Niet van belang

Waartoe de heerschappij van de denkende rede leidt, moge blijken uit een uitspraak als deze : „Zij (de Christelijke religie) wendt zich af van het idealiseeren der historie, naar de historiseering der idee, om ten slotte ook de historie achter zich te laten, wel beseffend, dat het om het actueele heden gaat, zoodat het niet van belang is of Jezus eenmaal in het verleden is geboren, gekruisigd en uit den dood verrezen (cursiveering van ons), maar of Christus ook vandaag nog in eeuwige herhaling wordt geboren, gekruisigd en uit den dood wordt opgewekt in den geloovige.

Deze zinsnede typeert het standpunt van den schrijver. Het merkwaardige is echter, dat deze vrijzinnige, die zich van de tegenstelling met de orthodoxie welbewust is, nochtans meent, dat deze kan worden opgeheven in een „alle tegenstelling opheffende levenseenheid''.

De moeilijkheid, waarop de door hem voorgestelde redelijke godsdienst stuit bij de leer van Christus' geboorte, sterven en opstaan, wordt lichtelijk op zij geschoven, als men op het standpunt staat, dat het niet van belang is, of deze dingen eenmaal alzoo geschied zijn, ja dan neen.

Hoe is dat mogelijk ? vraagt de orthodoxe. Want immers als Christus niet ter Zijner tijd voor de zonde is gestorven, kan er geen verzoening zijn en als Hij niet is opgewekt tot onze rechtvaardigmaking, is er geen weg voor een zondaar tot den eeuwigen vrede bij God. Hoe kan dat dan van geen belang zijn, terwijl de Schrift ons daarbij telkens weer bepaalt en stil zet. Behoort dat alles tot de idealiseering der historie ?

Voor den orthodoxe, neen, voor de kerk der eeuwen zijn deze dingen van het hoogste belang. Als Christus, de Zone Gods, niet waarlijk is vleeschgeworden, is gekruisigd, gestorven, begraven en wat meerder is, is opgestaan, is het fundament der eeuwige hope weggezonken. Dan is ons geloof ijdel. Dan zijn wij nog in onze zonde. (1 Cor. 15). Wat wil men meer, dan deze stellige uitspraak der Heilige Schrift ?

En nu komt hier iemand mededeelen, dat het niet van belang zou zijn of Christus eenmaal is geboren, gekruisigd en opgewekt, indien maar Christus vandaag nog in eeuwige herhaling wordt geboren, gekruisigd en uit den dood opgewekt in den geloovige.

Wat is dat dan voor een historie, zoo vragen wij, dat Christus vandaag nog in eeuwige herhaling wordt geboren, gekruisigd en uit den dood opgewekt in den geloovige. Iets dergelijks kan men ook in orthodoxen kring hooren. Denk aan de Kerstprediking. Hoe menigmaal hoort men een toepassing, waarbij de prediker er den nadruk op legt, dat Christus in ons moet geboren worden. Mits goed verstaan, kan dat nog door den beugel. De Schrift zegt, dat Christus gestalte aanneemt in de Zijnen.

Gaan wij echter de heilsfeiten op een zoodanige wijze „vergeestelijken", zoodat Christus ook in ons gekruisigd en opgewekt wordt, dan zijn wij het pad der Schrift bijster geworden. Wel weet deze van een Christus in de wedergeboorte volgen, met Hem gekruisigd worden en met Hem opstaan. (Matth. 19 : 28 ; Rom. 6:6; Gal. 2 : 20 ; Gal. 5 : 24 ; Fil. 3 : 10). Maar dat is heel wat anders dan dat Christus in ons wordt gekruisigd en in ons wordt opgewekt. Als wij Hem volgen in de wedergeboorte, leeren wij aan ons zelf sterven door de vernieuwing des levens, zijnde dit een genadedaad Gods. Als wij met Hem gekruisigd worden, heeft dit betrekking op onze verdorven natuur. Ons eigen vleesch en niet Christus wordt dan in ons gekruisigd. En als wij met Hem opstaan in een nieuw leven, ontvangen wij dat uit Hem, door Zijn Geest en uit de kracht Zijner opstanding.

Wat echter wil het beteekenen, als Christus in ons zou worden geboren, gekruisigd en opgewekt ? En dat in eeuwige herhaling ?

Geven wij ons daarvan rekenschap, dan komt men tot dezen gedachtengang. Wat het orthodoxe geloof ons voorstelt omtrent den Christus is een diep religieuze gedachte : de geboorte van den nieuwen mensch. Deze idee beantwoordt aan het ideaal van den sterveling. Het is deze idee, welke in de geschiedenis der menschheid verwezenlijking zoekt. Wij zijn in dien weg. Datgene wat in de „Christusfiguur" op mythische wijze wordt voorgesteld, is de idee der Christelijke religie. Het is de weg van den mensch. En daarom is het niet van belang, of dat alles eenmaal aan een zekeren mensch Christus is geschied. De hoofdzaak is, of die idee aan lederen mensch wordt verwezenlijkt, of die idee historische werkelijkheid wordt in allen, zooda.t zij allen Christus-menschen worden. Hoofdzaak is, of dit werkelijk de gang der geschiedenis is, die zich ook vandaag realiseert, n.l. dat in den mensch een nieuwe mensch wordt geboren, gekruisigd en opgewekt. Wat de Schrift in de Christusfiguur of Christusmythe, zoo men zich uitdrukt, voorstelt, zou de geschiedenis van den mensch zijn. Immers, indien dit niet zoo zou zijn, zou zulk een idealiteit geen meerdere waarde dan heen hersenschim hebben, dan ware deze leer ijdel.

Ziedaar de idee, waardoor de hier gegeven voorstelling eener Christelijke religie wordt bepaald.

In dezen gedachtengang past ook de eeuwige herhaling van zulk een Christuswording. De historie van den mensch valt onder het aspect van deze idee en terwijl men zegt, dat men zich afwendt van de idealiseering der historie, geeft men van zulk een idealiseering een sprekend voorbeeld onder het motto : historiseering der idee. Dat wil men dan houden voor de ontwikkeling der Christelijke religie, de beweging van het mythische naar het ideëele.

Het kan intusschen duidelijk zijn, dat het voor hem, die zich in deze beschouwing kan vinden, niet van belang is, of de Christus der Schriften een historische of een mythische figuur is. Het gaat slechts om de idee, welke zich in een historischen Christus zou hebben verwerkelijkt, of in de nevelen van het mythisch bewustzijn zou zijn doorgebroken.

Aan den anderen kant doet het wel een weinig vreemd aan, dat men toch wel waarde hecht aan de vraag, of die Christusidee vandaag verwezenlijking vindt. De historische werkelijkheid is blijkbaar niet geheel en al onverschillig. Of meent men, dat aan verwezenlijking genoegzaam wordt voldaan, als men de Christelijke religie onder het aspect van deze idee ziet en zich persoonlijk daaraan vastklemt ? Er is ook een idealisme, dat in de idee de waarheid en de werkelijkheid vereenigd ziet. In dat geval zou iemand het Christelijk geloof deelachtig zijn, als hij deze idee koestert in zijn geest.

Doch, hoe dit ook zij, alleen de gedachte, dat een Christenmensch ook in zijn orthodoxe overtuiging en inkleeding niet anders deelachtig zou zijn dan zulk een idealisme, kan de onderstelling doen opkomen van een „alle tegenstellingen opheffende levenseenheid".

Wij twijfelen er niet aan, of er zijn vrijzinnigen, die dit ter goeder trouw zoo aannemen. De orthodoxe vroomheid zou dan nog in een vroeger stadium van ontwikkeling verkeeren. Hoewel haar het inzicht in het ideëele nog ontbreekt, zou zij het toch in een soort ingekleeden toestand bezitten.

Alleen, om tot zoo'n alle tegenstellingen opheffende levens-eenheid te komen, zou de orthodoxie toch iets van dat ideëele licht noodig hebben. En indien zij zich daarop verliet, zou zij niet meer orthodox, maar vrijzinnig zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen