HET GESPREK DER KERKEN

In de Nieuwe Kerk te Amsterdam hebben vergaderd de vertegenwoordigers van bijna 150 Kerken uit alle werelddelen. Zij hebben samen gesproken over „De menselijke wanorde en Gods heilsplan". Anders gezegd, over: des mensen zonde en Gods genade".

Het is niet de eerste keer, dat Christenen uit alle landen zijn samengeroepen.

In 1925 werd de eerste conferentie gehouden te Stockholm, waar gesproken werd over het leven en werken der Kerk. Deze bijeenkomst was dus meer aan practische vragen gewijd.

Twee jaar later, in 1927, werd op de conferentie van Lausanne gesproken over: Geloof en kerkorde. Hier kwamen dus de meer principiële vragen aan de orde en bleek duidelijker, hoe groot de verschillen zijn in belijdenis en kerkorde, waardoor de Christelijke Kerken onderling van elkaar niet alleen verscheiden, maar ook gescheiden zijn.

Ondanks de diepgaande verschillen werd echter steeds sterker het verlangen, dat de éénheid der Christelijke Kerken over heel de aarde zich meer zichtbaar mocht openbaren. Wij geloven en belijden de éne, heilige, algemeene (Katholieke) Christelijke Kerk, de gemeenschap der heiligen. Wij geloven, dat die Kerk der belijdenis niet beperkt is tot de Nederlandse Hervormde Kerk, maar dat de Zoon Gods Zich een gemeente, tot het eeuwige leven uitverkoren, vergadert uit het ganse menselijk geslacht.

In Christus is noch Jood, noch Griek, noch dienstknecht noch vrije, noch man, noch vrouw, noch barbaar, noch Scyth. Want dit is een getrouw woord en aller aanneming waardig : dat Jezus Christus in de wereld is gekomen om zondaren zalig te maken. En Hij maakt daarbij geen onderscheid tussen rassen en volken, tussen stand of geslacht — ook niet tussen kerkformatie. Hij vergadert door Zijn Geest en Woord allen, die Hij kocht met Zijn bloed uit alle geslacht en taal en volk en natie. En Christus heeft in Zijn Hogepriesterlijk gebed vooi: hen gebeden, „dat zij allen één zijn", gelijk Hij en de Vader één zijn.

Die éénheid werd echter op nog slechts zeer gebrekkige wijze openbaar op alle vorige conferenties, tot de laatste toe, die in 1937 werden gehouden te Oxford en Edinburgh. Want zij, die voorheen bijeenkwamen, waren wel bezield met een groot verlangen naar een zichtbare openbaring der éénheid van Christus' Kerk — maar zij vertegenwoordigden feitelijk niet de Kerken, waartoe zij behoorden.

In 1938 was besloten een Wereldraad van Kerken op te richten. Een lichaam dus, waarin niet leden van verschillende Kerken als particuliere Christenen bijeenkwamen, doch waarin werkelijk de Kerken vertegenwoordigd zouden zijn. Door het uitbreken van de tweede wereldoorlog kon de vergadering niet meer doorgaan, waarin de officiële oprichting van de Wereldraad zou plaats hebben. Doch nu is eindelijk, tien jaren later, op 23 Aug. 1948, de oprichting van de Wereldraad van Kerken een feit geworden.

Hoe moet nu onze houding zijn tegenover deze zeer belangrijke poging om te komen tot een zichtbare éénheid der Kerken ?

Rome heeft zich afzijdig gehouden. Op Zondag 22 Aug. is in alle R.K. kerken in ons vaderland een herderlijk schrijven van de bisschoppen voorgelezen naar aanleiding van het congres van de Wereldraad van Kerken. Het episcopaat constateert in dit schrijven, dat vele niet-katholieke (lees: niet-roomse!) Christenen ernstig verontrust zijn over de verdeeldheid, die er onder de Christenen bestaat. Uit deze verontrusting is de oecumenische beweging ontstaan, die streeft naar een nieuwe godsdienstige eenheid van allen, die Jezus Christus als hun God en Heiland willen aanvaarden. -— Hoewel de R.K. Kerk de godsdienstige verdeeldheid ten zeerste betreurt, neemt zij toch geen deel aan het congres. Deze afwijzende houding komt voort uit het besef der kerk, dat zij onwrikbaar trouw moet blijven aan de taak, die Jezus Christus haar heeft opgedragen. Zij is immers de éne heilige katholieke en apostolische kerk, die door Jezus Christus werd gesticht, opdat Zijn verlossingswerk tot aan het einde der tijden door haar zou worden voortgezet. Naar het oordeel der bisschoppen is eenheid van alle Christenen slechts mogelijk door terugkeer naar de moederkerk. Priesters en gelovigen worden opgewekt te bidden voor allen, die aan het congres deelnemen en vooral voor hen, die als leiders optreden bij de niet-kathoheke (niet-roomse!) Christenen.

Ook de Orthodoxe Kerk in Rusland is niet vertegenwoordigd, omdat haar leiders hebben uitgesproken, dat de Wereldraad van Kerken te zeer een politiek instrument is in de handen van de Westerse machten, die een anti-communistisch front willen vormen.

Doch ook van andere zijde zijn principiële bezwaren ingebracht tegen deelneming aan de Werelraad, met name uit de kring van kleinere Gereformeerde kerken. Er is juist vlak vóór deze grote kerkvergadering, eveneens te Amsterdam, gehouden een congres van z.g. Bijbelgetrouwe kerken. Alleen al in deze naam ligt een scherpe critiek op de vergadering van de Wereldraad, alsof deze niet Bijbelgetrouw zou zijn. Ook uit sommige rechtzinnige kringen in onze Ned. Hervormde Kerk zijn bezwaren geopperd. Men heeft er b.v. op gewezen, dat er vooraanstaande mannen zijn onder de afgevaardigden van verschillende Kerken, zowel uit Amerika als uit Nederland, die de Bijbel niet ten volle als Gods Woord belijden, die de wonderlijke geboorte van Jezus loochenen, die niet geloven in de lichamelijke opstanding van Jezus, en dergelijke dwalingen meer.

Wij zullen deze bezwaren ernstig moeten nemen. Want het gaat om ernstige dingen, immers zelfs om hoofdstukken uit de Apostolische geloofsbelijdenis, die door alle Christelijke Kerken wordt aanvaard.

Toch ben ik van oordeel, dat het op z'n minst voorbarig zou zijn, als wij op deze grond bij voorbaat alle samenspreking met andere Kerken zouden afwijzen ; omdat onder hun afgevaardigden zich mannen zouden bevinden van niet onverdacht-rechtzinnige belijdenis. Op deze grond zouden andere Kerken zich moeten onttrekken aan de Wereldraad, als de Ned. Hervormde Kerk daaraan deelneemt, omdat ook onder haar afgevaardigden zich dergelijke mannen bevinden. Doch m.i. is in deze niet beslissend de vraag, watdeze mannen zeggen, maar wat, als het er op aankomt, hun Kerk zal zeggen in het onderling gesprek.

En voor dit gesprek is alle reden. Want er is méér, dat ons als Kerken scheidt, dan de particuliere mening van sommigen van haar leden, die welhcht ook afgevaardigd zijn.

Wat ons scheidt, dat is de verschillende belijdenis die door de verschillende Kerken wordt beleden, met beroep op de Schrift!

De Ned. Hervormde Kerk worstelt om weer te komen tot een presbyteriale kerkorde, omdat wij die houden voor de meest Schriftuurlijke. De Anglicaanse Kerk pleit, op grond van de Schrift, voor een episcopale (bisschoppelijke) kerkorde en voor de apostolische successie der ambten als behorend tot het wezen der Kerk. Wordt het niet hoog tijd, dat het gesprek der Kerken op dit punt wordt hervat om te zien, in hoeverre het licht der Schrift ons tot meer eenstemmigheid kan brengen ?

Tussen de Lutherse Kerken en de Kerken van Gereformeerde belijdenis bestaat nog steeds een groot verschil van inzicht inzake de leer van het Heilig Avondmaal. Lutherse predikanten als Hesshusius zijn fel tekeer gegaan tegen de Heidelbergse Catechismus, juist vanwege die Avondmaalsleer. Deze Lutherse bestrijders meenden, dat Calvijn en de zijnen leerden, dat Jezus Christus bij het H. Avondmaal niet waarlijk aanwezig is ; dat dus aan de gemeente Christus wordt ontroofd. Zij hebben niet begrepen Calvijn's leer van de Heihge Geest. Maar wordt het niet hoog tijd, dat dit vastgelopen gesprek wordt hervat ?

Nóg een punt willen wij noemen, niet minder belangrijk. Ik herinner mij uit mijn studietijd, dat dr. G. Kullmann vertelde van zijn arbeid onder de uitgeweken Russische studenten te Parijs, Lyon, Belgrado en elders. In een rustig gesprek met één der leiders van de Grieks- Katholieke Kerk op diens studeerkamer, had deze hem opeens gewezen op een beeld van de maagd Maria in een hoek van het vertrek en had gezegd : ,,Dat is het, wat jullie. Protestanten, vergeten hebben : het jonkvrouwelijke, reine hart der schepping !" Wat bedoelde deze man ? Misschien hetzelfde als art. 14 van onze Nederlandse Geloofsbelijdenis, als daar wordt beleden, dat God de mens schiep naar Zijn beeld, dat dit door de zonde verdorven is, maar dat de mens toch enkele „kleine vonkskens" daarvan heeft overgehouden ? Dan zou dit punt toch niet vergeten zijn door de Protestanten ! Maar wordt het niet hoog tijd, dat het gesprek der Kerken wordt heropend over de betekenis van de schepping des mensen naar Gods beeld en over de uitwerking van zondeval en herschepping ?

Tenslotte. In de Geloofsbelijdenis van Nicéa wordt beleden, dat de Heilige Geest uitgaat van de Vader èn de Zoon. De Oosterse Kerk heeft dit „en van de Zoon" (filioque) niet willen aanvaarden. Wij begrijpen dat niet. Als de Heilige Geest alleen van de Vader uitgaat, en niet óók van de Zoon, dan is Christus niet één met de Vader, maar ondergeschikt aan de Vader. Dan is er geen Drieëenheid Gods. En dan is Christus maar een halve Zaligmaker.

Wij begrijpen, de Grieks-Katholieke Kerk niet, op dit punt. Waarom weigert zij, dit „èn van de Zoon" te aanvaarden ?

Maar : wordt het niet hoog tijd, dat het gesprek der Kerken wordt heropend om, zo God het geeft, tot klaarheid te komen over stukken, die van zo wezenlijke betekenis zijn voor de ere Gods, voor de verheerlijking van Christus, en voor de zaligheid van Zijn Kerk ?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen