De eenheid der kerken

De „Wachter" wijdt een uitvoerig artikel aan het onlangs verschenen boekje onder bovenstaanden titel, met name over onze bijdrage. Het artikel is van de hand van (Ds) R(ietberg), Gereformeerd predikant te Maassluis. (21 Febr. '41).

Deze auteur besluit met zijn meening, dat de door óns gewezen weg er ons niet brengt. De eerste vraag is : waar wil de schrijver, dat de weg ons brengen zal ? En dan doet zijn betoog vermoeden, dat hij daaromtrent geheel andere gedachten heeft dan wij. Vereeniging, saamsmelting van al de gereformeerden in één instituut, schijnt zijn ideaal. Daarmede bedoelt hij inderdaad iets geheel anders dan wij. Dit wordt althans duidelijk uit hetgeen hij beweert: „Uitgaande van del Drie Formulieren, wil Prof. Severijn niet komen tot eenheid van Gereformeerde Kerken in één gemeenschap of Kerkformatie".

Voor ons besef, d.w.z. zooals wij ons een gemeenschap van gereformeerde kerken voorstellen, is deze bewering onjuist en moet zij dus óf op verschil van kerkbegrip of op misverstand wijzen.

Wij vreezen, dat zoowel het één als het ander het geval is en dat Ds R. van een geheel ander kerkbegrip uitgaat en dat hij ons daardoor misverstaat.

Zoo deelt hij b.v. mede, dat naar onze meening eerst een groote reorganisatie in de Hervormde Kerk tot stand zal moeten komen. De plaatselijke kerken moeten weer haar zelfstandigheid hebben, om de belijdenis te handhaven en de tucht te oefenen. En dan concludeert hij: „Hieruit blijkt wel, dat hij aan het begrip „Hervormde Kerk" wil vasthouden".

Onderstel nu eens, dat de Hervormde Kerk tot een orde kwam overeenkomstig haar belijdenis en tot zulk een gereformeerd kerkelijk leven mocht komen, zoo vragen wij Ds R. Wat dan ? Zou zij dan een verband van gereformeerde kerken zijn, ja of neen? Maar wat beteekende dan het begrip Hervormde Kerk anders dan een verband van Hervormde kerken, die tot haar belijdenis en orde waren weergekeerd. In dat geval is het „begrip" Hervormde Kerk toch wel zoodanig veranderd van inhoud, dat men „Hervormde Kerk" niet meer tusschen aanhalingsteekens kan zetten zonder daar wat in te leggen, dat er niet meer in zit, tenzij dan de historische lijn.

De vraag : hoe moet die reorganisatie tot stand komen ? is een andere, welke niet in de eerste plaats de zorgen van den schrijver vraagt.

En zullen dan door die reorganisatie de plaatselijke kerken tot gereformeerde kerken worden ? Deze vraag doet zelfs wonderlijk aan. Menschelijke reorganisaties zullen de kerken niet gereformeerd maken, doch als daar door Gods genade een wederkeer tot het leven der belijdenis plaats vindt, is dat zoo en dan zal zich de Hervormde Kerk als een verband van gereformeerde kerken openbaren.

Wij zouden nu haast geneigd zijn om Ds R. te vragen, of naar zijn meening de Christelijk Gereformeerde Kerk ook nog als een verband of een formatie van gereformeerde kerken of gemeenten mag gelden.

Een andere vraag van Ds R : Maar eischt de reformatorische belijdenis dan niet het samenleven in één instituut ? Wat bedoelt de schrijver met één instituut? Het klinkt toch ietwat synodaal. Maar bovendien, waar eischt de reformatorische belijdenis het saamleven in één instituut ?

Indien de schrijver zich tevreden'stelt met de orde der kerken en haar vergaderingen in classes, bijzondere en algemeene synoden instituut te noemen, kunnen wij daarmede vrede hebben. Dan echter krijgen de woorden kerkverband en kerkformatie de beteekenis van gemeenschap der kerken, hetgeen naar ik meen ook geheel overeenkomt met de orde. De afzonderlijke kerk is toch een openbaring van Christus' lichaam en wel een zelfstandige. Zij is een organisch geheel. En wijl iedere kerk, welke recht op dien naam heeft, zulk een openbaring is, kan er geen plaats voor een ander „instituut" zijn, dan de orde voor gemeenschap der kerken.

In de boven omschreven onderstelling aangaande de Hervormde Kerk, zou de vergadering der kerken dan een particulier karakter dragen, als synode der Hervormde kerken.

Is het nu zoo vreemd te constateeren, dat de vergadering der Gereformeerde kerken daarnaast ook een particulier karakter zou dragen, als synode der Gereformeerde kerken ? Dat is toch feitelijk ook nu reeds het geval in vergelijking met andere Gereformeerde kerkformaties, b. v. de synode van de Christelijk Gereformeerde Kerk ? Ook thans hebben verschillende kerkvergaderingen plaats, die zich ten aanzien van het eigen verband den naam generale synode kunnen toeschrijven. Zoodra men echter uitziet naar een alle gereformeerde kerken omvattende gemeenschap, zou hier de naam generale (of nationale) synode passen, ten aanzien waarvan het afzonderlijk en particulier karakter der bestaande gereformeerde kerkformaties zou blijken.

Men zal toch inzien, dat b.v. een herziening, zoo noodig wijziging of opnieuw vaststelling der gereformeerde belijdenisschriften — en dan laten wij de liturgische formulieren en de liturgie rusten — naar orde en recht slechts in onderling overleg en overeenstemming van alle kerken, wier belijdenis het geldt, kan plaats vinden ?

Om al deze redenen weegt ons de gemeenschap van verschillende gereformeerde kerkformaties veel zwaarder dan een vereeniging, die men saamsmelting wil noemen.

Indien de organische eenheid op de door ons voorgestelde wijze werkzaam mocht worden, mag verwacht worden, dat een latere generatie de kerkformaties wel zou overgroeien. En ook zelfs, als dat niet of slechts ten deele het geval zou zijn, dan nog zou er reeds veel gewonnen zijn, indien alle gereformeerde kerken regelmatig in generale synode, vergaderden om de eenigheid en overeenstemming in de leer te bevorderen en te onderhouden.

Wij vragen nogmaals, wat bezwaar zou er in steken — indien deze kerken aanvankelijk nog tot verschillende verbanden zouden behooren ? De regelmatige ontmoeting en saamspreking zou niet alleen bevorderlijk zijn aan de eenstemmigheid, doch daaruit zou ook volgen, dat het officieel getuigenis van de verschillende kansels eenzelfde eenstemmigheid zou doen hooren. Datzelfde zou ook ten aanzien van de liturgie behooren te worden nagestreefd.

Zou dat niet van groote beteekenis zijn ? In de verschillende verbanden van gereformeerde kerken zou de particuliere synode de gemeenschap onderhouden en de generale synode voorbereiden, die telkens na een bepaald aantal jaren of naar aanleiding van actueele vragen zou kunnen worden gehouden.

Naar onze meening zouden de afzonderlijke kerkverbanden aanvankelijk ook in eigen classicale vergaderingen bijeenkomen om haar zaken te behartigen.

De verwachting is toch niet geheel ongegrond en zeker niet ongerijmd, dat in de classes van verschillende verbanden allengs de wensch zou geboren worden om gezamenlijk te vergaderen in hetzelfde ressort en allengs de opheffing der verbanden voor te bereiden. De omstandigheden zijn toch zóó, dat in hetzelfde ressort classes van verschillende verbanden zijn. In één ressort zou men dan drie of vier classicale vergaderingen hebben, n. 1. van ieder verband één. Naarmate men meer aanleiding kreeg om in deze ressorten gezamenlijk te vergaderen, zouden de gereformeerde kerken in één ressort allengs als één classis uitkomen.

Het zal duidelijk zijn, dat de aangewezen weg wel degelijk naar één gemeenschappelijk verband van gereformeerde kerken kan voeren. Doch men beginne daarmede niet. omdat daarbij tal van moeilijkheden en gevoeligheden in den weg zouden treden, die een onoverkomelijke hinderpaal zouden vormen.

Wie met den eisch van één verband begint, heeft de keuze tusschen een geheel nieuw verband op voet van gelijkheid en zelfstandigheid der afzonderlijke kerken, of hij moet één bestaand verband als de kern aanwijzen, waarbij de andere aansluiten. In beide gevallen is eenstemmigheid over alle verschilpunten, welke allereerst moet worden voorbereid, eisch.

De weg, door ons gewezen, heeft dit voor, dat het langzaam groeien kan. Wie de kerkelijke kaart kent, zal geen verwachting koesteren van een vereeniging op korten termijn met één der bestaande gereformeerde kerkverbanden.

Wij willen niet onbescheidenlijk in de zaken der gereformeerde kerkverbanden indringen. Alvorens de Hervormde kerk in de „voorgestelde zaak partij kan zijn, zal er nog heel wat moeten veranderen — maar — wat kan de gereformeerde kerkverbanden verhinderen tot een. gezamenlijke synode te komen om in de punten van verschil tot eenstemmigheid te komen en gemeenschap te zoeken in den door ons voorgestelden weg ? Wanneer de gereformeerden buiten de Hervormde kerk in dien weg elkander konden vinden, zou dit reeds een belangrijke schrede voorwaarts beteekenen naar het voorgestelde doel.

Alle bezwaren, die daartegen kunnen worden ingebracht, zullen nog veel meer tegen den weg van Ds R. moeten gelden. Indien hij een en ander nog eens overweegt, zal hem dat, naar wij aannemen, wel duidelijk worden. Intusschen merken wij nogmaals op, dat wij den eisch van één kerkformatie in den zin, die hem zelfs van één instituut doet spreken — zelfs bedenkelijk achten, temeer als hij dien vóór alles wil laten gelden.

Daaromtrent ware uit een oogpunt van historie en gereformeerd kerkrecht nog wel het een en ander te zeggen. Het verdient althans aanbeveling, dat hij zich nog eens rekenschap geeft van den aard der afzonderlijke kerken als zelfstandige openbaring van het lichaam van Christus en haar verhouding tot de ecclesia universalis.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen