Nadere reformatie of nieuw leven ?

De ,,nadere reformatie" is in het zand gelopen. Zij bedoelde aanvankelijk de diepere doorwerking van het Christelijk geloof, zoals de reformatie dit als bij vernieuwing had gegrepen. Door sommigen wordt de ,,nadere reformatie" beoordeeld als een teken van verval, althans als achteruitgang. Door anderen als een verdieping, althans doorwerking der reformatie.

De eersten achten de nadere reformatie een eenzijdige, al te nauwe opvatting van het reformatorisch geloof, omdat zij de nadruk legde op het bevindelijke of ingekeerde leven. Men zal echter moeilijk kunnen volhouden, dat b.v. Calvijn niet sterke nadruk legt op het waarachtig geloof in onderscheiding van een schijngeloof, dat, zoals hij zegt, zelfs als twee druppels water op het ware geloof kan gelijken.

Reeds de nadruk op het persoonlijk karakter van het geloof, de persoonlijke gemeenschap met de Christus der Schriften, welke een van de typische kenmerken der reformatie is, ligt in de lijn, die de nadere reformatie vasthield.

De nadere reformatie kan echter wel als een reactie-verschijnsel worden gezien tegenover onvoldoende doorwerking der reformatie en libertijnse strevingen. Zo heeft Voetius in zijn jeugd in Heusden en omgeving de worsteling der reformatorische beginselen om tot heerschappij te kom.en meegemaakt en als jong predikant ervaren, dat de Roomse zeden en gebruiken met de eerste ommekeer nog niet waren uitgeroeid.

Reeds als student nam hij ijverig kennis van de strijdpunten tussen Remonstranten en Contra-remonstranten en koos hij welbewust en beslist voor de Gereformeerde belijdenis.

Hij heeft zijn leven lang een hardnekkige strijd gevoerd tegen de beide fronten en heeft zijn talenten en krachten gegeven om de doorwerking van het reformatorisch geloof te bevorderen.

Zo kunnen wij in hem een der krachtigste figuren van de nadere reformatie zien. Wij verbloemen niet, dat zijn theologie niettemin zwakke punten heeft gehad, waardoor zijn arbeid niet die vrucht heeft gehad, welke hij zelf gaarne zou gezien hebben. Zijn oprechte vroomheid en zeldzame geleerdheid hebben hem evenwel tot een invloedrijk man gemaakt.

Zijn geestelijke verwantschap met de bevindelijke predikers stak hij niet onder stoelen of banken. Doch, hoewel hij sympathiek stond jegens de mannen, wier prediking bevindelijk is geweest voor een richting, welke eenzijdige nadruk legde op het ,,ingekeerde leven", en welke met de naam piëtisme wordt aangeduid, tekende toch zijn kerkelijk besef protest aan tegen sectarische afdolingen als b.v. van de bekende Jean de Labadie.

Vaak denkt men bij de bepaling der „nadere reformatie" alleen aan het streven van de mannen van het „innige Christendom".

Het is ook waar, dat in de kringen van deze vroomheid geestelijke goederen der reformatie zijn bewaard gebleven, toen de kerk onder de invloeden van de tijdgeest allengs verviel en haar geestelijke kracht inboette.

In zoverre zou men kunnen zeggen, dat de nadere reformatie het verloren heeft. Na de machtige werking van de wondere kracht, welke God aan de reformatoren en hun eerste volgelingen heeft geschonken, brak een tijdperk van bezinking aan, waarin tegenstrijdige leringen en strevingen mede tot openbaring kwamen en in de volksziel postvatten.

Onder bescherming van de onverzettelijke kracht van het reformatorisch geloof, waste een liberalisme op, dat tot zelfstandige ontplooiing gekomen in zijn gevolgen naar de opperheerschappij over de geesten zou dingen en het kerkelijke leven trachten af te snoeren.

Waartoe die gevolgen hebben geleid en welke tyrannieke strevingen daaruit voortkomen, zien wij in onze dagen. In de ontstellende ontkerstening van onze tijd en de ingezonken toestand der kerk zien wij de waarheid bevestigd van het Schriftwoord, dat niemand twee heren kan dienen.

De kerkelijke mens kan niet tegelijkertijd Christen en Libertijn zijn. Dat is uitgesloten, omdat God vijandschap gezet heeft tussen het zaad der vrouw en het zaad der slang, tussen de kinderen des lichts en de kinderen der duisternis.

De geschiedenis toont aan, dat de kerk op aarde immer in die strijd staat en telkens weer overwoekerd wordt door de geest dezer eeuw.

Of hij zal de een aanhangen en de ander haten, zegt de Schrift, van hem, die twee heren wil dienen. De ontkerstening toont aan, dat het juist is, en dat de geest der wereld het telkens weer schijnt te winnen.

Daarom als wij de historie nagaan, is het een wonder, dat er nog een kerk is. Dat is ook zo, want de kerk is een wonder Gods en zij leeft uit het wonder. Christus houdt Zijn Kerk in stand en de poorten der hel zullen haar niet overwinnen.

In onze dagen staan wij midden in zulk een crisis, waarin de kerk schijnt onder te gaan. Wie nu inziet, dat de mannen van de ,,nadere reformatie" tegen de valse leringen van hun tijd hebben gewaarschuwd en gewaakt, waarin de voorboden van de moderne crisis tot openbaring kwamen, die moet toch besluiten, dat hun streven door de geschiedenis is gerechtvaardigd geworden.

Thans heeft de ontkerstening zulk een omvang genomen en heeft het moderne humanisme de massa dermate aangegrepen, dat het zelfs geen zin meer kan hebben van ,,nadere reformatie" te spreken. Van verschillende zijde wordt zelfs de uitspraak, dat wij een Protestantse natie zijn, betwist, terwijl enige generaties terug een dergelijke tegenspraak bij niemand opkwam of, indien iemand zulk een bedenking maakte, menig argument tegen zich moest uitlokken.

De verhoudingen staan in deze tijd trouwens anders. Zelfs in de landen, waar de reformatie niet doorwerkte of werd verstikt, zodat de Roomse kerk de massa des volks behield, kan men thans niet meer spreken van Roomse natie, als men let op de politieke toestand van de natie.

De geest der revolutie heeft in het Roomse land zijn greep op het volk niet gemist. Men zie slechts naar Frankrijk, Italië en Spanje.

Ook in de landen, waar de Reformatie de leiding verkreeg, kwam de revolutionaire geest, zij het in gematigd tempo, steeds meer naar voren en nam allengs deel aan het politieke leven In ons land heeft het Calvinisme bewezen een sterke, innerlijke weerstand van de revolutionaire geest te zijn. Maar de ervaring heeft ook geleerd, dat er een protestantisme is, dat geen bezwaar heeft zich aan het socialisme te huwen.

De politieke saamwerking tussen de Roomse Volkspartij en de Partij van de Arbeid, kan zeker niet bevorderlijk heten tot behoud of versterking van het protestants karakter der natie. Er is in dit alles een vervloeiïng van grenzen en een vervlakking, welke er toe leidt en reeds heeft geleid, dat de oude tegenstellingen door velen niet meer worden gevoeld, en ook niet worden doorzien in de achtergrond van beginselen, waaruit zij opkomen.

Zij zoeken allen een geluksstaat op aarde op te richten naar een menselijk ideaal van een Koninkrijk Gods' op aarde.

Doch het Koninkrijk Gods komt niet met uitwendig gelaat, want het Koninkrijk Gods is niet van deze wereld. De Heere Jezus Christus zegt tot de Zijnen : Het is binnen in ulieden.

Zo er nog verwachting zal zijn voor de toekomst, zal deze opbloeien uit de kracht der wedergeboorte. Het Christendom van onze tijd behoeft wedergeboorte, zal het weer nieuwe kracht aan ons verdorven cultuurleven kunnen schenken en de wereld ten zegen worden.

Alleen uit een waarachtige wedergeboorte zal een nieuwe reformatie kunnen voortkomen en zal een nieuwe gehoorzaamheid worden gewekt aan Gods Woord en gebod.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen