De Formulieren met tegenwerpingen, vroeger en nu.

Wanneer we alles nagaan wat thans over de belijdenis en hare beteekenis in het kerkelijk leven wordt gesproken en geschreven, dan moeten wij niet denken, dat wij voor geheel nieuwe vraagstukken staan. Slaan we het geschiedenisblad op, dan zien wij, dat tientallen jaren geleden dezelfde tegenwerpingen en dezelfde verdediging gevonden worden als nu. Ten bewijze hiervan willen we overnemen wat Ds O. Groenewoud schreef in de „Geref. Kerk''. Hij legt zijn lezers voor, wat Appelius (1715— 1798) geschreven heeft over de Formulieren van Eenigheid in zijn werk „De Hervormde Leer van den geestelijken staat des menschen, van 't werk des Geestes, van 't gelove, het genadeverbond, de Kerke, de Sacramenten, den Kinderdoop en andere gewigtige waarheden, verklaard, bewezen en verdedigd tegen gevaarlijke misvattingen en hooggaande beschuldigingen". (1769).

§ 45. „De formulieren zijn opgesteld — in de eerste plaats, om de Goddelijke waarheden, welke de Hervormde Kerken, naar den eenigen regel van Gods Woord, gelooven en belijden, in een. welgesteld kort begrip, voor te dragen, te verklaren, te bewijzen, en tegen dwalingen te verdedigen. — Hierdoor wilden zij, voor de geheele wereld, een belijdenis afleggen van hetgeen zij leerden en geloofden ...... "

.„Daarna zijn die formulieren, door de Hervormde Nederlandsche Kerk, aangenomen : om de eenparigheid in de leer te bewaren ; om de verwarringen over de leer uit de Kerk te weren....''

„Dewijl het hoofdoogmerk van onze geheele leer bestaat in de bevordering van den troost eens Christens zoo dienen onze formulieren dan mede, tot bevordering van den troost der Christenen, door die troostrijke waarheden voor te dragen, en derzelver eenparige en zuivere leer te handhaven en te beschermen "

„De formulieren dienen ook mede, om, door het voordragen der zuivere leer, den onbegenadigden aan te wijzen, welke de rechte weg zij, langs welken zij den rechten troost zoeken moeten ''

§ 46. „Alle dienaars van de Hervormde Nederlandsche Kerken zijn verplicht, om zich in hunne leer aan deze formulieren stipt te houden " „Het is niet genoeg, dat zij de woorden gebruiken en aan dezelve een anderen zin geven ; maar zij moeten de woorden van de formulieren opvatten in dien zin, welken zij in de formulieren hebben "

§ 47. „De grond van deze verplichting ligt geenszins in eenig gezag van de formulieren. Wij achten de formulieren niets hooger dan menschelijke geschriften, die door feilbare menschen zijn opgesteld. Wij gelooven geen stuk onzer leer, omdat het in de formulieren gevonden wordt; maar alleen daarom, dat wij voor hetzelve overvloedige bewijzen in Gods Woord vinden...."

§ 48. De grond der verplichting ligt, ten eerste, hierin: „Een ieder is.... verplicht in al zijn doen naar waarheid te handelen. Dewijl nu de Hervormde Kerk in hare formulieren openlijk betuigt, wat haar gevoelen zij, zoo heeft geen Hervormd leeraar inzijn geweten vrijheid, omi iets als de Hervormde leer voor te dragen, dat tegen de formulieren strijdt. Want hij zou tegen de waarheid en de oprechtheid zondigen, indien hij iets als de Hervormde leer voordroeg, waarvan de Hervormden openlijk betuigden, dat het hun gevoelen niet is".

Appelius gaat hierna ook in op tegenwerpingen tegen het gebruik van kerkelijke belijdenisgeschriften. We nemen daarvan over, wat ons, in het gesprek met de vrijzinnigen, te pas komt.

§ 52. Tegenw. Onze Kerk krijgt door zulk een verplichting (n.l. om zich aan de formulieren te houden, G.) de gedaante van de Roomsche Kerk.

Antw. Indien men de formulieren en hun gebruik wegneemt, zoo krijgt onze Kerk de gedaante van de Rhijnsburger vergadering. Er blijft een oneindig onderscheid tusschen onze Kerk en de Roomsche. De Roomschen houden de besluiten van hunne kerkvergaderingen voor een beginsel des geloofs. Zij schrijven aan deze een geweten verbindend gezag toe. Zij dwingen de menschen om dezelve te gelooven en te belijden. Maar de Hervormden hebben geen ander beginsel des geloofs dan Gods Heilig Woord. Zij.achten hunne formulieren niet meer te zijn dan enkel menschelijke geschriften. Zij schrijven aan dezelve geen geweten verbindend gezag toe. Zij dwingen niemand, om de formulieren te gelooven of te belijden, maar laten een ieder zijn volkomen vrijheid".

§ 53. Tegenw. Men moest, ook in de Hervormde Kerk, een ieder alles wat hem goeddacht, laten leeren, wilde men verdraagzaam zijn.

Antw. Dat zou geen verdraagzaamheid, maar dwaasheid en schadelijke wanorde zijn. Wat samenhang heeft de verdraagzaamheid met die wanorde, dat Joden en Christenen, Roomschen, en Protestanten hun verschillende godsdienst, samen, in een Kerk, zouden uitoefenen en elkander gedurig verontrusten ? "

§ 54. „Tegenw. Door de formulieren wordt den menschen de vrijheid van denken en spreken, welke aan een ieder redelijk mensch toekomt, en die tot bevordering van den godsdienst noodzakelijk is, ontnomen.

Antw. Een ieder behoudt zijn volkomen vrijheid van te denken al wat maar in zijn hart mag opkomen. Hij mag ouk ailes waf hij denkt vrijelijk uitspreken, mits hij het wettig recht zijns naasten daardoor niet afbreuk doe. Maar wie als Papist, Sociniaan of als een Pelagiaan denkt en spreekt, mag niet denken of zeggen, dat hij als een Hervormde denkt en spreekt. Deed hij dat, dan zou dat geen vrijheid, waar ieder mensch recht op heeft, maar een ongeoorloofde verwarring zijn. En zulk een vrijheid zou noch voor den Godsdienst, noch voor het burgerlijke leven bevorderlijk zijn".

§ 56. „Tegenw. Onze formulieren deugen niet. Zij behelzen al te veel bijzonderheden, die niet noodzakelijk zijn. Men moest andere hebben, welke alleen de grondstukken bepalen, of ten minste zoo ruim waren, dat Mennonieten en Lutheranen alle ware godvruchtigen met ons gemeenschap konden oefenen.

Antw. Onze formulieren zijn zoo goed, dat wij in onze dagen geen betere verwachten kunnen. Zij zijn recht geschikt voor hun doel. Zij dienen om de rust en de eenigheid in de Kerk te bewaren. Dat is een goed doel. En ieder Hervormd mensch zal van meening zijn, dat de Hervormde Kerk en leer de beste zij. Wat goed is, mag men wel bewaren. En zij, die de Hervormde leer niet gelooven, zullen toch wel toestemmen, dat het goed is, dat de Hervormden met elkaar in rust, vrede en eenigheid leven. Tot dat goede doel zijn onze formulieren recht goede en geschikte middelen. Er is geen stuk in, of het behoort tot de Hervormde, zuivere leer. Men zegge toch eens, welk stuk er uitgeworpen moet worden.

Wilde men formulieren hebben, waarin alleen de fundamenteele leerstukken bepaald werden, deze zouden in 't geheel niet deugen; nooit tot stand kunnen komen, en evenzeer als de tegenwoordige aan allerlei klachten blootstaan. Ze zouden ongeschikt zijn om de rust, vrede en eenigheid in de Hervormde Kerk te bewaren. Wie zou uitmaken, welke die fundamenteele leerstukken waren ? Sommigen zouden geen ander willen hebben, dan dit, dat Jezus de Christus is, zonder eenige verklaring er bij te voegen. Anderen zouden alleen voor een fundamenteel leerstuk willen houden, dat er een God is, en de natuurlijke godsdienst de ware is. Ja, er kunnen er ook gevonden worden, die geen ander fundamenteel leerstuk willen dulden dan dit, dat men als een eerlijk mensch moet leven en zijn eigen welzijn bevorderen.

Hoewel we nu onze formulieren, zooals zij nu zijn, behouden, nochtans oefenen we een waarachtige gemeenschap met alle ware Godvruchtigen, die, niet alleen onder Mennonieten en Lutheranen, maar ook onder de Roomschen gevonden worden".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen