgen :

Dr. Langendijk besprak de verhouding van Groen tot het Reveil en ontwikkelde als opponent een bezwaar tegen de opvatting, in de dissertatie vertolkt : als zou er een zekere afstand bestaan hebben tusschen Groen en 't Réveil. Het Réveil had toch — zette spr. uiteen — iets onbestemds. Vooral kwam dit uit in de vergaderingen der „Christelijke Vrienden", waar personen van uiteenloopende Christelijke opvattingen elkander ontmoetten. Spr. noemde ds. Joh. de Liefde, den Baptist ; Beets en Chantepie de la Saussaye, die de theologie van Vinet voorstonden ; de Clercq, onder invloed verkeerende van Kohlbrugge ; Capado den vurigen bestrijder van de vaccinatie.

Da Costa en van der Brugghen, ging spr. voort, veranderden meermalen in hun leven van standpunt. Laatstgenoemde heeft in 1842 adhaesie betuigd aan het adres der „zeven Haagsche heeren", waarin ook de praedestinatie en de inspiratie der H. Schrift verdedigd werden. Later heeft v. d. Brugghen van beide afstand gedaan.

Hoewel dit alles het Réveil een onbestemd karakter gaf, was Groen toch een kind van het Réveil, naar zijn eigen getuigenis. Hij heeft het nooit verloochend en was het eens met de hoofdtrekken, zooals practische Christelijke arbeid en de schoolstrijd. Groen was echter ook, eveneens naar zijn eigen getuigenis. Calvinist. Hij sloot zich nauw aan èn bij het Réveil èn bij het Calvinisme. Spr. zag hem als de verbindingsschakel tusschen beide.

De heer Smitskamp antwoordde, dat zijn opvatting in verband met een bepaalde periode in Groens leven moet worden gezien. Ook bij Groen is wijziging in bepaalde opvattingen te constateeren, zoo ten opzichte van de verhouding van Kerk en Staat en van zijn standpunt in de schoolkwestie. Daarbij heeft Groen, zei spr., meermalen teleurstelling ondervonden van een zeker gezichtsbedrog. Hij zag wel eens als geestverwanten aan, die het toch niet waren. Als voorbeelden noemde spr. van der Brugghen en de Pruisische conservatieven.

Prof. dr. J. Wille verklaarde het proefschrift met bijzondere belangstelling te hebben gelezen. Toch bekroop hem hierbij een gevoel van teleurstelling en spijt, omdat z.i. Groen in de dissertatie iets van zijn luister als historicus verliest. Groen zou, volgens den heer Smitskamp, te weinig verband hebben gezien tusschen de feiten, te veel de Voorzienigheid in de geschiedenis op den voorgrond gesteld hebben, te veel Bijbelteksten hebben te pas gebracht en te naief zijn in zijn geschiedbeschouwing. Spr. wees er op, dat het gebruik van Bijbelteksten bij Groen heilige ernst was en meende dat de promovendus meer aandacht had moeten schenken aan den geheel eigen stijl in Groens geschriften.

De heer Smitskamp zeide in zijn antwoord niet te willen achterstaan in waardeering van de Christelijke gezindheid van Groen. Juist door zijn proefschrift is spr. versterkt in de overtuiging, dat de Christelijke geschiedbeschouwing beginnen moet bij Groen. Hij heeft deze als zoodanig ook niet afgekeurd, maar meent toch, dat Groen in zijn beschouwing van de Voorzienigheid Gods verder gegaan is dan een mensch mogelijk is. Z.i. is er ook bij hem een teveel aan Bijbelteksten en voorts is hij van oordeel, dat men bij Groen niet kan blijven stilstaan."

Wij zijn intusschen een belangrijke studie in betrekking tot mr. Groen van Prinsterer rijker geworden !

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen